ഭീഷ്മശ്ച കുരുശാര്ദൂല ശാസ്ത്രതത്ത്വാര്ഥദര്ശിവാന്। പുലസ്ത്യവചനാച്ചൈവ പൃഥിവീം പരിചക്രമേ
കുരുവംശത്തിലെ സിംഹമായ ഭീഷ്മനും, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കിയവനായി, പുലസ്ത്യന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ച് ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
ഏവമേഷാ മഹാഭാഗാ പ്രതിഷ്ഠാനേ പ്രതിഷ്ഠിതാ। തീര്ഥയാത്രാ മഹാപുണ്യാ സര്വപാപപ്രമോചനീ
പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ മഹാഭാഗ്യമായ തീർത്ഥയാത്ര അത്യന്തം പുണ്യപ്രദവും എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം നൽകുന്നതുമാണ്.
അനേന വിധിനാ യസ്തു പൃഥിവീം സംചരിഷ്യതി। അശ്വമേധശതം സാഗ്രം ഫലം പ്രേത്യ സ ഭോക്ഷ്യതി
ഈ വിധത്തിൽ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ മരണത്തിന് ശേഷം നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ ഫലം അനുഭവിക്കും.
തതശ്ചാഷ്ടഗുണം പാര്ഥ പ്രാപ്സ്യസേ ധര്മമുത്തമമ്। ഭീഷ്മഃ കുരൂണാം പ്രവരോ യഥാ പൂര്വമവാപ്തവാന്
പാർഥാ, അതിനുശേഷം നീ എട്ടിരട്ടി ഉത്തമധർമ്മം നേടും, ഭീഷ്മൻ മുമ്പ് നേടിയതുപോലെ.
നേതാ ച ത്വമൃഷീന്യസ്മാത്തേന തേഽഷ്ടഗുണം ഫലമ്। രക്ഷോഗണബികീര്ണാനി തീര്ഥാന്യേതാനി ഭാരത। അഗമ്യാനി മനുഷ്യേന്ദ്രൈസ്ത്വാമൃതേ കുരുനന്ദന
കുരുനന്ദനാ, നീ മാത്രമേ ഈ മഹർഷിമാരുടെ നേതാവാകൂ; അതിനാൽ നിനക്ക് എട്ടിരട്ടി ഫലം ലഭിക്കും. ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ രാക്ഷസന്മാർ നിറഞ്ഞതും മനുഷ്യർക്കു പ്രാപ്യമല്ലാത്തതുമാണ്, നീയൊഴികെ.
ഇദം ദേവര്ഷിചരിതം സര്വതീര്താഭിസംവൃതമ്। യഃ പഠേച്ഛൃണുയാദ്വാഽപിസര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
ദേവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും ഈ കഥ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി, ആരെങ്കിലും വായിച്ചാലോ കേട്ടാലോ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
ഋഷിമുഖ്യാഃ സദാ യത്രവാല്മീകിസ്ത്വഥ കശ്യപഃ। ആത്രേയഃ കുണ്ഡജഠരോ വിശ്വാമിത്രോഽഥ ഗൌതമഃ
വാല്മീകി, കശ്യപൻ, ആത്രേയൻ, കുണ്ഡജഠരൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ഗൗതമൻ എന്നിവരെപ്പോലെ മഹർഷിമാർ എപ്പോഴും അവിടെയുണ്ട്.
അസിതോ ദേവലശ്ചൈവ മാര്കണ്ഡേയോഽഥ ഗാലവഃ। ഭരദ്വാജോ വസിഷ്ഠശ്ച മുനിരുദ്ദാലകസ്തഥാ
അസിതൻ, ദേവളൻ, മാർക്കണ്ഡേയൻ, ഗാലവൻ, ഭരദ്വാജൻ, വസിഷ്ഠൻ, ഉദ്ദാലകമുനി എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്.
ശൌനകഃ സഹ പുത്രേണ വ്യാസശ്ച തപതാംവരഃ। ദുര്വാസാശ്ച മുനിശ്രേഷ്ഠോ ജാബാലിശ്ച മഹാതപാഃ
പുത്രനോടൊപ്പം ശൗണകൻ, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസൻ, മഹർഷികളിൽ പ്രധാനനായ ദുർവാസൻ, മഹാതപസ്സുകാരനായ ജാബാലി എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്.
ഏതേ ഋഷിവരാഃ സര്വേ ത്വത്പ്രതീക്ഷാസ്തപോധനാഃ। ഏഭിഃ സഹ മഹാരാജ തീര്ഥാന്യേതാന്യനുവ്രജ
ഈ മഹർഷിമാർ എല്ലാവരും, തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായി, നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു; മഹാരാജാവേ, ഇവരോടൊപ്പം നീ ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിക്കണം.
ഏഷ തേ ലോമശോ നാമ മഹര്ഷിരമിതദ്യുതിഃ। സമേഷ്യതി മഹാരാജ തേന സാര്ധമനുവ്രജ
ഇവൻ അമിതപ്രഭയുള്ള മഹർഷി ലോമശൻ; അവൻ നിന്നെ കാണാൻ വരും, മഹാരാജാവേ, അവനോടൊപ്പം നീ പോവുക.
മയാഽപിസഹ ധര്മജ്ഞ തീര്ഥാന്യേതാന്യനുക്രമാത്। പ്രാപ്സ്യസേ മഹതീം കീര്തിം യഥാ രാജാ മഹാഭിഷക്
ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, ഞാനുമൊപ്പം നീ ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ സന്ദർശിക്കും; അതുപോലെ നീ മഹത്തായ കീർത്തി നേടും, മഹാബിഷഗിന്റെ രാജാവിനെപ്പോലെ.
യഥാ യയാതിര്ധര്മാത്മാ യഥാ രാജാ പുരൂരവാഃ। തഥാ ത്വം കുരുശാര്ദൂല സ്വേന ധര്മേണ ശോഭസേ
ധർമ്മാത്മാവായ യയാതിയും, രാജാവായ പുരൂരവസും പോലെ, കുരുവംശത്തിലെ സിംഹമേ, നീയും നിന്റെ സ്വന്തം ധർമ്മത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
യഥാ ഭഗീരഥോ രാജാ യഥാ രാമശ്ച വിശ്രുതഃ। തഥാ ത്വം സര്വരാജഭ്യോ ഭ്രാജസേ രശ്മിവാനിവ
ഭഗീരഥരാജാവും, പ്രശസ്തനായ രാമനും പോലെ, നീയും എല്ലാ രാജാക്കന്മാരിലും സൂര്യനുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
യഥാ മനുര്യഥേക്ഷ്വാകുര്യഥാ പൂരുര്മഹായശാഃ। യഥാ വൈന്യോ മഹാരാജ തഥാ ത്വമപി വിശ്രുതഃ
മനുവും, ഇക്ഷ്വാകുവും, മഹാപ്രസിദ്ധനായ പുരുവും, വൈന്യനും പോലെ, മഹാരാജാവേ, നീയും പ്രശസ്തനാണ്.
യഥാ ച വൃത്രഹാ സര്വാന്സപത്നാന്നിര്ദഹന്പുരാ। ത്രൈലോക്യം പാലയാമാസ ദേവരാഡ്വിഗതജ്വരഃ
വൃത്രനെ സംഹരിച്ച ദേവരാജാവു പഴയകാലത്ത് എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ദഹിപ്പിച്ച്, ത്രിലോകത്തെയും സംരക്ഷിച്ചതു പോലെ,
തഥാ ശത്രുക്ഷയം കൃത്വാ ത്വം പ്രജാഃ പാലയിഷ്യസി। സ്വധര്മവിജിതാമുര്വീം പ്രാപ്യ രാജീവലോചന। ഖ്യാതിം യാസ്യസി ധര്മേണ കാര്തവീര്യാര്ജുനോ യഥാ
ഇങ്ങനെ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ശേഷം, നീ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കും; സ്വധർമ്മം പാലിച്ച് ഭൂമി നേടുമ്പോൾ, കമലനയനനായ നീ, കർത്തവീര്യാർജുനൻ പോലെ തന്നെ, ധർമ്മത്തിൽ പ്രശസ്തി നേടും.
ഏവമാശ്വാസ്യ രാജാനം നാരദോ ഭഗവാനൃഷിഃ। അനുജ്ഞാപ്യ മഹാരാജ തത്രൈവാന്തരധീയത
ഇങ്ങനെ രാജാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, മഹാനായ നാരദമുനി അവിടുത്തെ രാജാവിനോട് അനുമതി വാങ്ങി അപ്രത്യക്ഷനായി.
യുധിഷ്ഠിരോഷി ധര്മാത്മാ തമേവാര്ഥം വിചിന്തയന്। തീര്ഥയാത്രാശ്രിതം പുണ്യമൃഷീണാം പ്രത്യവേദയത്
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അതേ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ച്, മഹർഷിമാരുടെ തീർത്ഥയാത്രയെ കുറിച്ച് അവിടെ സന്നിഹിതരായ ഋഷിമാരോട് അറിയിച്ചു.
ഭ്രാതൄണാം മതമാജ്ഞായ നാരദസ്യ ച ധീമതഃ। പിതാമഹസമം ധൌമ്യം പ്രാഹ രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ
സഹോദരന്മാരുടെയും പ്രജ്ഞാനിയായ നാരദന്റെയും അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ ശേഷം, രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പിതാമഹനോടു തുല്യനായ ധൗമ്യനോട് പറഞ്ഞു.
മയാ സ പുരുഷവ്യാഘ്രോ ജിഷ്ണുഃ സത്യപരാക്രമഃ। അസ്ത്രഹേതോര്മഹാബാഹുരമിതാത്മാ വിവാസിതഃ
നാനാണ് ആ പുരുഷസിംഹനായ, സത്യപരാക്രമിയുമായ, മഹാബാഹുവായ, അതുല്യാത്മാവായ ജിഷ്ണുവിനെ ആയുധങ്ങൾക്കായിട്ടാണ് അയച്ചത്.
സ ഹി വീരോഽനുരക്തശ് സമര്ഥശ്ച തപോധനഃ। കൃതീ ച ഭൃശമപ്യസ്ത്രേ വാസുദേവ ഇവ പ്രഭുഃ
അവൻ ധീരനും ഭക്തനുമാണ്, ശക്തനും തപസ്സിൽ സമ്പന്നനുമാണ്; ആയുധവിദ്യയിൽ വാസുദേവനോടു തുല്യനാണ്, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്.
അഹം ഹ്യേതാവുഭൌ ബ്രഹ്മന്കൃഷ്ണാവരിവിഘാതിനൌ। അഭിജാനാമി വിക്രാന്തൌ തഥാ വ്യാസഃ പരന്തപൌ
ബ്രാഹ്മണേ, ദ്രൗപദിയുടെ അപമാനം തടഞ്ഞ ഈ വീരന്മാരെ ഞാൻ അറിയുന്നു, വ്യാസൻപോലെയും ശത്രുനാശകരായവരാണെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
ത്രിയുഗൌ പുണ്ഡരീകാക്ഷൌ വാസുദേവധനംജയൌ। നാരദോഽപിതഥാ വേദ യോഷ്യശംസത്സദാ മമ
മൂന്നു യുഗങ്ങളിലും പ്രശസ്തരായ കമലനയനായ വാസുദേവനും ധനഞ്ജയനും, ഇവരെപ്പറ്റി നാരദനും എപ്പോഴും എന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
തഥാഽഹമപി ജാനാമി നരനാരായണാവൃഷീ। ശക്തോഽയമിത്യതോ മത്വാ മയാ സ പ്രേഷിതോഽര്ജുനഃ
അങ്ങനെ, ഇവർ നരനും നാരായണനും ആണെന്ന് ഞാനും അറിയുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഈശ്വരൻ എന്നറിഞ്ഞ് ഞാൻ അർജുനനെ അയച്ചത്.
ഇന്ദ്രാദനവരഃ ശക്രം സുരസൂനുഃ സുരാധിപമ്। ദ്രഷ്ടുമസ്ത്രാണി ചാദാതുമിന്ദ്രാദിതി വിവാസിതഃ
ഇന്ദ്രനോട് തുല്യനായവൻ, ദേവേന്ദ്രനെയും ആയുധങ്ങൾ നേടാനും കാണാനും വേണ്ടി അയച്ചതാണ്.
ഭീഷ്മദ്രോണാവതിരഥൌ കൃപോ ദ്രൌണിശ്ച ദുര്ജയഃ। ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രേണ സുധൃതാഃ സുമഹാബലാഃ
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മഹാരഥന്മാരാണ്; കൃപനും ദ്രോണപുത്രനും ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവരാണ്; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ പക്ഷത്തുള്ളവരായ ഇവർ അതിവിശാലശക്തിയുള്ളവരാണ്.
സര്വേ വേദവിദഃ ശൂരാഃ സര്വേഽസ്ത്രകുശലാസ്തഥാ। `സര്വേ മഹാരഥാ മുഖ്യാഃ സര്വേ ജിതപരിശ്രമാഃ'। യോദ്ധുകാമാശ്ച പാര്ഥേന സതതം യേ മഹാബലാഃ
അവരൊക്കെയും വേദപണ്ഡിതരും ധീരന്മാരും ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമാണ്; മഹാരഥന്മാരിൽ പ്രധാനികളാണ്; ക്ഷീണം ജയിച്ചവരാണ്; പാർത്ഥനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യാൻ എപ്പോഴും ആഗ്രഹമുള്ള ശക്തന്മാരാണ്.
സ ച ദിവ്യാസ്ത്രവിത്കര്ണഃ സൂതപുത്രോ മഹാരഥഃ। യോഽസ്ത്രവേഗാനിലബലഃ ശരാര്ചിസ്തലനിഃസ്വനഃ। രജോധൂമോഽസ്ത്രസംപാതോ ധാര്തരാഷ്ട്രാനിലോദ്ധതഃ
സൂതപുത്രനായ കർണ്ണനും ദിവ്യായുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മഹാരഥനാണ്; അവന്റെ ബാണങ്ങൾ കാറ്റുപോലെയാണ്, അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നു, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉരുണ്ടു വീഴുന്ന അസ്ത്രങ്ങൾക്കൊപ്പം പൊടിയും ശബ്ദവും ഉയരുന്നു.
നിസൃഷ്ട ഇവ കാലേന യുഗാന്തജ്വലനോ യഥാ। മമ സൈന്യമയം കക്ഷം പ്രധക്ഷ്യതി ന സംശയഃ
കാലത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ മോചിതമായ യുഗാന്താഗ്നിപോലെ, അവൻ എന്റെ സൈന്യത്തെ കാടുപോലെ ദഹിപ്പിച്ചുകളയും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.