ശുക്ലപക്ഷേ യഥാ സോമോ വ്യവര്ധത തഥൈവ സഃ। തതഃ കതിപയാഹസ്തു ജരത്കാരുര്മഹായശാഃ
പക്ഷവധിയിൽ ചന്ദ്രൻ വളരുന്നതുപോലെ, ആ ഗർഭവും വളർന്നു; കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം, മഹാപ്രശസ്തനായ ജരത്കാരു—
ഉത്സങ്ഗേഽസ്യാഃ ശിരഃ കൃത്വാ സുഷ്വാപ പരിഖിന്നവത്। തസ്മിംശ്ച സുപ്തേ വിപ്രേന്ദ്രേ സവിതാസ്തമിയാദ്ഗിരിമ്
അവളുടെ മടിയിൽ തല വെച്ച്, അതീവ ക്ഷീണത്തോടെ ഉറങ്ങി; ആ മഹർഷി ഉറങ്ങുമ്പോൾ സൂര്യൻ മലക്കു പിന്നിൽ അസ്തമിച്ചു.
അഹ്നഃ പരിക്ഷയേ ബ്രഹ്മംസ്തതഃ സാഽചിന്തയത്തദാ। വാസുകേര്ഭഗിനീ ഭീതാ ധര്മലോപാന്മനസ്വിനീ
ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, വാസുകിയുടെ സഹോദരി, ധർമ്മം ലംഘിക്കുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ, മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
കിം നു മേ സുകൃതം ഭൂയാദ്ഭര്തുരുത്ഥാപനം ന വാ। ദുഃഖശീലോ ഹി ധര്മാത്മാ കഥം നാസ്യാപരാധ്നുയാമ്
എന്താണ് എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ടത്? ഭർത്താവിനെ ഉണർത്തണോ, ഉണർത്തരുതോ? അവൻ ദു:ഖിതനും ധാർമ്മികനും ആണല്ലോ— എങ്ങനെ ഞാൻ അവനോട് തെറ്റ് ചെയ്യാതെ ഇരിക്കാം?
കോപോ വാ ധര്മശീലസ്യ ധര്മലോപോഽഥവാ പുനഃ। ധര്മലോപോ ഗരീയാന്വൈ സ്യാദിത്യത്രാകരോന്മതിമ്
ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനിൽ കോപമോ, അല്ലെങ്കിൽ ധർമ്മം ലംഘിക്കലോ ഉണ്ടാകാം; പക്ഷേ ധർമ്മ ലംഘനം വലിയതാണെന്ന് അവൾ വിചാരിച്ചു.
ഉത്ഥാപയിഷ്യേ യദ്യേനം ധ്രുവം കോപം കരിഷ്യതി। ധര്മലോപോ ഭവേദസ്യ സന്ധ്യാതിക്രമണേ ധ്രുവമ്
ഞാൻ അവനെ ഉണർത്തിയാൽ അവൻ ഉറപ്പായും കോപിക്കും; ഉണർത്താതെ ഇരുന്നാൽ ധർമ്മ ലംഘനം സംഭവിക്കും, കാരണം സന്ധ്യാ സമയമാകാം.
ഇതി നിശ്ചിത്യ മനസാ ജരത്കാരുര്ഭുജംഗമാ। തമൃഷിം ദീപ്തതപസം ശയാനമനലോപമമ്
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ച്, ജരത്കാരുവിന്റെ പാമ്പ് വംശജയായ ഭാര്യ, തീപോലുള്ള തപസ്സോടെ കിടന്നിരുന്ന മഹർഷിയെ സമീപിച്ചു.
ഉവാചേദം വചഃ ശ്ലക്ഷ്ണം തതോ മധുരഭാഷിണീ। ഉത്തിഷ്ഠ ത്വം മഹാഭാഗ സൂര്യോഽസ്തമുപഗച്ഛതി
ശാന്തവും മധുരവുമായ വാക്കുകളിൽ അവൾ പറഞ്ഞു: 'എഴുന്നേൽക്കൂ മഹാഭാഗാ, സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നു.'
സന്ധ്യാമുപാസ്സ്വ ഭഗവന്നപഃ സ്പൃഷ്ട്വാ യതവ്രതഃ। പ്രാദുഷ്കൃതാഗ്നിഹോത്രോഽയം മുഹൂര്തോ രമ്യദാരുണഃ
'ഭഗവൻ, നീ സന്ധ്യാ വന്ദനം നടത്തൂ, വെള്ളം സ്പർശിച്ച്, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവനേ; അഗ്നിഹോത്രത്തിനുള്ള മനോഹരമായ ഈ സമയം എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
സന്ധ്യാ പ്രവര്തതേ ചേയം പശ്ചിമായാം ദിശി പ്രഭോ। ഏവമുക്തഃ സ ഭഗവാഞ്ജരത്കാരുര്മഹാതപാഃ
'സന്ധ്യാ ആരംഭിക്കുന്നു, പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിൽ, പ്രഭോ.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാതപസ്സുള്ള ജരത്കാരു—
ഭാര്യാം പ്രസ്ഫുരമാണൌഷ്ഠ ഇദം വചനമബ്രവീത്। അവമാനഃ പ്രയുക്തോഽയം ത്വയാ മമ ഭുജംഗമേ
ഭാര്യയോട്, അധരങ്ങൾ വിറയച്ചു കൊണ്ട്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'പാമ്പ് വംശജേ, നീ എന്നെ അവമാനിച്ചു.'
സമീപേ തേ ന വത്സ്യാമി ഗമിഷ്യാമി യഥാഗതമ്। ശക്തിരസ്തി ന വാമോരു മയി സുപ്തേ വിഭാവസോഃ
'നിന്റെ അടുത്ത് ഇനി ഞാൻ താമസിക്കില്ല; ഞാൻ വന്നപോലെ തന്നെ പോകും. നീയോ, സുന്ദരിയായവളേ, ഞാൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ സൂര്യൻ അസ്തമിക്കാതിരിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.'
അസ്തം ഗന്തും യഥാകാലമിതി മേ ഹൃദി വര്തതേ। ന ചാപ്യവമതസ്യേഹ വാസോ രോചേത കസ്യചിത്
'സമയമാകുമ്പോൾ ഞാൻ പോകേണ്ടതാണെന്നു എന്റെ മനസ്സിൽ ഉണ്ട്; അവമാനിക്കപ്പെടുന്നിടത്ത് ആരും താമസിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കില്ല.'
കിം പുനര്ധര്മശീലസ്യ മമ വാ മദ്വിധസ്യ വാ। ഏവമുക്താ ജരത്കാരുര്ഭര്ത്രാ ഹൃദയകമ്പനമ്
'ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർക്കോ, എനിക്ക് പോലുള്ളവർക്കോ, പിന്നെ എന്ത് പറയണം?' ഭർത്താവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ജരത്കാരുവിന്റെ ഹൃദയം വിറച്ചു.
അബ്രവീദ്ഭഗിനീ തത്ര വാസുകേഃ സന്നിവേശനേ। നാവമാനാത്കൃതവതീ തവാഹം വിപ്രേ ബോധനമ്
അവിടെ വാസുകിയുടെ സഭയില്, സഹോദരി പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണനേ, നിങ്ങളെ ഉണര്ത്തിയത് അപമാനിക്കാനല്ലായിരുന്നു.'
ധര്മലോപോ ന തേ വിപ്ര സ്യാദിത്യേതന്മയാ കൃതമ്। ഉവാച ഭാര്യാമിത്യുക്തോ ജരത്കാരുര്മഹാതപാഃ
'നിങ്ങളുടെ ധര്മ്മം നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാനാണ് ഞാന് അങ്ങനെ ചെയ്തത്. എന്റെ ഭര്ത്താവ് മഹാതപസ്വിയായ ജരത്കാരു പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് ഞാന് സംസാരിച്ചത്.'
ഋഷിഃ കോപസമാവിഷ്ടസ്ത്യക്തുകാമോ ഭുജംഗമാമ്। ന മേ വാഗനൃതം പ്രാഹ ഗമിഷ്യേഽഹം ഭുജംഗമേ
മുനി കോപത്തോടെ, ആ പാമ്പുപെണ്ണിനെ ഉപേക്ഷിക്കാന് തീരുമാനിച്ചു: 'എന്റെ വാക്കുകള് ഒരിക്കലും പൊയല്ല, ഞാന് നിന്നെ വിട്ടുപോകും.'
സമയോ ഹ്യേഷ മേ പൂര്വം ത്വയാ സഹ മിഥഃ കൃതഃ। സുഖമസ്മ്യുഷിതോ ഭദ്രേ ബ്രൂയാസ്ത്വം ഭ്രാതരം ശുഭേ
'നമുക്ക് തമ്മില് മുമ്പ് ഇങ്ങനെ ഒരു ഉടമ്പടി ഉണ്ടായിരുന്നു. ഭദ്രേ, ഞാന് സന്തോഷത്തോടെ നിന്നോടൊപ്പം കഴിഞ്ഞു. ഇനി നീ ഈ കാര്യം നിന്റെ സഹോദരനോട് പറയണം.'
ഇതോ മയി ഗതേ ഭീരു ഗതഃ സ ഭഗവാനിതി। ത്വം ചാപി മയി നിഷ്ക്രാന്തേ ന ശോകം കര്തുമര്ഹസി
'ഞാന് ഇവിടെ നിന്ന് പോയാല്, ഭയക്കുന്നവളേ, അവന് അറിയട്ടെ ഞാന് പോയെന്ന്. ഞാന് പോയശേഷം നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.'
ഇത്യുക്താ സാഽനവദ്യാങ്ഗീ പ്രത്യുവാച മുനിം തദാ। ജരത്കാരും ജരത്കാരുശ്ചിന്താശോകപരായണാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള്, ആ പിഴവില്ലാത്ത സ്ത്രീ, മനസ്സില് ആശങ്കയും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞു, ജരത്കാരുവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ബാഷ്പഗദ്ഗദയാ വാചാ മുഖേന പരിശുഷ്യതാ। കൃതാഞ്ജലിര്വരാരോഹാ പര്യശ്രുനയനാ തതഃ
കണ്ണീര് നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, വാക്കുകള് തടസ്സപ്പെട്ട്, മുഖം ഉണങ്ങിയ നിലയില്, കൈകൂപ്പി, ആ മഹിള പറഞ്ഞു.
ധൈര്യമാലമ്ബ്യ വാമോരൂര്ഹൃദയേന പ്രവേപതാ। ന മാമര്ഹസി ധര്മജ്ഞ പരിത്യക്തുമനാഗസമ്
ധൈര്യം പിടിച്ചു, ഇടത് കാലിടിപ്പ് കൊണ്ടും ഉള്ളം വിറയച്ചും, അവള് പറഞ്ഞു: 'ധര്മ്മം അറിയുന്നവനേ, പാപമില്ലാത്ത എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്.'
ധര്മേ സ്ഥിതാം സ്ഥിതോ ധര്മേ സദാ പ്രിയഹിതേ രതാമ്। പ്രദാനേ കാരണം യച്ച മമ തുഭ്യം ദ്വിജോത്തമ
'ഞാന് എപ്പോഴും ധര്മ്മത്തില് ഉറച്ചു നിന്നു, നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനും നന്മ ചെയ്യാനും ശ്രമിച്ചു. എന്നെ നിന്നോടു ചേര്ത്തതിന്റെ കാരണം, മഹാബ്രാഹ്മണനേ—'
തദലബ്ധവതീം മന്ദാം കിം മാം വക്ഷ്യതി വാസുകിഃ। മാതൃശാപാഭിഭൂതാനാം ജ്ഞാതീനാം മമ സത്തമ
'അത് നേടാന് കഴിയാതെ, ദുർഭാഗ്യവതിയായ എന്നെക്കുറിച്ച് വാസുകി എന്ത് പറയും? അമ്മയുടെ ശാപം ബാധിച്ച ബന്ധുക്കളില് ഒരാളായ എന്നെക്കുറിച്ച്, മഹാനേ?'
അപത്യമീപ്സിതം ത്വത്തസ്തച്ച താവന്ന ദൃശ്യതേ। ത്വത്തോ ഹ്യപത്യലാഭേന ജ്ഞാതീനാം മേ ശിവം ഭവേത്
'നിനക്കു നിന്നുള്ള സന്താനമെന്ന ആഗ്രഹം ഇതുവരെ സഫലമായിട്ടില്ല. നിന്നിൽ നിന്നൊരു മകൻ ലഭിച്ചാൽ എന്റെ ബന്ധുക്കൾക്ക് ശാന്തിയും ക്ഷേമവും ലഭിക്കും.'
സംപ്രയോഗോ ഭവേന്നായാം മമ മോഘസ്ത്വയാ ദ്വിജ। ജ്ഞാതീനാം ഹിതമിച്ഛന്തീ ഭഗവംസ്ത്വാം പ്രസാദയേ
'ബ്രാഹ്മണനേ, നിന്നോടുള്ള ഈ ബന്ധം വെറുതെയാവരുത്. എന്റെ ബന്ധുക്കളുടെ നന്മക്കായി ഞാന് നിന്നോട് കനിവ് അപേക്ഷിക്കുന്നു.'
ഇമമവ്യക്തരൂപം മേ ഗര്ഭമാധായ സത്തമ। കഥം ത്യക്ത്വാ മഹാത്മാ സന്ഗന്തുമിച്ഛസ്യനാഗസമ്
'നിന്റെ ഗർഭത്തിൽ ഇതാ, വ്യക്തമായി കാണാനാകാത്ത ഒരു കുഞ്ഞ് വളരുകയാണ്, മഹാനേ. എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് പാമ്പുകളുടെ അടുത്തേക്ക് പോകാൻ നീ എങ്ങിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?'
ഏവമുക്തസ്തു സ മുനിര്ഭാര്യാം വചനമബ്രവീത്। യദ്യുക്തമനുരൂപം ച ജരത്കാരും തപോധനഃ
ഇങ്ങനെ ഭാര്യ പറഞ്ഞപ്പോള്, മഹാതപസ്സുള്ള ജരത്കാരു മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ വാക്കുകള് യുക്തിയുള്ളതും ശരിയുമാണെങ്കില്—'
അസ്ത്യയം സുഭഗേ ഗര്ഭസ്തവ വൈശ്വാനരോപമഃ। ഋഷിഃ പരമധര്മാത്മാ വേദവേദാങ്ഗപാരഗഃ
'സൗഭാഗ്യവതിയായവളേ, നിന്റെ ഗർഭത്തിൽ തീപോലെ ദഹിക്കുന്ന ഒരു മകൻ ഉണ്ട്. ആ മകൻ മഹാത്മാവും, ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനുമാണ്; വേദവും അതിന്റെ ശാഖകളും പഠിച്ചിരിക്കും.'
ഏവമുക്ത്വാ സ ധര്മാത്മാ ജരത്കാരുര്മഹാനൃഷിഃ। ഉഗ്രായ തപസേ ഭൂയോ ജഗാമ കൃതനിശ്ചയഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച മഹർഷി ജരത്കാരു, ഉറച്ച മനസ്സോടെ വീണ്ടും കഠിനമായ തപസ്സിനായി പുറപ്പെട്ടു.