തസ്യ ജിഷ്ണോര്ബൃസീം ദൃഷ്ട്വാ സൂന്യത്രേവ നിവേശനേ। ഹൃദയം മേ മഹാരാജ ന ശാമ്യാത്രകദാചന
മഹാരാജാവേ, ജിഷ്ണുവിന്റെ വില്ല് ശൂന്യമായ വീട്ടിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടത് കണ്ടപ്പോൾ, എന്റെ ഹൃദയം ഇവിടെ ഒരിക്കലും സമാധാനം കാണുന്നില്ല.
വിനാദസ്മാദ്വിവാസം തു രോചയേഽഹമരിംദമ। ന ഹി നസ്തമൃതേ വീരം രമണീയമിദം വനമ്
അരിമർദനാ, ഈ വ്യസനം ഒഴികെ, ആ വീരൻ ഇല്ലാതെ ഈ വനത്തിൽ എനിക്ക് സന്തോഷം ഒന്നുമില്ല.
ധനഞ്ജയോത്സുകാസ്തേ തു വനേ തസ്മിന്മഹാരഥാഃ। ന്യവസന്ത മഹാഭാഗാ ദ്രൌപദ്യാ സഹ കൃഷ്ണയാ
ധനഞ്ജയനെ ആഗ്രഹിച്ച്, ആ മഹാരഥന്മാർ, ഭാഗ്യശാലികൾ, കൃഷ്ണയായ ദ്രൗപദിയോടൊപ്പം ആ വനത്തിൽ താമസിച്ചു.
ധനം ജയോത്സുകാനാം തു ഭ്രാതൄണാം കൃഷ്ണയാ സഹ। ശ്രുത്വാ വാക്യാനി വിമനാ ധര്മരാജോപ്യജായത
ധനഞ്ജയനെ ആഗ്രഹിച്ച്, കൃഷ്ണയോടൊപ്പം സഹോദരന്മാർ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മനസ്സിൽ വിഷാദം അനുഭവിച്ചു.
അഥാപശ്യന്മഹാത്മാനം ദേവര്ഷിം തത്ര നാരദമ്। ദീപ്യമാനം ശ്രിയാ ബ്രാഹ്മ്യാ ദീപ്താഗ്നിസമതേജസമ്
അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ രാജാവ്, ദിവ്യതേജസ്സുള്ള, അഗ്നിയെപ്പോലെയുള്ള ബ്രാഹ്മണതേജസ്സോടെ പ്രകാശിക്കുന്ന ദേവർഷിയായ നാരദനെ അവിടെ കണ്ടു.
തമാഗതമഭിപ്രേക്ഷ്യ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ ധര്മരാട്। പ്രത്യുത്ഥായ യഥാന്യായം പൂജാം ചക്രേ മഹാത്മനേ
അവനെ വരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം പതിവുപോലെ എഴുന്നേറ്റ്, മഹാത്മാവായവനെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
സ തൈഃ പരിവൃതഃ ശ്രീമാന്ഭ്രാതൃഭിഃ കുരുസത്തമഃ। വിബഭാവതിദീപ്തൌജാ ദേവൈരിവ ശതക്രതുഃ
സഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാത്മാവ് അതിവിശിഷ്ടമായ തേജസ്സോടെ ദേവന്മാരിൽ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
യഥാ ച വേദാന്സാവിത്രീ യാജ്ഞസേനീ തഥാ പതീന്। ന ജഹൌ ധര്മതഃ പാര്ഥാന്മേരുമര്കപ്രഭാ യഥാ
സാവിത്രി വേദങ്ങളെ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകാത്തതുപോലെ, യജ്ഞസേനിയുടെ മകൾ ധർമ്മപാതത്തിൽ ഭർത്താക്കന്മാരെ ഒരിക്കലും വിട്ടില്ല; സൂര്യന്റെ പ്രകാശം മെരുവിനെ വിട്ടുപോകാത്തതുപോലെ.
അര്ധ്യം പാദ്യമഥാനീയ ത്വഭ്യവായദച്യുതഃ। നാരദസ്തു മഹാതേജാഃ സ്വസ്ത്യസ്ത്വിത്യഭ്യഭാഷത
അർഘ്യവും പാദ്യവും കൊണ്ടുവന്ന് അച്യുതൻ അത്തരം സ്വീകരണം നടത്തി; എന്നാൽ മഹാതേജസ്സുള്ള നാരദൻ 'സുഖം ഉണ്ടാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ദൃഷ്ട്വാ ദേവര്ഷിസത്തമമ്। യഥാര്ഹം പൂജയാമാസ വിധിവത്കുരുനന്ദനഃ
അപ്പോൾ, ദേവർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നാരദനെ കണ്ട യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, കുരുവംശത്തിലെ സന്താനമായ രാജാവ്, യോഗ്യമായ രീതിയിൽ ആചാരപ്രകാരം ആദരിച്ചു.
പ്രതിഗൃഹ്യ ച താം പൂജാം നാരദോ ഭഗവാനൃഷിഃ। ആശ്വാസയദ്ധര്മസുതം യുക്തരൂപമിവാനഘ
ആ ആരാധന സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ഭാഗ്യവാൻ നാരദമഹർഷി, അപ്രമാദിയായ ധർമ്മപുത്രനെ സമയത്തിന് അനുയോജ്യമായി ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ഉവാച ച മഹാത്മാനം ധര്മരാജം യുധിഷ്ഠിരമ്। ബ്രൂഹി ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠ കേനാര്ഥഃ കിം ദദാനി തേ
അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ നാരദൻ, ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മത്തെ പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ എന്തിനാണ് വന്നത്? എന്താണ് ഞാൻ നിനക്ക് നൽകേണ്ടത്? പറയൂ.'
അഥ ധര്മസുതോ രാജാ പ്രണമ്യ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ। ഉവാച പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ നാരദം ദേവസംമിതമ്
അപ്പോൾ ധർമ്മപുത്രനായ രാജാവ്, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം നമസ്കരിച്ച്, കൈകൂപ്പി, ദേവന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന നാരദനോട് അഭിമുഖമായി പറഞ്ഞു.
ന്വയി തുഷ്ടേ മഹാഭാഗ സര്വലോകാഭിപൂജിതേ। കൃതമിത്യേവ മന്യേഽഹം പ്രസാദാത്തവ സുവ്രത
സകല ലോകങ്ങളും ആദരിക്കുന്ന മഹാഭാഗവ, നിങ്ങൾ സന്തോഷിച്ചാൽ, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു മാത്രം എന്റെ ലക്ഷ്യം സഫലമായെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു, ധൃതിയുള്ളവനേ.
യദി ത്വഹമനുഗ്രാഹ്യോ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോഽനഘ। സംദേഹം മേ സുനിശ്രേഷ്ഠ തത്വതശ്ഛേത്തുമര്ഹസി
പാപരഹിതനായ മഹാനേ, ഞാനും സഹോദരന്മാരും നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് യോഗ്യരാണെങ്കിൽ, ധർമ്മശീലനായവനേ, എന്റെ സംശയം മുഴുവനായും നീക്കേണ്ടത് നിങ്ങളുടെ കടമയാണു.
പ്രദക്ഷിണാം യഃ കുരുതേ പൃഥിവീം തീര്ഥതത്പരഃ। കിം ഫലം തസ്യ കാര്ത്സ്ന്യേന തദ്ഭവാന്വക്തുമര്ഹതി
തിര്ഥയാത്രയിൽ മനസ്സോടെ ഭൂമിയെ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നവന് മുഴുവൻ ഫലം എന്താണ്? മഹാഭാഗവ, ദയവായി അതു വ്യക്തമാക്കണം.
ശൃണു രാജന്നവഹിതോ യഥാ ഭീഷ്മേണ ധീമതാ। പുലസ്ത്യസ്യ സകാശാദ്വൈ സര്വമേതദുപശ്രുതമ്
രാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ; ധീരനായ ഭീഷ്മൻ, പുലസ്ത്യൻ മൂലമൊക്കെയും കേട്ടതുപോലെ ഞാൻ പറയാം.
പുരാ ഭാഗീരഥീതീരേ ഭീഷ്മോ ധര്മഭൃതാംവരഃ। പിത്ര്യം വ്രതം സമാസ്ഥായ ന്യവസന്മുനിഭിഃ സഹ
പണ്ടെ, ഭാഗീരഥി നദിയുടെ തീരത്ത്, ധർമ്മശീലികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മൻ, പിതൃകർമ്മം ആചരിച്ച് മുനിമാരോടൊപ്പം താമസിച്ചു.
ശുഭേ ദേശേ തഥാ രാജന്പുണ്യേ ദേവര്ഷിസേവിതേ। ഗങ്ഗാദ്വാരേ മഹാഭാഗ ദേവഗന്ധര്വസേവിതേ
അവിടെ, രാജാവേ, ദൈവമുനിമാരാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്ന, ഗംഗയുടെ വാതായനത്തിൽ, ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും വന്ദിക്കുന്ന ഒരു പുണ്യസ്ഥലമായിരുന്നു.
സ പിതൄംസ്തര്പയാമാസ ദേവാംശ്ച പരമദ്യുതിഃ। ഋഷീംശ്ച തര്പയാമാസ വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ
അവൻ അത്യുജ്വലനായ ഭീഷ്മൻ, പിതാക്കന്മാർക്കും ദേവന്മാർക്കും ഹവികൾ അർപ്പിച്ചു, മുനിമാരെയും ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
കസ്യ ചിത്ത്വഥ കാലസ്യ ജപന്നേവ മഹായശാഃ। ദദര്ശാദ്ഭുതസംകാശം പുലസ്ത്യമൃഷിസത്തമമ്
ഒരു സമയത്ത്, ജപം ചെയ്യുമ്പോൾ, മഹത്വമുള്ള ഭീഷ്മൻ, അത്ഭുതംപോലുള്ള മഹാമുനിയായ പുലസ്ത്യനെ കണ്ടു.
സ തം ദൃഷ്ട്വോഗ്രതപസം ദീപ്യമാനമിവ ശ്രിയാ। പ്രഹര്ഷമതുലം ലേഭേ വിസ്മയം പരമം യയൌ
ഉഗ്രതപസ്സോടെ ദീപ്തിയോടെ തിളങ്ങുന്ന ആ മുനിയെ കണ്ടപ്പോൾ, ഭീഷ്മന് അതുല്യമായ സന്തോഷവും അത്ഭുതവും നിറഞ്ഞു.
ഉപസ്ഥിതം മഹാഭാഗം പൂജയാമാസ ഭാരത। ഭീഷ്മോ ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠോ വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ
ഭാരതവംശജനായ രാജാവേ, ധർമ്മശീലികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മൻ, ആ മഹാഭാഗവനെ ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ആദരിച്ചു.
ശിരസാ ചാഘമാദായ ശുചിഃ പ്രയതമാനസഃ। നാമ സംകീര്തയാമാസ തസ്മിന്ബ്രഹ്മര്ഷിസത്തമേ
ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, ഭീഷ്മൻ തലകുനിച്ച്, ആ ബ്രഹ്മർഷിശ്രേഷ്ഠന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ചു.
ഭീഷ്മോഽഹമസ്മി ഭദ്രം തേ ദാസോഽസ്മി തവ സുവ്രത। തവ സംദര്ശനാദേവ മുക്തോഽഹം സര്വകില്വപൈഃ
"ഞാൻ ഭീഷ്മനാണ്, നിനക്കു ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്, ധൃതിയുള്ളവനേ. നിനക്ക് ദർശനം ലഭിച്ചതുകൊണ്ട് തന്നെ ഞാൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി."
രഏവമുക്ത്വാ മഹാരാജ ഭീഷ്മോ ധര്മഭൃതാംവരഃ। വാഗ്യതഃ പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാതൂഷ്ണീമാസീദ്യുധിഷ്ഠിര
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, മഹാരാജാവേ, ധർമ്മശീലികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മൻ വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച്, കൈകൂപ്പി, മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു, യുധിഷ്ഠിരാ.
തം ദൃഷ്ട്വാ നിയമേനാഥ സ്വാധ്യായാമ്നായകര്ശിതമ്। ഭീഷ്മം കുരുകുലശ്രേഷ്ഠം മുനിഃ പ്രീതമനാഽഭവത്
നിഷ്ഠയോടെ സ്വാധ്യായത്തിൽ ലീനനായി ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്ന കുരുവംശശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആ മുനിക്ക് ഹൃദയം സന്തോഷം നിറഞ്ഞു.
തതഃ സ മധുരേണാഥ സ്വരേണ സുമഹാതപാഃ। ഉവാച വാക്യം ധര്മജ്ഞഃ പുലസ്ത്യഃ പ്രീതമാനസഃ
പിന്നീട്, മഹാതപസ്സായ പുലസ്ത്യൻ, ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ, മധുരമായ സ്വരത്തിൽ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനായി വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അഥ സന്ധ്യാം സമാസാദ്യ സംവേദ്യേ തീര്ഥ ഉത്തമേ। ഉപസ്പൃശ്യ നരോ വിദ്യാം ലഭതേ നാത്ര സംശയഃ
ശുഭസന്ധ്യയിൽ ഉത്തമമായ തിര്ഥത്തിൽ എത്തി, ജലം സ്പർശിച്ചാൽ, മനുഷ്യന് നിർവചനമായ ജ്ഞാനം ലഭിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
രാമസ്യ ച പ്രസാദേന തീര്ഥം രാജന്കൃതം പുരാ। തല്ലൌഹിത്യം സമാസാദ്യ വിന്ദ്യാദ്ബഹു സുവര്ണകമ്
രാമന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, രാജാവേ, ആ സ്ഥലം പണ്ടു തിര്ഥമായി. ആ ലൗഹിത്യത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ, ഒരാൾക്ക് ധാരാളം പൊന്നു ലഭിക്കും.