സ മലേനാപകൃഷ്ടന പിപ്ലുസ്തസ്യാ വ്യരോചത। ദമയന്ത്യാ യഥാ വ്യഭ്രേ നഭസീവ നിശാകരഃ
മല നീക്കിയപ്പോൾ, ദമയന്തിയുടെ പിപ്ലു ചിഹ്നം ആകാശത്ത് മേഘം മാറിയപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ തെളിയുന്നതുപോലെ തെളിഞ്ഞു.
പിപ്ലും ദൃഷ്ട്വാ സുനന്ദാ ച രാജമാതാ ച ഭാരത। രുദന്ത്യൌ താം പരിഷ്വജ്യമുഹൂര്തമിവ തസ്ഥതുഃ
പിപ്ലു ചിഹ്നം കണ്ട സുനന്ദയും രാജമാതാവും കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അവളെ അണച്ചു പിടിച്ചു, കുറേ നേരം അങ്ങനെ നിന്നു.
ഉത്സൃജ്യ ബാഷ്പം ശനകൈ രാജമാതേദമബ്രവീത്। ഭഗിന്യാ ദുഹിതാ മേഽസി പിപ്ലുനാനേന സൂചിതാ
അവൾ പതിയെ കണ്ണീരൊഴുക്കി, രാജമാതാവ് അവളോട് പറഞ്ഞു: 'നീ എന്റെ സഹോദരിയുടെ മകളാണ്, ഈ സ്നാനത്തിലൂടെ അതു വ്യക്തമായി.'
അഹം ച തവ മാതാ ച രാജന്യസ്യ മഹാത്മനഃ। സുതേ ദശാര്ണാധിപതേഃ സുദാമ്നശ്ചാരുദര്ശനേ
ഞാനും നിന്റെ അമ്മയും മഹാനായ ക്ഷത്രിയരാജാവിന്റെ പുത്രിമാരാണ്. മനോഹരിയായ നീ ദശാർണരാജാവ് സുദാമന്റെ മകളാണ്.
ഭീമസ്യ രാജ്ഞഃ സാ ദത്താ വീരബാഹോരഹം പുനഃ। ത്വം തു ജാതാ മയാ ദൃഷ്ടാ ദശാര്ണേഷു പിതുര്ഗൃഹേ
ആ സഹോദരിയെ ഭീമൻ രാജാവിന് നൽകിയിരുന്നു; പക്ഷേ നീ ദശാർണദേശത്ത് നിന്റെ അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ ജനിച്ച് ഞാൻ നിന്നെ കണ്ടു.
യഥൈവ തേ പിതുര്ഗേഹം തഥേദമപി ഭാമിതി। യഥൈവ ച മമൈശ്വര്യം ദമയന്തി തഥാ തവ
നിന്റെ അച്ഛന്റെ വീട് എങ്ങനെയോ, ഇതും അങ്ങനെ തന്നെയെന്ന് കരുതണം. ദമയന്തി എങ്ങനെ എന്റെ സമ്പത്ത് പങ്കിടുന്നുവോ, അതുപോലെ നീയും പങ്കാളിയാകണം.
താം പ്രഹൃഷ്ടേന മനസാ ദമയന്തീ വിശാംപതേ। പ്രണമ്യ മാതുര്ഭഗിനീമിദം വചനമബ്രവീത്
ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ ദമയന്തി അമ്മാവിയമ്മയ്ക്ക് വന്ദനം ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
അജ്ഞായമാനാഽപിസതീ സുഖമസ്മ്യുഷിതാ ത്വയി। സര്വകാമൈഃ സുവിഹിതാ രക്ഷ്യമാണാ സദാ ത്വയാ
'നീ എന്നെ അറിയാതിരുന്നിട്ടും, അമ്മാവിയമ്മേ, ഞാൻ ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു. എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ലഭിച്ചു, നീ എന്നെ എല്ലായ്പ്പോഴും സംരക്ഷിച്ചു.'
സുഖാത്സുഖതരോ വാസോ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ। ചിരവിപ്രോഷിതാം മാതര്മാമനുജ്ഞാതുമര്ഹസി
'ഇവിടെ താമസം വളരെ സന്തോഷകരമായിരുന്നു, അതിൽ സംശയമില്ല. പക്ഷേ അമ്മേ, ഞാൻ ഏറെ നാളായി അകന്നു കഴിഞ്ഞു, ദയവായി എന്നെ പോകാൻ അനുമതി തരിക.'
ദാരകൌ ച ഹി മേ നീതൌ വസതസ്തത്ര ബാലകൌ। പിത്രാ വിഹീനൌ ശോകാര്തൌ മയാ ചൈവ കഥം നു തൌ
'എന്റെ രണ്ടു കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഞാൻ ഇവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ അവിടെ വിട്ടു. അച്ഛനില്ലാതെ ദുഃഖത്തിൽ കഴിയുന്ന അവരെ ഞാൻ എങ്ങിനെയാണ് ഇപ്പോൾ?'
യദി ചാപി പ്രിയം കിംചിന്മയി കര്തുമിഹേച്ഛസി। വിദര്ഭാന്യാതുമിച്ഛാമി ശീഘ്രം മേ യാനമാദിശ
'നീ എനിക്കായി എന്തെങ്കിലും പ്രിയമായത് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ വേഗത്തിൽ വിദർഭയിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി എന്റെ യാത്ര ഉടൻ ഒരുക്കിക.'
ബാഢമിത്യേവ താമുക്ത്വാ ഹൃഷ്ട്വാ മാതൃഷ്വസാ നൃപ। ഗുപ്താം ബലേന മഹതാ പുത്രസ്യാനുമതേ തതഃ
അതേ എന്ന് സന്തോഷത്തോടെ രാജമാതാവ് പറഞ്ഞു. മകന്റെ സമ്മതത്തോടെ, വലിയ സൈന്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ അവളെ യാത്രയാക്കി.
പ്രാസ്ഥാപയദ്രാജമാതാ ശ്രീമതീം നരവാഹിനാ। യാനേന ഭരതശ്രേഷ്ഠ സ്വന്നപാനപരിച്ഛദാമ്
രാജമാതാവ് മഹിമയുള്ള ദമയന്തിയെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം, ഭക്ഷണവും പാനീയവും എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ഒരുക്കി യാത്രയാക്കി.
തതഃ സാ നചിരാദേവ വിദര്ഭാനഗമച്ഛുഭാ। താം തു ബന്ധുജനഃ സര്വഃ പ്രഹൃഷ്ടഃ സമപൂജയത്
അപ്പോൾ, വൈകാതെ തന്നെ, ആ ഭാഗ്യവതിയായ ദമയന്തി വിദർഭയിലേക്ക് എത്തി. അവളുടെ ബന്ധുക്കൾ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ അവളെ സ്വീകരിച്ചു.
സര്വാന്കുശലിനോ ദൃഷ്ട്വാ ബാന്ധവാന്ദാരകൌ ച തൌ। മാതരം പിതരം ചോഭൌ സര്വം ചൈവ സഖീജനമ്
അവളുടെ ബന്ധുക്കളെയും രണ്ടു കുട്ടികളെയും സുഖമായി കണ്ടു. അമ്മയെയും അച്ഛനെയും, സഖികളെയും എല്ലാം അവൾ കണ്ടു.
ദേവതാഃ പൂജയാമാസ ബ്രാഹ്മണാംശ്ച യശസ്വിനീ। പരേണ വിധിനാ ദേവീ ദമയന്തീ വിശാംപതേ
മഹത്വമുള്ള ദമയന്തി ദേവതകളെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഉത്തമമായ രീതിയിൽ പൂജിച്ചു.
അതര്പയത്സുദേവം ച ഗോസഹസ്രേണ പാര്ഥിവഃ। പ്രീതോ ദൃഷ്ട്വൈവ തനയാം ഗ്രാമേണ ദ്രവിണേന ച
തന്റെ മകളെ കണ്ടതിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു രാജാവ് സുദേവനെ ആയിരം പശുക്കളും ഗ്രാമങ്ങളും ധനവും നൽകി സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
സാ വ്യുഷ്ടാ രജനീം തത്രപിതുര്വേശ്മനി ഭാമിനീ। വിശ്രാന്താ മാതരം രാജന്നിദം വചനമബ്രവീത്
അവൾ അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ ഒരു രാത്രി കഴിഞ്ഞ് വിശ്രമിച്ചു. ശേഷം പ്രകാശമുള്ള ദമയന്തി അമ്മയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
മാം ചേദിച്ഛസി ജീവന്തീം മാതഃ സത്യം ബ്രവീമിതേ। നലസ്യ നരവീരസ്യ യതസ്വാനയനേ പുനഃ
'എനിക്ക് ജീവൻ വേണമെന്ന് അമ്മ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു: വീരനായ നളനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിക്കണം.'
ദമയന്ത്യാ തഥോക്താ തു സാ ദേവീ ഭൃശദുഃഖിതാ। ബാഷ്പേണാപിഹിതാ രാജ്ഞീ നോത്തരം കിംചിദബ്രവീത്
ദമയന്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാജ്ഞി അതീവ ദുഃഖത്തിൽ കണ്ണീരോടെ ഒരു വാക്കും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
തദവസ്ഥാം തു താം ദൃഷ്ട്വാ സര്വമന്തഃപുരം തദാ। ഹാഹാഭൂതമതീവാസീദ്ഭൃശം ച പ്രരുരോദ ഹ
അവളെ അങ്ങനെയൊരു നിലയില് കണ്ടപ്പോള് അകത്തുള്ള സ്ത്രീകള്ക്കെല്ലാം വലിയ ദുഃഖവും വിലാപവും പടര്ന്നു. അവര് ഉച്ചത്തില് കരഞ്ഞു.
തതോ ഭീമം മഹാരാജം ഭാര്യാ വചനാമബ്രവീത്। ദമയന്തീ നൃപ ഭൃശം ഭര്താരമനുശോചതി
അതിനുശേഷം ഭര്ത്താവിനായി ആഴമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്ന ദമയന്തി രാജാവായ ഭീമനോടു പറഞ്ഞു.
അപകൃഷ്യ ച ലജ്ജാം സാ സ്വയമുക്തവതീ വിഭോ। പ്രയതന്തു തവപ്രേഷ്യാഃ പുണ്യശ്ലോകസ്യ ദര്ശനേ
ലജ്ജയെ വിട്ടുവിട്ട് അവള് തന്നെ പറഞ്ഞു: "നിന്റെ സേവകര് പുണ്യശ്ലോകനായ അവനെ കണ്ടെത്താന് ശ്രമിക്കണം."
തയാപ്രയോദിതോ രാജാ ബ്രാഹ്മണാന്വശവര്തിനഃ। പ്രാശ്ഥാപയദ്ദിശഃ സര്വാ യതധ്വം നലദര്ശനേ
അവളുടെ പ്രേരണയോടെ രാജാവ് വിശ്വസ്തരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും അയച്ചു: "നളനെ അന്വേഷിച്ച് കണ്ടെത്തൂ," എന്നു പറഞ്ഞു.
തതോ വിദര്ഭാധിപതേര്നിയോഗാദ്ബ്രാഹ്മണാസ്തദാ। ദമയന്തീമഥാപൃച്ഛ്യ പ്രസ്ഥിതാസ്തേ തഥാഽവ്രുവന്
വിദര്ഭരാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആ ബ്രാഹ്മണന്മാര് ദമയന്തിയോടു ചോദിച്ചു, അവളുടെ വാക്കുകള് മനസ്സിലാക്കി യാത്രയായി.
അഥ താനബ്രവീദ്ഭൈമീ സര്വരാഷ്ട്രേഷ്വിദം വചഃ। ബ്രൂത വൈ ജനസംസത്സു തത്രതത്ര പുനഃ പുനഃ
അപ്പോള് ഭീമിയുടെ മകള് അവരോടു പറഞ്ഞു: "എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലും ജനങ്ങള്ക്കിടയില് ഈ വാക്കുകള് വീണ്ടും വീണ്ടും പറയണം."
ക്വനു ത്വം കിതവ ച്ഛിത്ത്വാ വസ്ത്രാര്ധം പ്രസ്ഥിതോ മമ। ഉത്സൃജ്യ വപിനേ സുപ്താമനുരക്താം പ്രിയാം പ്രിയ
"എവിടെയാണ് നീ, ചതിയന്? എന്റെ വസ്ത്രം പകുതിയായി കീറി, കാട്ടില് ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ പോയത് എവിടെ?"
സാ വൈ യഥാ ത്വയാ ദൃഷ്ടാ തഥാഽഽസ്തേ ത്വത്പ്രതീക്ഷിണീ। ദഹ്യമാനാ ഭൃശം ബാലാ വസ്ത്രാര്ധേനാഭിസംവൃതാ
"നീ കണ്ടതുപോലെയാണ് അവള് ഇപ്പോഴും, നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു. ബാല്യമായ അവള് ദുഃഖത്തില് കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു, വസ്ത്രത്തിന്റെ പകുതിയില് മാത്രം മൂടിയവളായി."
തസ്യാ രുദന്ത്യാഃ സതതം തേന ശോകേന പാര്ഥിവ। പ്രസാദം കുരു വൈ ദേവ പ്രതിവാക്യം വദസ്വ ച
"അവള് എപ്പോഴും കരയുന്നു, രാജാവേ, ആ ദുഃഖത്തില് പെട്ട്. ദയവായി ദയ കാണിക്കണം, ഒരു മറുപടി അയയ്ക്കണം."
ഏവമന്യച്ച വക്തവ്യം കൃപാം കുര്യാദ്യഥാ മയി। വായുനാ ധൂയമാനോ ഹി വനം ദഹതി പാവകഃ
"ഇതുപോലും മറ്റും പറയണം, എനിക്ക് ദയ തോന്നിപ്പിക്കാനായി. കാറ്റ് കാട്ടില് തീ പടരുന്നതുപോലെ ദുഃഖം എന്നെ കത്തിക്കുന്നു."