ഹരിശ്ച ഭഗവാനാസ്തേ പ്രജാപതിപുരസ്കൃതഃ। തത്ര ത്രീണ്യഗ്നികുണ്ഡാനി യേഷാം മധ്യേന ജാഹ്നവീ
ഭഗവാൻ ഹരിയും, പ്രജാപതിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി അവിടെ വസിക്കുന്നു. അവിടെ മൂന്നു യാഗകുണ്ടങ്ങൾ ഉണ്ട്, അവയുടെ നടുവിലൂടെ ജാഹ്നവി ഒഴുകുന്നു.
പ്രയാഗാദഭിനിഷ്ക്രാന്താ സര്വതീര്ഥപുരസ്കൃതാ। തപനസ്യ സുതാ ദേവീ ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതാ
പ്രയാഗത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട്, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, സൂര്യപുത്രിയായ ദേവി, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തയാകുന്നു.
യമുനാ ഗങ്ഗയാ സാര്ധം സംഗതാ ലോകപാവനീ। ഗങ്ഗായമുനയോര്മധ്യം പൃഥിവ്യാ ജഘനം സ്മൃതമ്
യമുനയും ഗംഗയും ചേർന്ന് ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശം ഭൂമിയുടെ ഗർഭം എന്നുപറയപ്പെടുന്നു.
പ്രയാഗം ജഘനസ്ഥാനമുപസ്ഥമൃഷയോ വിദുഃ। പ്രയാഗം സപ്രതിഷ്ഠാനം കമ്ബലാശ്വതരൌ തഥാ
മഹർഷിമാർ ഗർഭഭാഗത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമായി പ്രയാഗത്തെ അറിയുന്നു. പ്രയാഗം, പ്രതിഷ്ഠാനം, കംബലം, അശ്വതരം എന്നിവയും അതോടൊപ്പം ഉൾപ്പെടുന്നു.
തീര്ഥം ഭോഗവതീ ചൈവ വേദിരേഷാ പ്രജാപതേഃ। തത്രവേദാശ്ച യജ്ഞാശ്ച മൂര്തിമന്തോ യുധിഷ്ഠിര
ഇവിടെ ഭോഗവതിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന തീർത്ഥവും, പ്രജാപതിയുടെ യാഗവേദിയും ഉണ്ട്. യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ഇവിടെ വേദങ്ങളും യാഗങ്ങളും സാക്ഷാത്കാരമായിരിക്കുന്നു.
പ്രജാപതിമുപാസന്തേ ഋഷയശ്ച തപോധനാഃ। യജന്തേ ക്രതുഭിര്ദേവാസ്തഥാ ചക്രധരാ നൃപാഃ
ഇവിടെ തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ ഋഷിമാർ പ്രജാപതിയെ ആരാധിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു; ആയുധധാരികളായ രാജാക്കന്മാരും അതുപോലെ ചെയ്യുന്നു.
തതഃ പുണ്യതമം നാമ ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത। പ്രയാഗം സര്വതീര്ഥേഭ്യഃ പ്രവദന്ത്യധികം വിഭോ
ഭാരതാ, അതുകൊണ്ടാണ് മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രയാഗം ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായതെന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. മഹാനേ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലുമപ്പുറം പ്രയാഗം ഉന്നതമാണെന്ന് പറയുന്നു.
ശ്രവണാത്തസ്യ തീര്ഥസ് നാമസംകീര്തനാദപി। മൃത്യുകാലഭയാച്ചാപി നരഃ പാപാത്പ്രമുച്യതേ
ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ കഥ കേൾക്കുന്നതിലൂടെയോ, അതിന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ചാലോ, മരണമെന്ന ഭയത്തിൽ പോലും ഒരാൾ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
തത്രാഭിഷേകം യഃ കുര്യാത്സംഗമേ ലോകവിശ്രുതേ। പുണ്യം സ ഫലമാപ്നോതി രാജസൂയാശ്വമേധയോഃ
ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ സംഗമത്തിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, രാജസൂയയോ അശ്വമേധയോ എന്നതുപോലെയുള്ള ഫലം ലഭിക്കും.
ഏഷാ യജനഭൂമിര്ഹി ദേവാനാമഭിസംസ്കൃതാ। തത്ര രദത്തം സൂക്ഷ്മമപി മഹദ്ഭവതി ഭാരത
ഇത് ദേവന്മാർ ശുദ്ധീകരിച്ച യാഗഭൂമിയാണ്. ഭാരതാ, ഇവിടെ ചെറുതായാലും അർപ്പിച്ച ദാനം വലിയതായിത്തീരുന്നു.
ന വേദവചനാത്താത ന ലോകവചനാദപി। മതിരുത്ക്രമണീയാ തേ പ്രയാഗമരണം പ്രതി
വേദവാക്യങ്ങൾ കൊണ്ടോ, ലോകവാക്കുകൾ കൊണ്ടോ, പ്രയാഗത്തിൽ മരിക്കേണ്ടതിൽ നിന്നു മനസ്സ് മാറ്റരുത്.
ദശതീര്തസഹസ്രാണി ഷഷ്ടിഃ കോട്യസ്തഥാഽപരാഃ। യേഷാം സാന്നിധ്യമത്രൈവ കീര്തിതം കുരുന്ദന
കുരുനന്ദനാ, ഇവിടെ പത്ത് ആയിരം തീർത്ഥങ്ങളും അറുപത് കോടിയോളം മറ്റും സന്നിധിയിലുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
ചതുര്വിദ്യേ ച യത്പുണ്യം സത്യവാദിഷു ചൈവ യത്। സ്നാത ഏവ തദാപ്നോതി ഗങ്ഗായമുനസംഗമേ
നാലു വേദങ്ങളിൽ നിന്നോ സത്യവാദികളിൽ നിന്നോ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, ഗംഗയും യമുനയും സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അതു തന്നെ ലഭിക്കും.
തത്ര ഭോഗവതീ നാമ വാസുകേസ്തീര്ഥമുത്തമമ്। തത്രാഭിഷേകം യഃ കുര്യാത്സോഽശ്വമേധഫലം ലഭേത്
വാസുകിയുടെ ഭോഗവതിയെന്നു പേരുള്ള ഉത്തമതീർത്ഥം അവിടെയുണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവന് അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും.
തത്ര ഹംസപ്രപതനം തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ്। ദശാശ്വമേധികം ചൈവ ഗങ്ഗായാം കുരുനന്ദന
മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ഹംസപ്രപതനം എന്ന തീർത്ഥവും, ഗംഗയിൽ പത്തു അശ്വമേധയാഗഫലമുള്ള സ്ഥലവും അവിടെയുണ്ട്, കുരുനന്ദനാ.
കുരുക്ഷേത്രസമാ ഗങ്ഗാ യത്രതത്രാവഗാഹിതാ। വിശേഷോ വൈ കനഖലേ പ്രയാഗേ പരമം മഹത്
ഗംഗയിൽ എവിടെയായാലും സ്നാനം ചെയ്താൽ അതു കുരുക്ഷേത്രത്തിനെ തുല്യമാണ്. എന്നാൽ കനഖലയും പ്രയാഗവും അതിൽ പ്രത്യേകമായി മഹത്ത്വമുള്ളവയാണ്.
യദ്യകാര്യശതം കൃത്വാ കൃതംഗങ്ഗാവസേചനമ്। സര്വം തത്തസ്യ ഗങ്ഗാപോ ദഹത്യഗ്നിരിവേന്ധനമ്
നൂറ് തെറ്റുകൾ ചെയ്തവനും ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, ആ പാപങ്ങൾ എല്ലാം തീപൊലിവിൽ ഇന്ധനം പോലെ ഗംഗാജലം ദഹിപ്പിക്കും.
സര്വം കൃതയുഗേ പുണ്യംത്രേതായാം പുഷ്കരം സ്മൃതമ്। ദ്വാപരേഽപി കുരുക്ഷേത്രം ഗങ്ഗാ കലിയുഗേ സ്മൃതാ
കൃതയുഗത്തിലെ എല്ലാ പുണ്യവും പുഷ്കരത്തിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ത്രേതായുഗത്തിൽ പുഷ്കരത്തിൽ; ദ്വാപരത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ; കലിയുഗത്തിൽ ഗംഗയിൽ.
പുഷ്കരേ തു തപസ്തപ്യേദ്ദാനം ദദ്യാന്മഹാലയേ। മലയേ ത്വഗ്നിമാരോഹേദ്ഭൃഗുതുന്ദേ ത്വനാശനമ്
പുഷ്കരത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്യണം; മഹാലയത്തിൽ ദാനം നൽകണം; മലയിൽ അഗ്നിയിൽ കയറിയിരിക്കണം; ഭൃഗുതുണ്ടിൽ ഉപവാസം പാലിക്കണം.
പുഷ്കരേ തു കുരുക്ഷേത്രേ രഗങ്ഗായാം മഗധേഷു ച। സ്നാത്വാ താരയതേ ജന്തുഃ സപ്തസപ്താവരാംസ്തഥാ
പുഷ്കരത്തിലും കുരുക്ഷേത്രത്തിലും ഗംഗയിലും മഗധദേശത്തിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, ഒരാൾക്ക് ഇരുവശത്തുമുള്ള ഏഴു തലമുറക്കാർക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കും.
പുനാതി കീര്തിതാ പാപം ദൃഷ്ടാ ഭദ്രം പ്രയച്ഛതി। അവഗാഢാ ച പീതാ ച പുനാത്യാസപ്തമം കുലമ്
പറയുമ്പോൾ പാപങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; കാണുമ്പോൾ മംഗളം നൽകുന്നു; അതിൽ കുളിക്കുമ്പോഴും കുടിക്കുമ്പോഴും ഏഴാം തലമുറ വരെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
യാവദസ്ഥി മനുഷ്യസ് ഗങ്ഗായാഃ സ്പൃശതേ ജലമ്। താവത്സ പുരുഷോ രാജന്സ്വര്ഗലോകേ മഹീപതേ
ഒരു മനുഷ്യന്റെ അസ്ഥികൾ ഗംഗയുടെ വെള്ളം സ്പർശിക്കുന്നതുവരെ, രാജാവേ, ആ മനുഷ്യൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ തന്നെ തുടരുന്നു.
യഥാ പുണ്യാനി തീര്ഥാനി പുണ്യാന്യായതനാനി ച। ഉപാസ്യ പുണ്യം ലബ്ധ്വാ ച ഭവത്യമരലോകഭാക്
പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും ദൈവാലയങ്ങളും ആരാധിച്ച് പുണ്യം നേടുമ്പോൾ, അവയെപ്പോലെ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ഭാഗം ലഭിക്കുന്നു.
ന ഗങ്ഗാസദൃശം തീര്ഥം ന ദേവഃ കേശവാത്പരഃ। ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ പരം നാസ്തി ഏവമാഹ പിതാമഹഃ
ഗംഗയെപ്പോലെയുള്ള തീർത്ഥം ഇല്ല, കേശവനേക്കാൾ വലിയ ദൈവം ഇല്ല, ബ്രാഹ്മണന്മാരേക്കാൾ ഉന്നതം ഒന്നുമില്ല; ഇതാണ് പിതാമഹൻ പറഞ്ഞത്.
യത്ര ഗങ്ഗാ മഹാരാജ സ ദേശസ്തത്തപോകവനമ്। സിദ്ധിക്ഷേത്രം ച തജ്ജ്ഞേയം ഗങ്ഗാതീരസമാശ്രിതമ്
എവിടെയാണ് ഗംഗാ ഒഴുകുന്നത്, മഹാരാജാവേ, ആ ദേശം തപോവനം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ഗംഗയുടെ തീരത്തുള്ളത് സിദ്ധിക്ഷേത്രം എന്നാണ് അറിയേണ്ടത്.
ഇദം സത്യംദ്വിജാതീനാം സാധൂനാമാത്മനോപി ച। സുഹൃദാം ച ജപേത്കര്മേ ശിഷ്യസ്യാനുഗതസ്യ ച
ഇത് ദ്വിജന്മാർക്കും സന്മാർഗ്ഗികൾക്കും സ്വയംക്കും സുഹൃത്തുകൾക്കും സത്യമാണ്; ശിഷ്യനും അനുയായിയും ചെയ്യുന്ന കര്മ്മങ്ങൾക്കായി ഇതു ജപിക്കണം.
ഇദം ധന്യമിദം മേധ്യമിദം സ്വര്ഗ്യമിദം സുഖമ്। ഇദം പുണ്യമിദം രമ്യം പാവനം ധര്മ്യമുത്തമമ്
ഇത് ഭാഗ്യവാനും വിശുദ്ധവുമാണ്, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു, സന്തോഷം നൽകുന്നു; ഇത് പുണ്യമുള്ളതും മനോഹരവും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതും ഉത്തമധർമ്മവുമാണ്.
മഹര്ഷീണാമിദം ഗുഹ്യം സര്വപാപപ്രമോചനമ്। അധീത്യദ്വിജമധ്യേ ച നിര്മലഃ സ്വര്ഗമാപ്നുയാത്
ഇത് മഹർഷിമാരുടെ രഹസ്യമാണ്, എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്നതാണ്; ദ്വിജന്മാരുടെ ഇടയിൽ പഠിച്ചാൽ, ശുദ്ധനായി സ്വർഗ്ഗം നേടാം.
ശ്രീമത്സ്വര്ഗ്യം തഥാ പുണ്യം സപത്നശമനം ശിവമ്। മേധാജനനമഗ്ര്യം വൈ തീര്ഥവംശാനുകീര്തനമ്
ഇത് മഹിമയുള്ളതും സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തിക്കുള്ളതും പുണ്യമുള്ളതും ശത്രുനാശിനിയുമാണ്; ഇത് ഉത്തമമായ ബുദ്ധി നൽകുന്നതും തീർത്ഥവംശം വിവരിക്കുന്നതുമാണ്.
അപുത്രോ ലഭതേ പുത്രമധനോ ധനമാപ്നുയാത്। ശൂദ്രോ യഥേപ്സിതാന്കാമാന്ബ്രാഹ്മണഃ പാരഗഃ പഠന്। മഹീം വിജയതേ രാജാ വൈശ്യോ ധനമവാപ്നുയാത്
മകനില്ലാത്തവന് മകൻ ലഭിക്കും, ദരിദ്രന് സമ്പത്ത് ലഭിക്കും; ശൂദ്രന് ഇഷ്ടമുള്ള സുഖങ്ങൾ ലഭിക്കും, ബ്രാഹ്മണൻ പാരായണം ചെയ്ത് മോക്ഷം നേടും; രാജാവ് ഭൂമി ജയിക്കും, വൈശ്യന് സമ്പത്ത് ലഭിക്കും.