സംദിദേശ ച താന്ഭീമോ വസു ദത്താ ച പുഷ്കലമ്। മൃഗയധ്വം നലം ചൈവ ദമയന്തീം ച മേ സുതാമ്
ഭീമൻ അവർക്കു ധാരാളം സമ്പത്ത് നൽകി, 'നളനെയും എന്റെ മകളായ ദമയന്തിയെയും അന്വേഷിച്ച് കണ്ടെത്തണം' എന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു.
അസ്മിന്കര്മണി നിഷ്പന്നേ വിജ്ഞാതേ നിഷധാധിപേ। ഗവാം സഹസ്രം ദാസ്യാമി യോ വസ്താവാനയിഷ്യതി
ഈ ജോലി പൂർത്തിയായിട്ട്, നിഷധരാജാവിനെ കണ്ടെത്തി ആരെങ്കിലും ഇവിടേക്ക് കൊണ്ടുവന്നാൽ, ഞാൻ അവർക്കു ആയിരം പശുക്കൾ സമ്മാനിക്കും.
അഗ്രഹാരാംശ്ച ദാസ്യാമി ഗ്രാമം നഗരസംമിതമ്। ഹിരണ്യംച സുവര്ണം ച ദാസീദാസം തഥൈവ
കൂടാതെ, ഞാൻ അഗ്രഹാരങ്ങൾ, ഒരു നഗരത്തിന് തുല്യമായ ഗ്രാമം, പൊന്നും സ്വർണ്ണവും, ദാസികളും ദാസന്മാരും നൽകും.
ന ചേച്ഛക്യാവിഹാനേതും ദമയന്തീ നലോഽപി വാ। ജ്ഞാതമാത്രേഽപി ദാസ്യാമി ഗവാം ദശശതം ധനമ്
ദമയന്തിയെയോ നളനെയോ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയാതിരുന്നാലും, അവിടവിടെയുള്ള വിവരം മാത്രം അറിയിച്ചാലും, ഞാൻ പത്തു ലക്ഷം പശുക്കളും ധനവും നൽകും.
ഇത്യുക്താസ്തേ യയുര്ഹൃഷ്ടാ ബ്രാഹ്മണാഃ സര്വതോ ദിശമ്। പുരരാഷ്ട്രാണി ചിന്വന്തോ നൈഷധം സഹ ഭാര്യയാ। നൈവ ക്വാപി പ്രപശ്യന്തി നലം വാ ഭീമപുത്രികാമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, സന്തോഷത്തോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു. അവർ നഗരങ്ങളും രാജ്യങ്ങളും അന്വേഷിച്ചെങ്കിലും, എവിടെയും നളനെയോ ഭീമന്റെ മകളെയോ കണ്ടില്ല.
തതശ്ചേദിപുരീം രമ്യാം സുദേവോ നാമ വൈ ദ്വിജഃ। വിചിന്വാനോഽഥ വൈദര്ഭീമപശ്യദ്രാജവേശ്മനി
പിന്നീട്, സുന്ദരമായ ചേദിപുരിയിൽ, സുദേവൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ, രാജമഹലിൽ വിദർഭരാജകുമാരിയെ കണ്ടു.
തയൈവ രാജമാതാ ച ബ്രാഹ്മണാന്പര്യവേഷയത്। ഭോജനാര്ഥേ സുദേവോഽപി തത്രൈവ പ്രവിവേശ ഹ
അവിടെ രാജമാതാവും സുനന്ദയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷണത്തിനായി വിളിച്ചു കൂട്ടി. സുദേവനും അവിടെ പ്രവേശിച്ചു.
കൃശാം വിവര്ണാം മലിനാം ഭര്തൃശോകപരായണാമ്। പുണ്യാഹവാചനേ രാജ്ഞഃ സുനന്ദാസഹിതാം സ്ഥിതാമ്
അവൻ അവളെ കണ്ടു; ക്ഷീണിച്ചും വാടിച്ചും മലിനവേഷത്തിലും ഭർത്താവിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകിയവളെ, സുനന്ദയോടൊപ്പം, രാജാവിന്റെ ഭവനത്തിലെ പുണ്യദിനത്തിൽ.
മന്ദം പ്രഖ്യായമാനേന രൂപേണാപ്രതിമേന താമ്। നിബദ്ധാം ധൂമജാലേന പ്രഭാമിവ വിഭാവസോഃ
അപരിമിതമായ സൗന്ദര്യം മങ്ങിപ്പോയെങ്കിലും, അവൾ ഇപ്പോഴും അതുല്യമായ ഭംഗിയോടെ, പുകകൊണ്ട് മറഞ്ഞ പ്രകാശംപോലെയാണ്.
താം സമീക്ഷ്യ വിശാലാക്ഷീമധികം മലിനാം കൃശാമ്। തര്കയാമാസ ഭൈമീതി കാരണൈരുപപാദയന്
വലിയ കണ്ണുകളോടെ, വളരെ ക്ഷീണിച്ചും മലിനവേഷത്തിലും നിന്ന അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, സൂചനകൾ നോക്കി അവൾ ഭീമന്റെ മകളാണെന്ന് സുദേവൻ മനസ്സിലാക്കി.
യഥേയം മേ പുരാ ദൃഷ്ടാ തഥാരൂപേയമങ്ഗനാ। കൃതാര്ഥോസ്മ്യദ്യ ദൃഷ്ട്വേമാം ലോകകാന്താമിവ ശ്രിയം
എനിക്ക് മുമ്പ് കണ്ടതുപോലെ തന്നെയാണ് ഈ സ്ത്രീയുടെ രൂപം ഇപ്പോഴും. ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഐശ്വര്യത്തെപ്പോലെ അവളെ കണ്ടതിൽ ഞാൻ ഇന്ന് ലക്ഷ്യം നേടിയതായി തോന്നുന്നു.
പൂര്ണചന്ദ്രാനനാം ശ്യാമാം ചാരുവൃത്തപയോധരാമ്। കുര്വന്തീം പ്രഭയാ ദേവീം സര്വാവിതിമിരാ ദിശഃ
പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖം, കറുത്ത നിറം, മനോഹരമായ വക്ഷസ്സുകൾ, അവളുടെ പ്രകാശം എല്ലാടവും ഇരുണ്ടിരിപ്പു നീക്കിയ ദേവിയെപ്പോലെയായിരുന്നു.
ചാരുപദ്മവിശാലാക്ഷീം മന്മഥസ്യ രതീമിവ। ഇഷ്ടാം സമസ്തലോകസ്യ പൂര്ണചന്ദ്രപ്രഭാമിവ
പൂവുപോലെ മനോഹരവും വിശാലവുമായ കണ്ണുകൾ, മന്മഥന്റെ പ്രിയയായ രതിയെപ്പോലെയും, ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവളെയും, പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള പ്രകാശവുമാണ് അവൾക്കു.
വിദര്ഭസരസസ്തസ്മാദ്ദൈവദോഷാദിവോദ്ധൃതാമ്। മലപങ്കാനുലിപ്താങ്ഗീം പ്രമ്ലാനാം നലിനീമിവ
ഇപ്പോൾ, വിദർഭസരസ്സിൽ നിന്ന് ദുർഭാഗ്യത്താൽ വേർപെടുത്തപ്പെട്ടതുപോലെ, അവളുടെ ശരീരം മലപൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; വാടിയ താമരപൂവിനെപ്പോലെയാണ് അവൾ.
പൌര്ണമാസീമിവ നിശാം രാഹുഗ്രസ്തനിശാകരാമ്। പതിശോകാകുലാം ദീനാം കൃശസ്ത്രോതാം നദീമിവ
രാഹുവാൽ പിടിക്കപ്പെട്ട ചന്ദ്രനുള്ള പൗർണമാസി രാത്രിപോലെയും, ഭർത്താവിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്ന, ക്ഷീണിച്ചൊരു നദിയെപ്പോലെയാണ് അവൾ.
വിധ്വസ്തപര്ണകമലാം വിത്രാസിതവിഹംഗമാമ്। ഹസ്തിഹസ്തപരിക്ലിഷ്ടാം വ്യാകുലാമിവ പദ്മിനീമ്
ഇലകളും താമരകളും നശിച്ച, പക്ഷികൾ ഭയന്ന് പറന്നുപോയ, ആനയുടെ തുമ്പിൽ തകർന്ന, വിഷമത്തിൽ അലയുന്ന താമരക്കുളംപോലെയാണ് അവൾ.
സുകുമാരീം സുജാതാങ്ഗീം രത്നഗര്ഭഗൃഹോചിതാമ്। ദഹ്യമാനാമിവാര്കേണ മൃണാലീമിവ ചോദ്ധൃതാമ്
മനോഹരമായ ശരീരവും ഉന്നത ജന്മവും രത്നങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ വീട് എന്നതിൽ വളർന്നവളും, സൂര്യന്റെ ചൂടിൽ കത്തുന്ന പോലെ, കുളത്തിൽ നിന്നു പിഴുതെടുത്ത കമലത്തണ്ടുപോലെ ദുഃഖത്തിൽ ആകുന്നു.
രൂപൌദാര്യഗുണോപേതാം മണ്ഡനാര്ഹാമമണ്ഡിതാമ്। ചന്ദ്രലേഖാമിവ നവാംവ്യോമ്നി നീലാഭ്രസംവൃതാമ്
സൗന്ദര്യവും മഹത്വവും സദ്ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞ, അലങ്കാരങ്ങൾ അണിയാൻ അർഹയായിട്ടും അലങ്കാരമില്ലാത്ത, ആകാശത്തിൽ കറുത്ത മേഘം മറച്ച പുതിയ ചന്ദ്രക്കലപോലെയാണ് അവൾ.
കാമഭോഗൈഃ പ്രിയൈര്ഹീനാം ഹീനാം ബന്ധുജനേന ച। ദേഹം ധാരയതീം ദീനം ഭര്തൃദര്ശനകാങ്ക്ഷയാ
ഇഷ്ടസുഖങ്ങളും പ്രിയപ്പെട്ടവരും ബന്ധുക്കളും ഇല്ലാതായി, ഭർത്താവിനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ദുർബലമായ ശരീരം ദുഃഖത്തോടെ അവൾ നിലനിർത്തുന്നു.
ഭര്താ നാമ പരം നാര്യാ ഭൂഷണം ഭൂഷണൈര്വിനാ। ഏഷാ ഹി രഹിതാ തേന ശോഭമാനാ ന ശോഭതേ
സ്ത്രീക്ക് ഭർത്താവാണ് ഏറ്റവും വലിയ അലങ്കാരം; മറ്റൊന്നും ഇല്ലെങ്കിലും. അതിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാൽ, അവൾ പ്രകാശമുണ്ടെങ്കിലും അത്ര മനോഹരമാകുന്നില്ല.
ദുഷ്കരം കുരുതേഽത്യന്തം ഹീനോ യദനയാ നലഃ। ധാരയത്യാത്മനോ ദേഹം ന ശോകേനാപി സീദതി
നളൻ അവളില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നത് അത്യന്തം ദുഷ്കരമാണ്. എങ്കിലും തന്റെ ശരീരം നിലനിർത്തി, ദു:ഖത്തിൽ പതിക്കാതെ അവൻ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
ഇമാമസിതകേശാന്താം ശതപത്രായതേക്ഷണാമ്। സുഖാര്ഹാം ദുഃഖിതാം ദൃഷ്ട്വാ മമാപി വ്യഥതേ മനഃ
കറുത്ത മുടിയും ശതദള കമലപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും ഉള്ള, സുഖത്തിന് അർഹയായിട്ടും ദു:ഖിക്കുന്ന അവളെ കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സും വേദനിച്ചു.
കദാ നു ഖലുഃ ദുഃഖസ്യ പാരം യാസ്യതി വൈ ശുഭാ। ഭര്തുഃ സമാഗമാത്സാധ്വീരോഹിണീ ശശിനോ യഥാ
ഈ സതീഭാവമുള്ള സ്ത്രീ ഭർത്താവുമായി വീണ്ടും ചേരുമ്പോൾ, രോഹിണി ചന്ദ്രനുമായി ചേരുന്നതുപോലെ, ദു:ഖത്തിന്റെ അറ്റം എപ്പോഴാണ് കാണുക?
അസ്യാ നൂനം പുനര്ലാഭാന്നൈഷധഃ പ്രീതിമേഷ്യതി। രാജാ രാജ്യപരിഭ്രഷ്ടഃ പുനര്ലബ്ധ്വേവ മേദിനീമ്
ഇവളെ വീണ്ടും കണ്ടെത്തുമ്പോൾ, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാവിന് ഭൂമി തിരിച്ചുകിട്ടിയപ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷംപോലെ, നളനും സന്തോഷം കണ്ടെത്തും.
തുല്യശീലവയോയുക്താം തുല്യാഭിജനസംവൃതമ്। നൈഷധോഽര്ഹതി വൈദര്ഭീം തം ചേയമസിതേക്ഷണാ
സ്വഭാവത്തിലും വയസ്സിലും ഉന്നത വംശത്തിലും തുല്യമായ ദമയന്തിയെ നളൻ അർഹിക്കുന്നു; കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ള അവളും അവനെ അർഹിക്കുന്നു.
യുക്തം തസ്യാപ്രമേയസ്യ വീര്യസത്വവതോ മയാ। സമാശ്വാസയിതും ഭാര്യാം പതിദര്ശനലാലസാമ്
അപരിമിതമായ വീര്യവും ധൈര്യവും ഉള്ള ആ മഹാനായവന്റെ ഭാര്യ ഭർത്താവിനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ദു:ഖിക്കുന്നപ്പോൾ, അവളെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നത് എനിക്ക് യുക്തമാണ്.
അഹമാശ്വാസയാമ്യേനാം പൂര്ണചന്ദ്രനിഭാനനാമ്। അദൃഷ്ടദുഃഖാം ദുഃഖാര്താം ധ്യാനരോദനതത്പരാമ്
പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖവും ദു:ഖം അറിയാത്തതും ഇപ്പോൾ ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകിയതുമായ, ധ്യാനത്തിലും കരയലിലും മുഴുകിയ അവളെ ഞാൻ ആശ്വസിപ്പിക്കും.
ഏവം വിമൃശ്യ വിവിധൈഃ കാരണൈര്ലക്ഷണൈശ്ച താമ്। ഉപഗമ്യ തതോ ഭൈമീം സുദേവോ ബ്രാഹ്മണോഽബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ പല കാരണങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും ആലോചിച്ച്, സുദേവൻ ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഭീമന്റെ മകളായ ഭൈമിയെ സമീപിച്ച് സംസാരിച്ചു.
അഹം സുദേവോ വൈദര്ഭി ഭ്രാതുസ്തേ ദയിതഃ സഖാ। ഭീമസ്യ വചനാദ്രാജ്ഞസ്ത്വാമന്വേഷ്ടുമിഹാഗതഃ
വൈദർഭി, ഞാൻ സുദേവൻ, നിന്റെ സഹോദരന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത്; രാജാവായ ഭീമന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം നിന്നെ അന്വേഷിക്കാൻ ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.
കുശലീ തേ പിതാ രാജ്ഞി ജനനീ ഭ്രാതരശ്ച തേ। ആയുഷ്മന്തൌ കുശലിനൌ തത്രസ്ഥൌ ദാരകൌ ച തേ
രാജ്ഞി, നിന്റെ അച്ഛനും അമ്മയും സഹോദരന്മാരും സുഖമായിരിക്കുന്നു; നീണ്ടായുസ്സുള്ള നിന്റെ രണ്ടു മക്കളും അവിടെ സുരക്ഷിതരാണ്.