താന്സര്വാനുത്സുകാന്ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡവാന്ദീനചേതസഃ। അശ്വാസയംസ്തഥാ ധൌമ്യോ ബൃഹസ്പതിസമോഽബ്രവീത്
പാണ്ഡവന്മാർ എല്ലാവരും ഉത്സുകരും വിഷണ്ണരുമായി ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട ധൗമ്യൻ, ബൃഹസ്പതിക്ക് സമമായ ജ്ഞാനത്തോടെ അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണാനുമതാന്പുണ്യാനാശ്രമാന്ഭരതര്ഷഭ। ദിശസ്തീര്ഥാനി ശൈലാംശ്ച ശൃണു മേ വദതോഽനഘ
ഭരതവംശശ്രേഷ്ഠനായവേ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ അംഗീകരിച്ച പുണ്യമായ ആശ്രമങ്ങൾ, ദിക്കുകൾ, തിര്ഥങ്ങൾ, മലകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കു.
യാഞ്ശ്രുത്വാ ഗദതോ രാജന്വിശോകോ ഭവിതാസി ഹ। ദ്രൌപദ്യാ ചാനയാ സാര്ധം ഭ്രാതൃഭിശ്ച നരേശ്വര
രാജാവേ, ഞാൻ ഇവയെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ നീയും ദ്രൗപദിയും സഹോദരന്മാരും ദുഃഖമില്ലാതെ ആകും.
ശ്രവണാച്ചൈവ തേഷാം ത്വം പുണ്യമാപ്സ്യസി പാണ്ഡവ। ഗത്വാ ശതഗുണം ചൈവ തേഭ്യ ഏവ നരോത്തമ
പാണ്ഡവാ, ഇവയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ നീ വലിയ പുണ്യം നേടും; അവിടങ്ങളിൽ പോയാൽ നൂറിരട്ടിയോളം കൂടുതൽ പുണ്യം ലഭിക്കും.
ശൃണു പൂര്വാം ദിശം രാജന്ദേവര്ഷിഗണസേവിതാമ്। രമ്യാം തേ കഥയിഷ്യാമി യുധിഷ്ഠിര യഥാസ്മൃതി
രാജാവേ, ദേവർഷിമാർ സേവിക്കുന്ന മനോഹരമായ കിഴക്കൻ ദിക്കിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ഓർമ്മിക്കുന്നതുപോലെ യുദ്ധിഷ്ഠിരനേ, ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം, ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കു.
തസ്യാം രദേവര്ഷിജുഷ്ടായാം നൈമിഷം നാമ ഭാരത। യത്രതീര്ഥാനി ദേവാനാം പുണ്യാനി ച പൃഥക് പൃഥക്
അവിടെയുള്ള പ്രദേശം ദൈവികമുനികൾക്ക് പ്രിയമായതും, ഭരത, അവിടെ നൈമിഷം എന്ന വിശുദ്ധസ്ഥലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ദേവന്മാരുടെ തിരുത്തങ്ങൾ ഓരോന്നും തനതായ മഹത്വത്തോടെ അവിടെ കാണാം.
യത്ര സാ ഗോമതീ പുണ്യാ രമ്യാ ദേവര്ഷിസേവിതാ। യജ്ഞഭൂമിശ്ച ദേവാനാം ശാമിത്രം ച വിവസ്വതഃ
അവിടെ ദൈവമുനികൾ ആരാധിക്കുന്ന, മനോഹരവും വിശുദ്ധവുമായ ഗോമതീ നദി ഒഴുകുന്നു. ദേവന്മാരുടെ യാഗഭൂമി അവിടെയുണ്ട്; കൂടാതെ വിവസ്വാന്റെ ശാമിത്രിയും അവിടെയാണ്.
തസ്യാം ഗിരിവരഃ പുണ്യോ ഗയോ രാജര്ഷിസത്കൃതഃ। ശിവം ബ്രഹ്മസരോ യത്രസേവിതം ത്രിദശര്ഷിഭിഃ
അവിടെയുള്ള ഗിരിവരമായ ഗയ പർവ്വതം രാജർഷിമാർ ആദരപൂർവ്വം ആരാധിച്ചിരിക്കുന്നു. ശിവമായ ബ്രഹ്മാസരസ്സും അവിടെ, ദേവർഷിമാർ ആരാധിക്കുന്നതുമാണ്.
യദര്ഥേ പുരുഷവ്യാഘ്ര കീര്തയന്തി പുരാതനാഃ। ഏഷ്ടവ്യാ ബഹവഃ പുത്രാ യദ്യേകോപി ഗയാം വ്രജേത്
ഇതിനാലാണ്, മനുഷ്യസിംഹ, പുരാതനർ പറയുന്നത്: 'അനവധി പുത്രന്മാർ ജനിക്കണം, കാരണം ഒരാൾ പോലും ഗയയിലേക്ക് പോയാൽ അതു മതി' എന്ന്.
ഗൌരീം വാ വരയേത്കന്യാം നീലം വാ വൃഷമുത്സൃജേത്। ഉത്താരയതി സംതത്യാ ദശ പൂര്വാന്ദശാവരാന്
ഒരു പെൺകുട്ടിയെ വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചാലോ, നീല നിറമുള്ള കാളയെ വിട്ടയച്ചാലോ, ആൾ തന്റെ പിതൃവംശത്തിലെ പത്ത് തലമുറ മുൻപുള്ളവരെയും പത്ത് തലമുറ പിന്നെയുള്ളവരെയും ഉയർത്തുന്നു.
മഹാനദീ ച തത്രൈവ തഥാ ഗയശിരോ നൃപ। യത്രാസൌ കീര്ത്യതേ വിപ്രൈരക്ഷയ്യകരണോ വടഃ
അവിടെ തന്നെ മഹാനദിയും ഗയയുടെ തലയും ഉണ്ട്, രാജാവേ, അവിടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അനശ്വരമായ ആൽമരത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു.
യത്രദത്തം പിതൃഭ്യോഽന്നമക്ഷയ്യം ഭവതി പ്രഭോ। സാ ച പുണ്യജലാ തത്ര ഫല്ഗുനാമാ മഹാനദീ
അവിടെ പിതാക്കൾക്ക് അർപ്പിക്കുന്ന അന്നം ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കില്ല, പ്രഭോ; അവിടെയാണ് ഫൽഗുനി എന്ന വിശുദ്ധജലമുള്ള മഹാനദി ഒഴുകുന്നത്.
ബഹുമൂലഫലാ ചാപി കൌശികീ ഭരതര്ഷഭ। വിശ്വാമിത്രോഽധ്യഗാദ്യത്ര ബ്രാഹ്മണത്വം തപോധനഃ
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, കൌശികി എന്ന നദിയുടെ തീരത്ത് അനേകം വേരുകളും പഴങ്ങളും സമൃദ്ധമായി കാണാം. അവിടെയാണ് തപസ്സിന്റെ സമ്പത്തായ വിശ്വാമിത്രൻ ബ്രാഹ്മണത്വം നേടിയത്.
ഗങ്ഗാ യത്രനദീ പുണ്യാ യസ്യാസ്തീരേ ഭഗീരഥഃ। അയജത്തത്രബഹുഭിഃ ക്രതുഭിര്ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ
പുണ്യമായ ഗംഗാനദിയുടെ കരയിൽ ഭഗീരഥൻ ധാരാളം ദാനങ്ങളോടെ അനേകം യാഗങ്ങൾ നടത്തി.
പാഞ്ചാലേഷു ച കൌരവ്യ കഥയന്ത്യുത്പലാവതമ്। വിശ്വാമിത്രോഽയജദ്യത്ര ശക്രേണ സഹ കൌശികഃ
കൗരവ, പാഞ്ചാല ദേശത്ത് ഉത്പലാവതം എന്ന സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് പറയാറുണ്ട്. അവിടെയാണ് കൌശിക വംശത്തിൽ പെട്ട വിശ്വാമിത്രൻ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം യാഗം നടത്തിയതെന്ന്.
യത്രാനുവംശം ഭഗവാഞ്ജാമദഗ്ന്യസ്തഥാ ജഗൌ। വിശ്വാമിത്രസ്യ താം ദൃഷ്ട്വാ ചിഭൂതിമതിമാനുഷീമ്
അവിടെ, വിശ്വാമിത്രന്റെ അത്ഭുതകരമായ, മനുഷ്യരെക്കാൾ മേലുള്ള സമ്പത്തിനെ കണ്ടു ഭഗവാൻ ജാമദഗ്ന്യൻ അവന്റെ വംശാവലി പാരായണം ചെയ്തു.
കാന്യകുബ്ജേഽപിബത്സോമമിന്ദ്രേണ സഹ കൌശികഃ। തതഃ ക്ഷത്രാദപാക്രാമദ്ബ്രാഹ്മണോസ്മീതി ചാബ്രവീത്
കാന്യകുബ്ജ നഗരത്തിൽ കൌശികൻ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം സോമം കുടിച്ചു. അതിനുശേഷം, 'ഞാൻ ഇനി ബ്രാഹ്മണൻ' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, ക്ഷത്രിയത്വം ഉപേക്ഷിച്ചു.
പവിത്രമൃഷിഭിര്ജുഷ്ടം പുണ്യം പാവനമുത്തമമ്। ഗങ്ഗായമുനയോര്വീര സംഗമം ലോകവിശ്രുതമ്
വീരാ, ഗംഗയും യമുനയും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലം ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമാണ്. അതു ഋഷിമാരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, പുണ്യവും വിശുദ്ധിയും നൽകുന്ന ഉത്തമമായ സ്ഥലമാണ്.
യത്രായജത ഭൂതാത്മാ പൂര്വമേവ പിതാമഹഃ। പ്രയാഗമിതി വിഖ്യാതം തസ്മാദ്ഭരതസത്തമ
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പുരാതനകാലത്ത് അവിടെയാണ് സ്വയംഭുവായ പിതാമഹൻ യാഗം നടത്തിയതുകൊണ്ടു തന്നെ ആ സ്ഥലം പ്രയാഗം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായത്.
അഗസ്ത്യസ്യ തു രാജേന്ദ്ര തത്രാശ്രമവരോ നൃപ। തത്തഥാ താപസാരണ്യം താപസൈരുപശോഭിതമ്
രാജാവേ, അവിടെ അഗസ്ത്യന്റെ ഉത്തമമായ ആശ്രമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതു തപസ്സുകാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ടു തന്നെ ആ കാട് തപസ്സുകാരുടെ വനമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
ഹിരണ്യബിന്ദുഃ കഥിതോ ഗിരൌ കാലഞ്ജരേ മഹാന്। ആഗസ്ത്യപര്വതോരഭ്യഃ പുണ്യോ ഗിരിവഃ ശിവഃ
കാളഞ്ചനമലയിൽ പ്രശസ്തമായ ഹിരണ്യബിന്ദു എന്ന പർവ്വതശിഖരം ഉണ്ട്. അഗസ്ത്യവംശത്താർക്ക് പ്രിയമായ, പുണ്യവും ശുഭവുമാണ് ആ മല.
മഹേന്ദ്രോ നാമ കൌരവ്യ ഭാര്ഗവസ്യ മഹാത്മനഃ। അയജത്തത്രകൌന്തേയ പൂര്വമേവ പിതാമഹഃ
കൗരവ, മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിൽ മഹാത്മാവായ ഭാര്ഗവൻ യാഗം നടത്തി. പുരാതനകാലത്ത് പിതാമഹനും അവിടെ യാഗം ചെയ്തിരുന്നു.
യത്രഭാഗീരഥീ പുണ്യാം സരസ്യാസീദ്യുധിഷ്ഠിര। യത്ര സാ ബ്രഹ്മശാലേതി പുണ്യാഖ്യാതാ വിശാംപതേ। ധൂതപാപ്മഭിരാകീര്ണാ പുണ്യം തസ്യാശ്ച ദര്ശനമ്
യുധിഷ്ഠിരാ, ഭഗീരഥി പുണ്യനദി ഒരിക്കൽ ഒരു തടാകമായി നിലകൊണ്ടിടം അവിടെയാണ്. അവിടെ ബ്രഹ്മശാലി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ സ്ഥലവും, പാപങ്ങൾ കഴുകിയവരാൽ നിറഞ്ഞതുമായ ആ സ്ഥലത്തെ കാണുന്നത് തന്നെ പുണ്യമാണ്.
പവിത്രോ മങ്ഗലീയശ്ച ഖ്യാതോ ലോകേ സനാതനഃ। കേദാരശ്ച മതങ്ഗസ്യ മഹാനാശ്രമ ഉത്തമഃ
ലോകത്തിൽ ശാശ്വതമായും വിശുദ്ധിയും മംഗളവും നിറഞ്ഞതായും പ്രശസ്തമാണ് കേദാരം. അതാണ് മതംഗന്റെ മഹത്തായ ആശ്രമം.
കുണ്ഡോദഃ പര്വതോ രമ്യോ ബഹുമൂലഫലോദകഃ। നൈഷധസ്തൃഷിതോ യത്ര ജലം ശര്മ ച ലബ്ധവാന്
കുണ്ഡോദ എന്ന മനോഹരമായ പർവ്വതം വേരുകളും പഴങ്ങളും വെള്ളവും സമൃദ്ധമാണ്. അവിടെയാണ് ദാഹംകൂടിയ നൈഷധൻ വെള്ളവും ആശ്വാസവും കണ്ടെത്തിയത്.
യത്ര ദേവവനം പുണ്യം താപസൈരുപശോഭിതമ്। ബാഹുദാ ച നദീ യത്രനന്ദാ ച ഗിരിമൂര്ധനി
അവിടെ തപസ്സുകാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ദേവവനം എന്ന പുണ്യസ്ഥലവും, പർവ്വതശിഖരത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ബാഹുദാ, നന്ദാ എന്നീ നദികളും ഉണ്ട്.
തീര്ഥാനി സരിതഃ ശൈലാഃ പുണ്യാന്യായതനാനി ച। പ്രാച്യാം ദിശി മഹാരാജ കീര്തിതാനി മയാ തവ
മഹാരാജാവേ, കിഴക്കേ ദിക്കിലെ പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങൾ, നദികൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു വിവരിച്ചു.
തിസൃഷ്വന്യാസു പുണ്യാനി ദിക്ഷു തീര്ഥാനി മേ ശൃണു। സരിതഃ പര്വതാംശ്ചൈവ പുണ്യാന്യായതനാനി ച
ഇനി ബാക്കി മൂന്നു ദിക്കുകളിലെയും പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ, നദികൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, വിശുദ്ധായതനങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കു.
ദക്ഷിണസ്യാം തു പുണ്യാനി ശൃണു തീര്ഥാനി ഭാരത। വിസ്തരേണ യഥാബുദ്ധി കീര്ത്യമാനാനി താനി വൈ
ഭാരതാ, ദക്ഷിണദിക്കിലെ പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങൾ ഞാൻ വിശദമായി അറിയാവുന്നത്രയും വിശദീകരിച്ച് പറയാം. അവയെക്കുറിച്ച് നീ കേൾക്കു.
യസ്യാമാഖ്യായതേ പുണ്യാ ദിശി ഗോദാവരീ നദീ। ബഹ്വാരാമാ ബഹുജലാ താപസാചരിതാ ശിവാ
അവിടെ ഗോദാവരി എന്ന പുണ്യനദി പ്രശസ്തമാണ്. അനേകം തോട്ടങ്ങളും ധാരാളം വെള്ളവും നിറഞ്ഞ, തപസ്സുകാർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ശുഭമായ ആ നദിയാണ്.