ബ്രൂയാശ്ചൈനം കഥാന്തേ ത്വം പര്ണാദവചനം യഥാ। പ്രതിവാക്യം ച സുശ്രോണി ബുദ്ധ്യേഥാസ്ത്വമനിന്ദിതേ
'സംഭാഷണം കഴിഞ്ഞ്, നീ പർണ്ണയിലുണ്ടായ വാക്കുകൾ അവനോട് പറയണം. അവൻ എന്ത് മറുപടി പറയുന്നു എന്ന് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം, മനോഹരനിതംബിനിയേ, നിർദോഷയേ.'
ഏവം സമാഹിതാ ഗത്വാ ദൂതീ ബാഹുകമബ്രവീത്। ദമയന്ത്യപി കല്യാണീ പ്രാസാദസ്ഥാഽനവ്വൈക്ഷത
ഇങ്ങനെ ഉറപ്പോടെ, ദൂതി ബാഹുകനോടു ചെന്നു സംസാരിച്ചു. അതേസമയം, ദമയന്തി മഹാരാണി കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് നോക്കി നിന്നു.
സ്വാഗതം തേ മനുഷ്യേന്ദ്ര കുശലം തേ ബ്രവീമ്യഹമ്। ദമയന്ത്യാ വചഃ സാധു നിബോധ പുരുഷര്ഷഭ
'നിനക്ക് സ്വാഗതം, മഹാനായ മനുഷ്യനേ; ഞാൻ നിനക്കു ആശംസകൾ പറയുന്നു. ദമയന്തിയുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ.'
കദാ വൈ പ്രസ്ഥിതാ യൂയം കിമര്ഥമിഹ ചാഗതാഃ। തത്ത്വം ബ്രൂഹി യഥാന്യായം വൈദര്ഭീ ശ്രോതുമിച്ഛതി
'നിങ്ങൾ എപ്പോൾ പുറപ്പെട്ടത്? എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്? യഥാർത്ഥം പറയൂ, വൈദർഭി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ശ്രുതഃ സ്വയംവരോ രാജ്ഞാ കോസലേന മഹാത്മനാ। ദ്വിതീയോ ദമയന്ത്യാ വൈ ഭവിതാ ശ്വ ഇതി ദ്വിജാത്
'മഹാത്മാവായ കോസലരാജാവിന്റെ സ്വയംവരം പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ദമയന്തിയുടെ രണ്ടാമത്തെ സ്വയംവരം നാളെ നടക്കും എന്നാണ് എല്ലാവരും പറയുന്നത്.'
ശ്രുത്വൈതത്പ്രസ്ഥിതോ രാജാ ശതയോജനയായിഭിഃ। ഹയൈര്വാതജവൈര്മുഖ്യൈരഹമസ്യ ച സാരഥിഃ
'ഇത് കേട്ട രാജാവ്, നൂറു യോജന ദൂരം പോകുന്ന, കാറ്റുപോലെ വേഗമുള്ള കുതിരകളുമായി പുറപ്പെട്ടു. ഞാൻ അവന്റെ സാരഥിയാണ്.'
അഥ യോസൌ തൃതീയോ വഃ സ കുതഃ കസ്യ വാ പുനഃ। ത്വം ച കസ്യ കഥം ചേദംത്വയി കര്മ സമാഹിതമ്
'നിങ്ങളോടൊപ്പം വരുന്ന മൂന്നാമത്തെ ആൾ ആരാണ്? അവൻ ആരുടെ ആളാണ്? നീ ആരുടെ ആളാണ്? ഈ ജോലി നിനക്കെങ്ങനെ ലഭിച്ചു?'
പുണ്യശ്ലോകസ്യ വൈ സൂതോ വാര്ഷ്ണേയ ഇതി വിശ്രതഃ। സ നലേ വിദ്രുതേ ഭദ്രേഭാഗസ്വരിമുപസ്ഥിതഃ
'പുണ്യശ്ലോകനായവന്റെ സാരഥി വൃശ്യനെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; നളൻ ഒഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ഭാഗസ്വരിമാരുടെ അടുക്കൽ പോയി.'
അഹമപ്യശ്വകുശലഃ സൂതത്വേ ച പ്രതിഷ്ഠിതഃ। ഋതുപര്ണേന സാരഥ്യേ ഭോജനേ ച വൃതഃ സ്വയമ്
'ഞാനും കുതിരകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്, സാരഥിയായും അറിയപ്പെടുന്നു; രിതുപർണ്ണൻ തന്നെ എന്നെ സാരഥിയാക്കാനും പാചകത്തിനും തിരഞ്ഞെടുത്തു.'
അഥ ജാനാതി വാര്ഷ്ണേയഃ ക്വനു രാജാ നലോ ഗതഃ। കഥം ച ത്വയി വാ തേന കഥിതം സ്യാത്തു ബാഹുക
'വൃശ്യൻ അറിയാമോ എവിടെ രാജാവ് നളൻ പോയി എന്ന്? അവൻ ഇതിനെക്കുറിച്ച് നിനക്കൊരിക്കലും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ, ബാഹുകനേ?'
ഇഹൈവ പുത്രൌ നിക്ഷിപ്യ നലസ്യ പ്രിയദര്ശനൌ। ഗതസ്തതോ യഥാകാമം നൈഷ ജാനാതി നൈഷധമ്
ഇവിടെയേയ്ക്കു തന്നെ, മനോഹരനായ നളന്റെ രണ്ടു മക്കളെ വിട്ടു വെച്ച്, അവൻ ഇഷ്ടം പോലെ പോയി. ഈ നൈഷധൻ അതിനെക്കുറിച്ച് അറിയുന്നില്ല.
ന ചാന്യഃ പുരുഷഃ കശ്ചിന്നലം വേത്തി യശസ്വിനി। ഗൂഢശ്ചരതി ലോകേഽസ്മിന്നഷ്ടരൂപോ മഹീപതിഃ
മഹത്വമുള്ളവളേ, മറ്റാരും നളനെ അറിയുന്നില്ല. രാജാവ് ഈ ലോകത്ത് മറഞ്ഞ്, ആരും തിരിച്ചറിയാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ആത്മൈവ തു നലം വേദ യാ ചാസ്യ തദനന്തരാ। ന ഹി വൈ സ്വാനി ലിങ്ഗാനി നലം ശംസന്തി കര്ഹിചിത്
നളൻ തന്നെ മാത്രമേ അറിയുന്നുള്ളൂ, കൂടെ ഏറ്റവും അടുത്തവളും. അവന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഒരിക്കലും നളനെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നില്ല.
യോസാവയോധ്യാം പ്രഥമം ഗതോസൌ ബ്രാഹ്മണസ്തദാ। ഇമാനി നാരീവാക്യാനി കഥയാനഃ പുനഃപുനഃ
ആയോധ്യയിലേക്കു ആദ്യം പോയ那个 ബ്രാഹ്മണൻ, സ്ത്രീയുടെ ഈ വാക്കുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ക്വനു ത്വം കിതവ ച്ഛിത്ത്വാ വസ്ത്രാര്ധം പ്രസ്ഥിതോ മമ। ഉത്സൃജ്യ വിപിനേ സുപ്താമനുരക്താം പ്രിയാം പ്രിയ
കപടനേ, നീ എന്റെ വസ്ത്രം പകുതിയായി മുറിച്ച്, പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയെ കാടിൽ ഉറങ്ങുമ്പോൾ ഉപേക്ഷിച്ച് എവിടേക്കാണ് പോയത്?
സാ വൈ യഥാ സമാദിഷ്ടാ തഥാഽഽസ്തേ ത്വത്പ്രതീക്ഷിണീ। ദഹ്യമാനാ ദിവാരാത്രൌ വസ്ത്രാര്ധേനാഭിസംവൃതാ
അവൾ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ, നിന്നെ കാത്തുകൊണ്ട്, പകൽ രാത്രിയില്ലാതെ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിക്കൊണ്ട്, വസ്ത്രത്തിന്റെ പകുതിയിൽ മാത്രം പൊതിഞ്ഞ് കാത്തിരിക്കുന്നു.
തസ്യാ രുദനത്യാഃ സതതം തേന ദുഃഖേന പാര്ഥിവ। പ്രസാദം കുരു മേ വീര പ്രതിവാക്യം വദസ്വ ച
അവൾ എപ്പോഴും കരയുന്നവളായി, ആ ദുഃഖത്തിൽ നിന്നു നിന്നോട് ദയ കാണിക്കണമെന്ന്, വീരനേ, മറുപടി പറയണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
തസ്യാസ്തത്പ്രിയമാഖ്യാനം പ്രവദസ്വ മഹാമതേ। തദേവ വാക്യം വൈദര്ഭീ ശ്രോതുമിച്ഛന്ത്യനിന്ദിതാ
നിന്റെ പ്രിയമായ ആ സന്ദേശം അവളോട് പറയണം, മഹാമനസ്ക്കനേ. അത്തരം വാക്കുകൾ തന്നെ വൈദർഭി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ പ്രതിവചസ്തസ്യ ദത്തം ത്വയാ കില। യത്പുരാ തത്പുനസ്ത്വത്തോ വൈദര്ഭീ ശ്രോതുമിച്ഛതി
ഇത് കേട്ട ശേഷം, നീ ഒരിക്കൽ അവളെ മറുപടി നൽകി. ഇപ്പോൾ വീണ്ടും വൈദർഭി അതേ മറുപടി നിന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഏവമുക്തസ്യ കേശിന്യാ നലസ്യ കുരുനന്ദന। ഹൃദയം വ്യഥിതം ചാസീദശ്രുപൂര്ണേ ച ലോചനേ
കേശിനിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, കുരുവംശജനായവനേ, നളന്റെ ഹൃദയം വേദനയിൽ ആകുകയും കണ്ണുകൾ കണ്ണീരിൽ നിറയുകയും ചെയ്തു.
സ നിഗ്രാഹ്യാത്മനോ ദുഃഖം ദഹ്യമാനോ മഹീപതിഃ। ബാഷ്പസംദിഗ്ധയാ വാചാ പുനരേവേദമബ്രവീത്
ആ രാജാവ്, ദുഃഖത്തിൽ കത്തിക്കൊണ്ട്, തന്റെ ദുഃഖം അടക്കി, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ സ്വരത്തിൽ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
വൈഷമ്യമപി സംപ്രാപ്താ ഗോപായന്തി കുലസ്ത്രിയഃ। ആത്മാനമാത്മനാ സത്യോ ജിതഃ സ്വര്ഗോ ന സംശയഃ
ദുർഗതിയിലായാലും, നല്ല സ്ത്രീകൾ സ്വയം സത്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട് തങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. സത്യമായിരിക്കും, സ്വർഗ്ഗം അവർക്കു നേടാം, സംശയമില്ല.
രഹിതാ ഭര്തൃഭിശ്ചാപി ന ക്രുധ്യന്തി കദാചന। പ്രാണാംശ്ചാരിത്രകവചാന്ധാരയന്തി വരസ്ത്രിയഃ
ഭർത്താവിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാലും, നല്ല സ്ത്രീകൾ ഒരിക്കലും കോപിക്കാറില്ല. നല്ല സ്വഭാവം ആയുധമാക്കി, അവർ ജീവൻ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
വിഷമസ്ഥേന മൂഢേന പരിഭ്രഷ്ടസുഖേന ച। യത്സാ തേന പരിത്യക്താ തത്രന ക്രോദ്ധുമര്ഹതി
ദുർഗതിയിൽ, മനസ്സു തെറ്റി, സന്തോഷം നഷ്ടപ്പെട്ടവനാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, അവൾ അതിനാൽ കോപിക്കേണ്ടതില്ല.
പ്രാണയാത്രാം പരിപ്രേപ്സോഃ ശകുനൈര്ഹതവാസസഃ। ആധിഭിര്ദഹ്യമാനസ്യ ശ്യാമാ ന ക്രോദ്ധുമര്ഹതി
ജീവിക്കാനുള്ള മാർഗം മാത്രം ആഗ്രഹിച്ച്, പക്ഷികൾ വസ്ത്രം കൊണ്ടുപോയി, ദു:ഖത്തിൽ കത്തുന്നവനായി, ശ്യാമ അവനോട് കോപിക്കേണ്ടതില്ല.
സത്കൃതാഽസത്കൃതാ വാഽപി പതിം ദൃഷ്ട്വാ തഥാവിധമ്। രാജ്യഭ്രഷ്ടം ശ്രിയാ ഹീനം ക്ഷിധിതം വ്യസനാപ്ലുതമ്
ആരാധനയോ അവമാനമോ ലഭിച്ചാലും, ഭർത്താവിനെ അങ്ങനെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി, സമ്പത്ത് ഇല്ലാതായി, വിശന്നവനായി, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയവനായി കണ്ടാൽ,
ഏവം ബ്രുവാണസ്തദ്വാക്യം നലഃ പരമദുര്മനാഃ। ന ബാഷ്പമശകത്സോഢും പ്രരുരോദ ച ഭാരത
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അത്യന്തം ദു:ഖിതനായ നളൻ ആ വാക്കുകൾ പറയുമ്പോൾ കണ്ണീർ അടക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, ഭാരതാവേ, അവൻ കരഞ്ഞുപോയി.
തതഃ സാ കേശിനീ ഗത്വാ ദമയന്ത്യൈ ന്യവേദയത്। തത്സര്വം കഥിതം ചൈവ വികാരം തസ്യ ചൈവ തമ്
അതിനുശേഷം കേശിനി ചെന്നു, ദമയന്തിയോട് എല്ലാം പറഞ്ഞു, അവൻ പറഞ്ഞതും അവന്റെ അവസ്ഥയും മുഴുവനും അവളെ അറിയിച്ചു.
കേശിന്യാസ്തദ്വചഃ ശ്രുത്വാ ദമയന്തീ വിശാംപതേ। ശങ്കമാനാ നലം തം വൈ കേശിനീമിദമബ്രവീത്
കേശിനിയുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ദമയന്തി, ഭരതവംശജനായ രാജാവേ, ബാഹുകൻ നളനാണെന്ന സംശയത്തോടെ കേശിനിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛ കേശിനി ഭൂയസ്ത്വം പരീക്ഷാം കുരു ബാഹുകേ। അബ്രുവാണാ സമീപസ്ഥാ ചരിതാന്യസ്യ ലക്ഷയ
കേശിനി, നീ വീണ്ടും പോയി ബാഹുകനെ പരീക്ഷിക്കണം. ഒന്നും പറയാതെ, അവന്റെ സമീപത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് അവൻ ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കൂ.