ഭര്തവ്യാ രക്ഷണീയാ ത്വ പത്നീ പത്യാ ഹി നിത്യദാ। തന്നഷ്ടമുഭയം കസ്മാദ്ധര്മജ്ഞസ്യ സതസ്തവ
"ഭര്ത്താവിന് ഭാര്യയെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കാനും കാത്തുസൂക്ഷിക്കാനും വേണം. നീ ധര്മ്മം അറിയുന്നവനല്ലേ, എങ്ങനെയാണ് നമ്മളിരുവരും ഇങ്ങനെ നഷ്ടപ്പെട്ടത്?"
ഖ്യാതഃ പ്രാജ്ഞഃ കുലീനശ് സാനുക്രോശോ ഭവാന്സദാ। സംവൃത്തോ നിരനുക്രോശഃ ശങ്കേ മദ്ഭാഗ്യസംക്ഷയാത്
"നീ ജ്ഞാനിയും ഉന്നതകുലത്തില് ജനിച്ചവനും കരുണയുള്ളവനുമാണ് എന്നറിയപ്പെടുന്നവനല്ലേ? എന്നാല് ഇപ്പോള് നീ കരുണയില്ലാത്തവനായി മാറിയെന്നു തോന്നുന്നു, അതെനിക്കുണ്ടായ ദുർഭാഗ്യത്താലാണോ?"
തത്കുരുഷ്വ നരവ്യാഘ്ര ദയാം മയി നരര്പഭ। ആനൃശംസ്യം പരോ ധര്മസ്ത്വത്ത ഏവ ഹി മേ ശ്രുതഃ
"അതിനാല്, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ നീ എനിക്കു ദയ കാണിക്കണം. കരുണയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ധര്മ്മമെന്ന് ഞാന് നിന്നില് നിന്നു തന്നെ കേട്ടിട്ടുണ്ട്."
ഏവംബ്രുവാണാന്യദി വഃ പ്രതിബ്രൂയാദ്ധി കശ്ചന। സ നരഃ സര്വഥാ ജ്ഞേയഃ കശ്ചാസൌ ക്വനു വര്തതേ
"നിങ്ങളില് ആരെങ്കിലും ഈ വാക്കുകള്ക്ക് മറുപടി ലഭിച്ചാല്, ആ മനുഷ്യന് ആര് എന്നും എവിടെയാണെന്നും ഉറപ്പായി അറിയണം."
യശ്ചൈവം വചനം ശ്രുത്യ്വാ ബൂയാത്പ്രതിവചോ നരഃ। തദാദായ വചസ്തസ്യ മമാവേദ്യം ദ്വിജോത്തമാഃ
"ആ വാക്കുകള് കേട്ടു ആരെങ്കിലും മറുപടി നല്കിയാല്, അതു കൊണ്ടു വന്ന് എനിക്ക് അറിയിക്കണം, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ."
യഥാ ച വോ ന ജാനീയാച്ചരതോ ഭീമശാസനാത്। പുനരാഗമനം ചേഹ തഥാ കാര്യമതന്ദ്രിതൈഃ
"ഭീമന് നിങ്ങള് യാത്ര ചെയ്യുന്നതറിയാതിരിക്കാനും, വൈകാതെ സൂക്ഷ്മതയോടെ തിരിച്ചു വരാനും ശ്രദ്ധിക്കണം."
യദി വാഽസൌ സമൃദ്ധഃ സ്യാദ്യദി വാഽപ്യധനോ ഭവേത്। യദിഽവാപ്യസമര്ഥഃ സ്യാജ്ജ്ഞേയമസ്യ ചികീര്ഷിതമ്
"അവന് സമ്പന്നനോ ദരിദ്രനോ, അശക്തനോ ആയാലും, അവന് എന്ത് ഉദ്ദേശിക്കുന്നു എന്നത് മനസ്സിലാക്കണം."
ഏവമുക്താസ്ത്വഗച്ഛംസ്തേ ബ്രാഹ്മണാഃ സര്വതോ ദിശമ്। നലം മൃഗയിതും രാജംസ്തദാ വ്യസനിനം തഥാ
ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണന്മാര് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു, ദുരിതത്തില് ആയിരുന്ന രാജാവായ നളനെ അന്വേഷിക്കാനായി.
തേ പുരാണി സരാഷ്ട്രാണി ഗ്രാമാന്ധോപാംസ്തഥാഽഽശ്രമാന്। അന്വേഷന്തോ നലം രാജന്നാധിജഗ്മുര്ദവിജാതയഃ
രാജാവേ, ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ പുരാതന ദേശങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും ഒക്കെ തിരഞ്ഞു നടന്നു, നളനെ എവിടെയും കണ്ടെത്താനായില്ല.
തച്ച വാക്യം തഥാ സര്വേതത്രതത്ര വിശാംപതേ। ശ്രാവയാംചക്രിരേ വിപ്രാ ദമയന്ത്യാ യഥേരിതമ്
മഹാരാജാവേ, ദമയന്തിയുടെ സന്ദേശം അവൾ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലായിടത്തും എല്ലാവർക്കും അറിയിച്ചു.
അഥ ദീര്ഘസ്യ കാലസ്യ പര്ണാദോ നാമ വൈ ദ്വിജഃ। പ്രത്യേത്യ നഗരം ഭൈമീമിദം വചനമബ്രവീത്
അതിനുശേഷം, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, പർണാദൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ഭീമന്റെ നഗരത്തിൽ എത്തി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
നൈഷധം മൃഗയാണേന ദമയന്തി ദിവാനിശമ്। അയോധ്യാം നഗരീം ഗത്വാ ഭാഗസ്വരിരുപസ്ഥിതഃ
ദമയന്തി നളനെ ദിവസം രാത്രി അന്വേഷിച്ചു, അയോധ്യ എന്ന നഗരത്തിൽ ചെന്നു, അവിടെ ഗായികയായി താമസിച്ചു.
ശ്രാവിതശ്ച മയാ വാക്യം ത്വദീയം സ മഹാജനേ। ഋതുപര്ണോ മഹാഭാഗോ യഥോക്തം വരവര്ണിനി
വളരെ മനോഹരമായ ദമയന്തിയേ, അവിടെ വലിയ ജനക്കൂട്ടത്തിനുമുന്നിൽ ഞാൻ നിന്റെ സന്ദേശം പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ പറഞ്ഞു; രാജാവ് ഋതുപർണൻ അതു കേട്ടു.
തച്ഛ്രുത്വാ നാബ്രവീത്കിംചിദൃതുപര്ണോ നരാധിപഃ। ന ച പാരിഷദഃ കശ്ചിദ്ഭാഷ്യമാണോ മയാഽസകൃത്
അത് കേട്ടിട്ടും, രാജാവ് ഋതുപർണൻ ഒന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല; അവന്റെ മന്ത്രിമാരിൽ ആരും ഞാൻ പലതവണ പറഞ്ഞിട്ടും പ്രതികരിച്ചില്ല.
അനുജ്ഞാതം തു മാം രാജ്ഞാ വിജനേ കശ്ചിദബ്രവീത്। ഋതുപര്ണസ്യ പുരുഷോ ബാഹുകോ നാമ നാമതഃ
പിന്നീട്, ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായിരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ ആരോ ഒരാൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു: ഋതുപർണന്റെ അടുക്കൽ ബാഹുകൻ എന്നൊരു മനുഷ്യൻ ഉണ്ട്.
സൂതസ്തസ്യ നരേന്ദ്രസ്യ വിരൂപോ ഹ്രസ്വബാഹുകഃ। ശീഘ്രയാനേഷു കുശലോ മൃഷ്ടകര്താ ച ഭോജനേ
അവൻ രാജാവിന്റെ രഥശേരിയാണ്, രൂപം ഭംഗിയില്ല, കൈകൾ ചെറുതാണ്, വേഗത്തിൽ രഥം ഓടിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനും ഉത്തമമായ പാചകക്കാരനുമാണ്.
സ വിനിഃശ്വസ്യ ബംഹുശോ രുദിത്വാ ച ഷുനഃപുനഃ। കുശലം ചൈവ മാം പൃഷ്ട്വാ പശ്ചാദിദമഭാഷത
അവൻ പലതവണ ആഴമായി ഉശിരിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു; എന്നെക്കുറിച്ച് സുഖം ചോദിച്ചശേഷം, ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
വൈഷമ്യമപി സംപ്രാപ്താ ഗോപായന്തി കുലസ്ത്രിയഃ। ആത്മാനമാത്മനാ സത്യോ ജിതഃ സ്വര്ഗോ ന സംശയഃ
ദുർഭാഗ്യം വന്നാലും, നല്ല സ്ത്രീകൾ സ്വയം സംയമനം പാലിച്ച് തങ്ങളെത്തന്നെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; സത്യനിഷ്ഠയാൽ സ്വർഗം നേടാം — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
രഹിതാ ഭര്തൃഭിശ്ചൈവ ന കുപ്യന്തി കദാചന। ്രാണാംശ്ചാരിത്രകവചാന്ധാരയന്തി വരസ്ത്രിയഃ
ഭർത്താവിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാലും, നല്ല സ്ത്രീകൾ ഒരിക്കലും കോപിക്കാറില്ല; അവർ സദാചാരത്തിന്റെ കാവചം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വിഷമസ്ഥേന മൂഢേന പരിഭ്രഷ്ടസുഖേന ച। യത്സാ തേന പരിത്യക്താ തത്ര ന ക്രോദ്ധുമര്ഹതി
ദു:ഖിതനും മനസ്സു മങ്ങിയവനും സന്തോഷം നഷ്ടമായവനും ആയ ഭർത്താവ് ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അവളത് കൊണ്ട് കോപിക്കേണ്ടതില്ല.
പ്രാണയാത്രാം പരിപ്രേപ്സോഃ ശകുനൈര്ഹൃതവാസസഃ। ആധിഭിര്ദഹ്യമാനസ്യ ശ്യാമാ ന ക്രോദ്ധുമര്ഹതി
പക്ഷികൾ വസ്ത്രം കവർന്നുപോയി, കഷ്ടതകളാൽ ബുദ്ധിമുട്ടി, ജീവൻ നിലനിർത്താൻ മാത്രം ശ്രമിക്കുന്ന ഭർത്താവിനോടു ശ്യാമാ കോപിക്കേണ്ടതില്ല.
സത്കൃതാഽസത്കൃതാ വാഽപി പതിം ദൃഷ്ട്വാ തഥാഗതമ്। ഭ്രഷ്ടരാജ്യം ശ്രിത്യാ ഹീനം ശ്യാമാ ന ക്രോദ്ധുമര്ഹതി
ആരാധനയോ അവമാനമോ ലഭിച്ചാലും, ഭർത്താവ് രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് വീണ നിലയിൽ കാണുമ്പോൾ, ശ്യാമാ അവനോട് കോപിക്കേണ്ടതില്ല.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ത്വരിതോഽഹമിഹാഗതഃ। ശ്രുത്വാ പ്രമാണം ഭവതീ രാജ്ഞശ്ചൈവ നിവേദയഃ
അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ ഞാൻ കേട്ടതോടെ ഉടൻ ഇവിടെ വന്നു; ഇതെല്ലാം കേട്ടശേഷം, നീ രാജാവിനോട് അറിയിക്കണം.
ഏതച്ഛ്രുത്വാഽശ്രുപൂര്ണാക്ഷീ പര്ണാദസ്യ വിശാംപതേ। ദമയന്തീ രഹോഽഭ്യേത്യ മാതരം പ്രത്യഭാപത
ഇത് കേട്ടപ്പോൾ കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീർവന്ന ദമയന്തി, മഹാരാജാവേ, ഒറ്റയ്ക്കായി അമ്മയോടു സമീപിച്ചു.
അയമര്ഥൌ ന സംവേദ്യോ ഭീമേ മാതഃ കദാചന। ത്വത്സന്നിധൌ നിയോക്ഷ്യേഽഹംസുദേവം ദ്വിജസത്തമമ്
അമ്മേ, ഈ കാര്യം ഒരിക്കലും ഭീമന് അറിയിക്കരുത്; നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഞാൻ സുദേവൻ എന്ന ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനോട് പറയാം.
യഥാ ന നൃപതിര്ഭീമഃ പ്രതിപദ്യേത മേ മതമ്। യഥാ ത്വയാ പ്രകര്തവ്യം മമ ചേത്പ്രിയമിച്ഛസി
ഭീമചക്രവർത്തി എന്റെ ഉദ്ദേശം അറിയാതിരിക്കേണ്ടതാണെങ്കിൽ, അമ്മേ, നീ എനിക്ക് ഇഷ്ടം ആവണമെങ്കിൽ ഞാൻ പറയുന്നതുപോലെ ചെയ്യണം.
യഥാ ചാഹം സമാനീതാ സുദേവേനാശു ബാന്ധവാന്। തേനൈവ മങ്ഗലേനാദ്യ സുദേവോ യാതു മാ ചിരമ്
എന്നെ സുദേവൻ വേഗത്തിൽ എന്റെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം എത്തിച്ചതുപോലെ, അതേ ഭാഗ്യത്തോടെ ഇന്നുതന്നെ സുദേവൻ വൈകാതെ തിരിച്ചു പോകട്ടെ.
സമാനേതും നലം മാതരയോധ്യാം നഗരീമിതഃ। `ഋതുപര്ണസ്യ നഗരേ നിവസന്തമരിന്ദമമ്
അയോധ്യ നഗരത്തിൽ ഇപ്പോൾ ഋതുപർണ്ണന്റെ നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്ന നളനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരാൻ അവൻ പോകട്ടെ.
വിശ്രാന്തം തു തതഃ പശ്ചാത്പര്ണാദം ദ്വിജസത്തമമ്। അര്ചയാമാസ വൈദര്ഭീ ധനേനാതീവ ഭാമിനീ
അവൻ വിശ്രമിച്ചശേഷം, വൈദർഭി ദമയന്തി ആ മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനായ പർണാദനെ ധനസമൃദ്ധിയോടെ ആദരപൂർവ്വം ആദരിച്ചു.
ലവാച ചൈനം മഹതാ സംപൂജ്യ ദ്രവിണേന വൈ।' നലേ ചേഹാഗതേ വിപ്ര ഭൂയോ ദാസ്യാഭി തേ വസു
അവളവനെ വലിയ ആദരവോടെ ധനം നൽകി ആദരിച്ചശേഷം പറഞ്ഞു: 'നളൻ ഇവിടെ വന്നാൽ ഞാൻ നിന്നെ കൂടുതൽ സമ്പത്തുകൊണ്ട് ആദരിക്കും.'