ഉത്സൃജ്യ ദമയന്തീം തു നലോ രാജാ വിശാംപതേ। ദദര്ശ ദാവം ദഹ്യന്തം മഹാന്തം ഗഹനേ വനേ
ദമയന്തിയെ ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, രാജാവായ നളൻ, മഹാവനത്തിൽ കനിഞ്ഞു കത്തുന്ന വലിയ കാട്ടുതീ കണ്ടു.
തത്ര സുശ്രാവ ശബ്ദംവൈ മധ്യേ ഭൂതസ്യ കസ്യചിത്। അഭിധാവ നലേത്യുച്ചൈഃ പുണ്യശ്ലോകേതി ചാസകൃത്
അവിടെ ആ തീയുടെ നടുവിൽ, ആരോ ഉച്ചത്തിൽ 'നളാ! മഹാശ്രേഷ്ഠനേ!' എന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിക്കുന്ന ശബ്ദം അവൻ വ്യക്തമായി കേട്ടു.
മാ ഭൈരിതി നലശ്ചോക്ത്വാ മധ്യമഗ്നേഃ പ്രവിശ്യ തമ്। ദദ്രശ നാഗരാജാനം ശയാനം കുണ്ഡലീകൃതമ്
നളൻ 'ഭയപ്പെടേണ്ട' എന്ന് പറഞ്ഞ്, തീയുടെ നടുവിലേക്ക് കടന്നു, അവിടെ കുരുക്കിയിട്ടുള്ള പാമ്പുകളുടെ രാജാവിനെ കിടക്കുന്നതായി കണ്ടു.
സ നാഗഃ പ്രഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ വേപമാനോ നലം തദാ। ഉവാച മാം വിദ്ധിരാജന്നാഗം കര്കോടകം നൃപ
ആ പാമ്പ്, കൈകൾ കൂപ്പി, ഭയത്തോടെ വിറയച്ച്, നളനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, എന്നെ കർകോടക എന്ന പാമ്പ് എന്ന് അറിയണം.'
മയാ പ്രലബ്ധോ ബ്രഹ്മര്ഷിരനാഗാഃ സുമഹാതപാഃ। തേന മന്യുപരീതേന ശപ്തോസ്മി മനുജാധിപ
മഹാതപസ്സായ ബ്രഹ്മർഷി നാരായണനാൽ ഞാൻ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ട് അവൻ കോപത്തോടെ എന്നെ ശപിച്ചു, രാജാവേ.
തിഷ്ഠ ത്വം സ്ഥാവര ഇവ യാവദേതി നലഃ ക്വചിത്। ഇതോ നേതാസി തത്സ ത്വം ശാപാന്മോക്ഷ്യസി മത്കൃതാത്
'നളൻ എവിടെയോ വരുന്നതുവരെ നീ ഇവിടെ ഒരു മരംപോലെ അചഞ്ചലമായി നിന്നിരിക്കണം; അവൻ വരുന്നതിന് മുമ്പ് നിന്നെ ആരും ഇവിടെ നിന്ന് കൊണ്ടുപോകില്ല. പിന്നെ, എന്റെ കാരണത്താൽ നീ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.'
തസ്യ ശാപാന്ന ശക്നോമി പദാദ്വിചലിതും പദമ്। ഉപദേക്ഷ്യാമി തേ ശ്രേയസ്ത്രാതുമര്ഹതി മാം ഭവാന്
അവന്റെ ശാപം കാരണം ഞാൻ ഇവിടെ നിന്ന് ഒരു കാൽ ചുവടു പോലും നീങ്ങാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഞാൻ നിനക്കു നല്ലത് ഉപദേശിക്കും; ദയവായി എന്നെ രക്ഷിക്കണം.
സഖാ ച തേ ഭവിഷ്യാമി മത്സമോ നാസ്തി പന്നഗഃ। ലഘുശ്ച തേ ഭവിഷ്യാമി ശീഘ്രമാദായ ഗച്ഛ മാമ്
ഞാൻ നിന്റെ സുഹൃത്ത് ആകും; എന്നെ തുല്യമായ മറ്റൊരു പാമ്പ് ഇല്ല. ഞാൻ നിനക്കു ഭാരംകുറഞ്ഞവനാകും—വേഗത്തിൽ എന്നെ എടുത്ത് കൊണ്ടുപോകൂ.
ഏവമുക്ത്വാ സ നാഗേന്ദ്രോ ബഭൂവാങ്ഗുഷ്ഠമാത്രകഃ। ദം ഗൃഹീത്വാ നലഃ പ്രായാദ്ദേശം ദാവവിവര്ജിതമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, പാമ്പുകളുടെ രാജാവ് ഒരു വിരൽ വലിപ്പം മാത്രമായി മാറി; നളൻ അവനെ എടുത്ത് തീയില്ലാത്ത സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
ആകാശദേശമാസാദ്യ വിമുക്തം കൃഷ്ണവര്ത്മനാ। ഉത്സ്രഷ്ടുകാമം തം നാഗഃ പുനഃ കര്കോടകോഽബ്രവീത്
കറുത്ത പാത വിട്ട് തുറന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, നളൻ അവനെ വിട്ടയക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, കർകോടക പാമ്പ് വീണ്ടും പറഞ്ഞു:
പദാനി ഗണയന്ഗച്ഛ സ്വാനി നൈഷധ കാനിചിത്। തത്രതേഽഹം മഹാബാഹോ ശ്രേയോ ധാസ്യാമി യത്പരമ്
'നിശധരാജാ, നീ പോകുമ്പോൾ നിന്റെ ചുവടുകൾ എണ്ണിക്കൊണ്ടിരിക്കുക; ഒരു പ്രത്യേക ചുവടിൽ, മഹാബാഹുവേ, ഞാൻ നിനക്കു ഏറ്റവും ഉത്തമമായ അനുഗ്രഹം നൽകും.'
തതഃ സംഖ്യാതുമാരബ്ധമദശദ്ദശമേ പദേ। തസ്യ ദഷ്ടസ്യ തദ്രൂപം ക്ഷിപ്രമന്തരധീയത
അങ്ങനെ എണ്ണിത്തുടങ്ങിയപ്പോൾ, പത്താം ചുവടിൽ പാമ്പ് നളനെ കടിച്ചു; ഉടൻ തന്നെ അവന്റെ പഴയ രൂപം അപ്രത്യക്ഷമായി.
സ ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മിതസ്തസ്ഥാവാത്മാനം വികൃതം നലഃ। സ്വരൂപധാരിണം നാഗം ദദര്ശ സ മഹീപതിഃ
തനിക്കു രൂപം മാറിയിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, നളൻ അത്ഭുതത്തോടെ നിന്നു. ആ മഹാരാജാവ്, തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ കർകോട്ടകൻ എന്ന പാമ്പിനെ കണ്ടു.
തതഃ കര്കോടകോ നാഗഃ സാന്ത്വയന്നലമബ്രവീത്। മയാ തേഽന്തര്ഹിതം രൂപം ന ത്വാം വിദ്യുര്ജനാ ഇതി
അപ്പോൾ കർകോട്ടകൻ എന്ന പാമ്പ് നളനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ നിന്റെ രൂപം മറച്ചിരിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ട് ആരും നിന്നെ തിരിച്ചറിയില്ല.'
യത്കൃതേ ചാസി നികൃതോ ദുഃഖേന മഹതാ നല। വിഷേണ സ മദീയേന ത്വയി ദുഃഖം നിവത്സ്യതി
നളാ, നീ വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ. നിന്നെ വേദനിപ്പിച്ചവനു എന്റെ വിഷം ഇനി ദു:ഖം നൽകും.'
വിഷേണ സംവൃതൈര്ഗാത്രൈര്യാവത്ത്വാം ന വിമോക്ഷ്യതി। താവത്തു ത്വാം മഹാരാജ ക്ലേശേഽസ്മിന്സ നിയോക്ഷ്യതി
നിന്റെ ശരീരം എന്റെ വിഷം കൊണ്ട് മൂടിയിരിക്കുന്നതുവരെ, രാജാവേ, ആ മനുഷ്യൻ നിന്നെ ഇങ്ങനെ ദു:ഖിപ്പിക്കും. ഞാൻ നിന്നെ മോചിപ്പിക്കുന്നതുവരെ അത് തുടരും.
അനാഗാ യേന നികൃതസ്ത്വമനര്ഹോ ജനാധിപ। ക്രോധാദസൂയയിത്വാ തം രക്ഷാ മേ ഭവതഃ കൃതാ
നീ ഒരു കുറ്റമില്ലാത്ത രാജാവാണ്, അർഹതയില്ലാത്തവൻ നിന്നെ വഞ്ചിച്ചു. ക്രോധത്താലും അസൂയയാലും അവൻ നിന്നെ വേദനിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ഞാൻ ഇനി നിന്നെ സംരക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ന തേ ഭയം നരവ്യാഘ്ര ദംഷ്ട്രിഭ്യഃ ശത്രുതോപി വാ। ബ്രഹ്മവിത്ത്വം ച ഭവിതാ മത്പ്രസാദാന്നരാധിപ
മനുഷ്യസിംഹനേ, നിനക്കു പല്ലുള്ളവരെയും ശത്രുക്കളെയും ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. എന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു, രാജാവേ, നീ ബ്രഹ്മജ്ഞാനം നേടും.
രാജന്വിഷനിമിത്താ ച ന തേ പീഡാ ഭവിഷ്യതി। സംഗ്രാമേഷു ന രാജേന്ദ്രശശ്വജ്ജയമവാപ്സ്യസി
രാജാവേ, ഈ വിഷം കൊണ്ടു നിനക്കു വേദനയൊന്നും ഉണ്ടാകില്ല. സമരങ്ങളിൽ നീ എപ്പോഴും ജയിക്കും.
ഗച്ഛ രാജന്നിതഃ സൂതോ ബാഹുകോഽഹമിതി ബ്രുവന്। സമീപമൃതുപര്ണസ്യ സ ഹി വേദാക്ഷനൈപുണമ്
രാജാവേ, ഇവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട്, 'ഞാൻ ബാഹുകൻ എന്ന സാരഥിയാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ഋതുപർണ്ണന്റെ അടുത്തേക്ക് പോകൂ. അവൻ ചതുരശ്ര കളിയിൽ വളരെ നിപുണനാണ്.
അയോധ്യാം നഗരീം രമ്യാമദ്യ വൈ നിഷധേശ്വര। സ തേഽക്ഷഹൃദയം ദാതാ രാജാഽശ്വഹൃദയേന വൈ
നിഷധരാജാവേ, ഇന്ന് നീ മനോഹരമായ അയോധ്യ നഗരത്തിലേക്ക് പോകൂ. അവൻ കുതിരകളെക്കുറിച്ചുള്ള രഹസ്യത്തിന് പകരം, ചതുരശ്ര കളിയുടെ രഹസ്യം നിനക്കു നൽകും.
ഇക്ഷ്വാകുകുലജഃ ശ്രീമാന്മിത്രം ചൈവ ഭവിഷ്യതി। ഭവിഷ്യസി യദാഽക്ഷജ്ഞഃ ശ്രേയസാ യോക്ഷ്യസേ തദാ
അവൻ ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിൽ ജനിച്ച മഹത്വമുള്ളവനും നിന്റെ സുഹൃത്തും ആകും. നീ ചതുരശ്ര കളിയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടുമ്പോൾ, നിനക്കു ഭാഗ്യം ലഭിക്കും.
സംയോക്ഷ്യസേ സ്വദാരൈസ്ത്വം മാ സ്മ ശോകേ മനഃ കൃഥാഃ। രാജ്യേന തനയാഭ്യാം ച സത്യമേതദ്ബ്രവീമി തേ
നീ ഭാര്യയെ വീണ്ടും കാണും; ദു:ഖത്തിൽ മനസ്സു ഇടരുത്. രാജ്യംയും മക്കളെയും നീ തിരിച്ചുപിടിക്കും—ഇത് ഞാൻ സത്യമായി പറയുന്നു.
സ്വം രൂപം ച യദാ ദ്രഷ്ടുമിച്ഛേഥാസ്ത്വം നരാധിപ। സംസ്മര്തവ്യസ്തദാ തേഽഹംവാസശ്ചദം വിവാസയേഃ
രാജാവേ, നീ വീണ്ടും നിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, എന്നെ ഓർക്കുക, പിന്നെ ഈ വസ്ത്രം അഴിച്ചു കളയൂ.
അനേന വാസസാച്ഛന്നഃ സ്വം രൂപം പ്രതിപത്സ്യസേ। ഇത്യുക്ത്വാ പ്രദദൌ തസ്മൈ ദിവ്യം വാസോയുഗം തദാ
ഈ വസ്ത്രം ധരിച്ചാൽ, നീ നിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം തിരിച്ചുപിടിക്കും. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ ദിവ്യമായ വസ്ത്രജോഡി നളന് നൽകി.
ഏവം നലം ച സംദിശ്യ വാസോ ദത്താവ ച കൌരവ। നാഗരാജസ്തതോ രാജംസ്തത്രൈവാന്തരധീയത
ഇങ്ങനെ നളനെ ഉപദേശിച്ച് വസ്ത്രം നൽകി, ആ പാമ്പരാജാവ് അവിടെ നിന്നു അപ്രത്യക്ഷനായി.
തസ്മിന്നന്തര്ഹിതേ നാഗേ പ്രയയൌ നൈഷധോ നലഃ। ഋതുപര്ണസ്യ നഗരം പ്രാവിശദ്ദശമേഽഹനി
പാമ്പ് അപ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ, നിഷധരാജാവ് നളൻ പുറപ്പെട്ടു. പത്താം ദിവസം, അവൻ ഋതുപർണ്ണന്റെ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
സ രാജാനമുപാതിഷ്ഠദ്ബാഹുകോഽഹമിതി ബ്രുവന്। അശ്വാനാം വാഹനേ യുക്തഃ പൃഥിവ്യാം നാസ്തി മത്സമഃ
അവൻ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ബാഹുകനാണ്; കുതിരയോട്ടത്തിൽ ഭൂമിയിൽ എനിക്ക് സമം ആരുമില്ല.'
അര്ഥകൃച്ഛ്രേഷു ചൈവാഹം പ്രഷ്ടവ്യോ നൈപുണേഷു ച। അന്നസംസ്കാരമപി ച ജാനാമ്യന്യൈര്വിശേഷതഃ
'പ്രയാസമുള്ള കാര്യങ്ങളിലും, നൈപുണ്യത്തിൽ, എന്നെ ചോദിക്കാം. ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കുന്നതിലും ഞാൻ മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ കൂടുതൽ അറിയുന്നു.'
യാനി ശില്പാനി ലോകേഽസ്മിന്യച്ചൈവാന്യത്സുദുഷ്കരമ്। സര്വം യതിഷ്യേ തത്കര്തുമൃതുപര്ണ ഭരസ്വ മാമ്
'ലോകത്തിൽ ഉള്ള എല്ലാ കലകളും, ഏറ്റവും ദുഷ്കരമായതും, ഞാൻ ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കും. ഋതുപർണ്ണാ, എന്നെ ജോലി ചെയ്യാൻ അനുവദിക്കൂ.'