ബൃഹദശ്വ ഗതേ പാര്ഥമശ്രൌഷീത്സവ്യസാചിനമ്। വര്തമനം തപസ്യുഗ്രേ വായുഭക്ഷം മനീഷിണമ്
ബ്രിഹദശ്വൻ പോയതിനു ശേഷം, അർജുനൻ കാറ്റ് മാത്രം കഴിച്ചു കഠിനതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മഹാശക്തനായ സവ്യാസാചിയെക്കുറിച്ച് കേട്ടു.
ബ്രാഹ്മണഏഭ്യസ്തപസ്വിഭ്യഃ സംപതദ്ഭ്യസ്തതസ്തതഃ। തീര്ഥശൈലവനേഭ്യശ്ച സമേതേഭ്യോ ദൃഢവ്രതഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നിന്നും തപസ്വികളിൽ നിന്നുമാണ് അർജുനൻ അവനെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞത്. തീർത്ഥങ്ങളിൽ, മലകളിൽ, കാടുകളിൽ ഒത്തുചേർന്ന വ്രതനിഷ്ഠരായവരിൽ നിന്നുമാണ് അവൻ കേട്ടത്.
ഇതിപാര്ഥോ മഹാബാഹുര്ദുരാപം തപ ആസ്ഥിതഃ। ന തഥാ ദൃഷ്ടപൂര്വോഽന്യഃ കശ്ചിദുഗ്രതപാ ഇതി
ഇങ്ങനെ മഹാബാഹുവായ പാർത്ഥൻ അപരിമിതമായ കഠിനതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ഇത്രയും കഠിനമായ തപസ്സ് ആരും മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലായിരുന്നു.
യഥാ ധനംജയഃ പാര്ഥസ്തപസ്വീ നിയതവ്രതഃ। മുനിരേകചരഃ ശ്രീമാന്ധര്മോ വിഗ്രഹവാനിവ
പൃതയുടെ മകനായ ധനഞ്ജയൻ, ഉറച്ച വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനായവൻ, ഏകാന്തത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന മഹർഷിയെപ്പോലെയും, തേജസ്സോടെ, ധർമ്മം തന്നെ രൂപംകൊണ്ടതുപോലെയും തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
തം ശ്രുത്വാ പാണ്ഡവോ രാജംസ്തപ്യമാനം മഹാവനേ। അന്വശോചത കൌന്തേയഃ പ്രിയം വൈ ഭ്രാതരം ജയമ്
കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ പാണ്ഡവൻ, മഹാവനത്തിൽ പ്രിയസഹോദരനായ ജയൻ കഠിനതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി കേട്ട് ദുഃഖിതനായി.
ദഹ്യമാനേന തു ഹൃദാ ശരണാര്ഥീ മഹാവനേ। ബ്രാഹ്മണാന്വിവിധജ്ഞാനാന്പര്യപൃച്ഛദ്യുധിഷ്ഠിരഃ
ഹൃദയം ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്ന യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ആശ്വാസം തേടി മഹാവനത്തിൽ വിവിധ ജ്ഞാനമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു ചോദിച്ചു.
പ്രതിഗൃഹ്യാക്ഷഹൃദയം കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। ആസീദ്ധൃഷ്ടമനാ രാജന്ഭീമസേനാദിഭിര്യുതഃ
ദുഃഖഭരിതമായ ഹൃദയത്തിന് ആശ്വാസം ലഭിച്ച ശേഷം, കുന്തിയുടെ മകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഭീമസേനനും മറ്റു സഹോദരന്മാരുമൊത്ത് സന്തോഷത്തോടെ ഇരുന്നു.
സ്വഭ്രാതൄന്സഹിതാന്പശ്യന്കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। അപശ്യന്നര്ജുനം തത്രബഭൂവാശ്രുപരിപ്ലുതഃ
സഹോദരന്മാരെ ഒത്തുകൂടിയതായി കണ്ടപ്പോൾ, അർജുനനെ അവിടെ കാണാതിരുന്ന കുന്തിയുടെ മകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞു.
സംതപ്യമാനഃ കൌന്തേയോ ഭീമസേനമുവാച ഹ। കദാ ദ്രക്ഷ്യാമി വൈ ഭീമ പാര്തമത്ര തവാനുജമ്
ദുഃഖത്തിൽ കുന്തിയുടെ മകൻ ഭീമസേനനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭീമ, നിന്റെ ഇളയസഹോദരനായ പാർത്ഥനെ ഞാൻ വീണ്ടും ഇവിടെ എപ്പോഴാണ് കാണുക?'
മത്കൃതേ ഹി കുരുശ്രേഷ്ഠ തഷ്യതേ പരമം തപഃ। തസ്യാക്ഷഹൃദയജ്ഞാനമാഖ്യാസ്യാമി കദാ ന്ബഹമ്
'എന്റെ കാരണത്താൽ, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠാ, അവൻ പരമമായ തപസ്സ് സഹിക്കുന്നു; ഞാൻ പഠിച്ച അക്ഷഹൃദയജ്ഞാനം എപ്പോഴാണ് അവനോട് പറയാൻ കഴിയുക?'
സ ഹി ശ്രുത്വാഽക്ഷഹൃദയം സമുപാത്തം മയാ വിഭോ। പ്രഹൃഷ്ടഃ പുരുഷവ്യാഘ്രോ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ
'ഞാൻ അക്ഷഹൃദയജ്ഞാനം പഠിച്ചുവെന്ന് അവൻ കേൾക്കുമ്പോൾ, ആ പുരുഷസിംഹൻ നിർബന്ധമായി സന്തോഷിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.'
ഭഗവാന്കാമ്യകാത്പാര്ഥേ ഗതേ മേ പ്രപിതാമഹേ। പാണ്ഡവാഃ കിമകുര്വംസ്തേ തമൃതേ സവ്യസാചിനമ്
'ഭഗവൻ, കാമ്യകവനത്തിൽ നിന്ന് പാർത്ഥൻ പോയപ്പോൾ, സവ്യാസാചി ഇല്ലാതിരുന്നപ്പോൾ എന്റെ പിതാമഹന്മാരായ പാണ്ഡവന്മാർ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന് പറയൂ.'
സ ഹി തേഷാം മഹേഷ്വാസോ ഗതിരാസീദനീകജിത്। ആദിത്യാനാം യഥാ വിഷ്ണുസ്തഥൈവ പ്രതിഭാതി മേ
'അവൻ മഹാശരധാരി ആയിരുന്നു, യുദ്ധത്തിൽ അവർക്കെല്ലാം ആശ്രയമായിരുന്നു; ആദിത്യന്മാരിൽ വിഷ്ണു എങ്ങനെയോ, അവൻ എനിക്ക് അങ്ങനെ തോന്നുന്നു.'
തേനേന്ദ്രസമവീര്യേണ സംഗ്രാമേഷ്വനിവര്തിനാ। വിനാഭൂതാ വനേ വീരാഃ കഥമാസന്പിതാമഹാഃ
'ഇന്ദ്രനോടു തുല്യശക്തിയുള്ള, യുദ്ധത്തിൽ പിൻവാങ്ങാത്ത അവൻ ഇല്ലാതായപ്പോൾ, ആ വീരന്മാരായ എന്റെ പിതാമഹന്മാർ വനത്തിൽ എങ്ങനെ ആയിരുന്നു?'
ഗതേ തു പാണ്ഡവേതാത കാമ്യകാത്സവ്യസാചിനി। ബഭൂവുഃ കൌരവേയാസ്തേ ദുഃഖശോകപരായണാഃ
കാമ്യകവനത്തിൽ നിന്ന് സവ്യാസാചി പോയപ്പോൾ, കൌരവന്മാർ ദുഃഖത്തിലും ദു:ഖത്തിലും മുഴുകി.
ആക്ഷിപ്തസൂത്രാ മണയശ്ഛിന്നപക്ഷാ ഇവാണ്ഡജാഃ। അപ്രീതമനസഃ സര്വേ ബഭൂവുരഥ പാണ്ഡവാഃ
ചേർത്ത് കെട്ടിയ മുത്തുകൾ തണ്ട് പൊട്ടിയതുപോലെയും, ചിറകു മുറിഞ്ഞ പക്ഷികൾപോലെയും, പാണ്ഡവന്മാർ എല്ലാവരും മനസ്സിൽ സന്തോഷമില്ലാതെ നിരാശരായി.
വനം തു തദഭൂത്തേന ഹീനമക്ലിഷ്ടകര്മണാ। കുബേരേണ യഥാഹീനം വനം ചൈത്രരഥം തഥാ
അകലിഷ്ടകർമനായ അവനെ ഇല്ലാതായപ്പോൾ ആ കാട്, കുബേരൻ വിട്ടുപോയ ചൈത്രരഥം പോലെ, ശൂന്യമായിത്തീരുകയായിരുന്നു.
തമൃതേ തേ നരവ്യാഘ്രാഃ പാണ്ഡവാ ജനമേജയ। മുദമപ്രാപ്നുവന്തോ വൈ കാമ്യകേ ന്യവസംസ്തദാ
അവനെ ഇല്ലാതെ, മനുഷ്യസിംഹന്മാരായ പാണ്ഡവർ കാമ്യകവനത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്നെങ്കിലും സന്തോഷം കണ്ടെത്തിയില്ല, ജനമേജയ.
ബ്രാഹ്മണാര്ഥേ പരാക്രാന്താഃ ശുദ്ധൈര്വാണൈര്മഹാരഥാഃ। നിഘ്നന്തോ ഭരതശ്രേഷ്ഠ മേധ്യാന്ബഹുവിധാന്മൃഗാന്
ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ഭാവിക്കായി ശുദ്ധമായ വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച മഹാരഥന്മാർ ആയ അവർ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, പലവിധ ശുദ്ധമായ കാട്ടുമൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടി.
നിത്യംഹി പുരുഷവ്യാഘ്രാ വന്യാഹാരമരിംദമാഃ। പ്രവിസൃത്യ സമാഹൃത്യ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ന്യവേദയന്
എപ്പോഴും ശത്രുനാശകരായ ആ മനുഷ്യസിംഹന്മാർ കാട്ടിൽ പോയി കാട്ടുനിലവിലാസം ശേഖരിച്ചു ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് സമർപ്പിക്കുകയായിരുന്നു.
ഏവം തേ ന്യവസംസ്തത്രസോത്കണഅഠാഃ പുരുഷര്ഷഭാഃ। അഹൃഷ്ടമനസഃ സര്വേഗതേ രാജന്ധനംജയേ
അങ്ങനെ, ധനഞ്ജയൻ പോയ ശേഷം, ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ അവിടെയിരുന്നെങ്കിലും, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹവും സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവരായി കഴിഞ്ഞു, രാജാവേ.
അഥ വിപ്രോഷിതം രാജന്പാഞ്ചാലീ മധ്യമം പതിമ്। സ്മരന്തീ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠമിദം വചനമബ്രവീത്
അപ്പോൾ, രാജാവേ, പാഞ്ചാലി, വിദൂരത്തിൽ പോയ മധ്യഭർത്താവായ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠനെ ഓർത്ത്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യോഽര്ജുനേനാര്ജുനസ്തുല്യോ ദ്വിബാഹുര്ബഹുബാഹുനാ। തമൃതേ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠം വനം ന പ്രതിഭാതി മേ
അർജുനനോടു തുല്യശക്തിയുള്ള, ഇരുചെവികൾക്കിടയിൽ ഇരുചെയ്യുകൾ മാത്രം ഉള്ള ആ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠൻ ഇല്ലാതെ ഈ കാട് എനിക്ക് ആനന്ദം തരുന്നില്ല.
ശൂന്യാമിവ പ്രപശ്യാമി തത്രതത്ര മഹീമിമാമ്। ബഹ്വാശ്ചര്യമിദം ചാപി വനം കുസുമിതദ്രുമമ്
ഇവിടെയും അവിടെയും ഈ ഭൂമി ശൂന്യമായതുപോലെയാണ് എനിക്ക് തോന്നുന്നത്; എത്രയും മനോഹരമായ പൂക്കളുള്ള മരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഈ കാടും അതുപോലെയാണ്.
ന തഥാ രമണീയം വൈ തമൃതേ സവ്യസാചിനമ്। നീലാമ്ബുദസമപ്രഖ്യം മത്തമാതങ്ഗഗാമിനമ്
മത്തായാനയെപ്പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന, കറുത്ത മേഘംപോലെയുള്ള സവ്യാസാചിയെ ഇല്ലാതെ ഈ സ്ഥലം എനിക്ക് അത്ര മനോഹരമല്ല.
തമൃതേ പുണ്ഡരീകാക്ഷം കാമ്യകം നാതിഭാതി മേ। യസ്യ വാ ധനുഷോ ഘോഷഃ ശ്രൂയതേ ചാശനിസ്വനഃ। ന ലഭേ ശര്മ വൈ രാജന്സ്മരന്തീ സവ്യസാചിനമ്
കമലനയനനായ അർജുനൻ ഇല്ലാതെ കാമ്യകവനം എനിക്ക് പ്രകാശിക്കുന്നില്ല; അവന്റെ വില്ലിന്റെ ഇടിമുഴക്കംപോലെയുള്ള ശബ്ദം കേൾക്കാനില്ല. സവ്യാസാചിയെ ഓർത്തു ഞാൻ മനസ്സിൽ ആശ്വാസം കണ്ടെത്തുന്നില്ല, രാജാവേ.
തഥാ ലാലപ്യമാനാം താം നിശാമ്യ പരവീരഹാ। ഭീമസേനോ മഹാരാജ ദ്രൌപദീമിദമബ്രവീത്
അങ്ങനെ ദുഃഖത്തോടെ സംസാരിക്കുന്ന ദ്രൗപദിയെ കേട്ട്, മഹാരാജാവേ, ഭീമസേനൻ അവളോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മനഃപ്രീതികരം ഭദ്രേ യദ്ബ്രവീഷി സുമധ്യമേ। തന്മ പ്രീണാതി ഹൃദയമമൃതപ്രാശനോപമമ്
സുന്ദരിയായവളേ, നീ പറയുന്ന വാക്കുകൾ എന്റെ ഹൃദയത്തെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു; അമൃതം രുചിക്കുന്നതുപോലെ മനസ്സിന് സന്തോഷം നൽകുന്നു.
യസ്യ ദീര്ഘൌ സമൌ പീനൌ ഭുജൌ പരിഘസന്നിഭൌ। മൌര്വീകൃതകിണൌ വൃത്തൌ ഖങ്ഗായുധധനുര്ധരൌ
ദീർഘവും ബലവാനുമായ ഇരുചെയ്യുകൾ, വില്ലിന്റെ പാടുകൾ ഉള്ളവ, വട്ടവും ഉരുക്കുപോലെയും, വാൾക്കും വില്ലിനും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആയവൻ—
നിഷ്കാങ്ഗദകൃതാപീഡൌ പഞ്ചശീര്ഷാവിവോരഗൌ। തമൃതേ പുരുഷവ്യാഘ്രം നഷ്ടസൂര്യമിവാമ്ബരമ്
കങ്കണമോ കിരീടമോ ഇല്ലാത്ത, അഞ്ചു തലകളുള്ള പാമ്പുകളെപ്പോലെയുള്ള കൈകൾ ഉള്ള ആ പുരുഷസിംഹൻ ഇല്ലാതെ ആകാശം സൂര്യൻ ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ്.