[അഥാപശ്യത സാര്ഥം തം സാര്ഥജാന്സുബഹൂന്ഗജാന്
അപ്പോൾ ആ ആനകൾ കഫിലവും വ്യാപാരികളുടെ ആനകളെയും കണ്ടു.
തേ താന്ഗ്രാമ്യഗജാന്ദൃഷ്ട്വാ സര്വേ വനഗജാസ്തദാ। സമാദ്രവന്ത വേഗേന ജിഘാംസന്തോ മദോത്കടാഃ
ആ വീട്ടാനകളെ കണ്ടപ്പോൾ, കാട്ടാനകൾ എല്ലാം മദം നിറഞ്ഞ്, കൊലചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് വേഗത്തിൽ അവരിലേയ്ക്ക് പാഞ്ഞു.
തേഷാമാപതതാം വേഗഃ കരിണാം ദുഃസഹോഽഭവത്। നഗാഗ്രാദിവ ശീര്ണാനാം ശൃങ്ഗാണാം പതതാം ക്ഷിതൌ। സ്പന്ദതാമപി നാഗാനാം മാര്ഗാ നഷ്ടാ വനോദ്ഭവാഃ ।।]
ആനകൾ പാഞ്ഞെത്തിയ വേഗം അതിരൂക്ഷമായിരുന്നു; മലശിഖരങ്ങൾ നിലത്തേക്ക് വീഴുന്നതുപോലെ, കാട്ടാനകൾ നടുങ്ങി കാടിന്റെ വഴികൾ പോലും കാണാതെ പോയി.
മാര്ഗം സംരുദ്ധ്യ സംസുപ്തം പദ്മിന്യാഃ സാര്ഥമുത്തമമ്। തേ തം മമര്ദുഃ സഹസാ വേഷ്ടമാനം മഹീതലേ
വഴി തടഞ്ഞ്, താമരക്കുളത്തിനരികിൽ ഉറങ്ങി കിടന്നിരുന്ന ആ ഉത്തമകഫിലത്തെ കാട്ടാനകൾ പെട്ടെന്ന് നിലത്തുവീഴ്ത്തി ചവിട്ടി.
മഹാരവം പ്രമുഞ്ചതോ വദ്ധ്യന്തേ ശരണാര്ഥിനഃ। വനഗുല്മാംശ്ച ധാവന്തോ നിദ്രയാ മഹതോ ഭയാത്
കൈരുതൽ തേടി വലിയാരവം വിളിച്ചവർ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ചിലർ വലിയ ഭയത്തിലും ഉറക്കത്തിലും കാട്ടിലെ കാടുകളിൽ ഓടി മറഞ്ഞു.
കേചിദ്ദന്തൈഃ കരൈഃ കേചിത്കേചിത്പദ്ഭ്യാം ഹതാ ഗജൈഃ
ചിലരെ ആനകൾ കല്ലുകളാൽ, ചിലരെ തുമ്പികളാൽ, ചിലരെ കാൽകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടു.
നിഹതോഷ്ട്രാശ്വബഹുലാഃ പദാതിജസംകുലാഃ। ഭയാദാധാവമാനാശ് പരസ്പരഹതാസ്തദാ
ഒട്ടകങ്ങളും കുതിരകളും കൊല്ലപ്പെട്ടു, പടയാളികൾ നിറഞ്ഞു; ഭയത്താൽ ഓടുമ്പോൾ അവർ പരസ്പരം ഇടിച്ചു വീണു.
ഘോരാന്നാദാന്വിമുഞ്ചന്തോ നിപേതുര്ധരണീതലേ। വൃക്ഷേഷ്വാസജ്യസംഭഗ്നാഃ പതിതാ വിഷമേഷു ച
ഭീകരമായ ആരവം പുറത്ത് വിട്ടു അവർ നിലത്തേക്ക് വീണു; ചിലർ മരങ്ങളിൽ ഇടിച്ചു പൊട്ടി, ചിലർ കുഴിയിലോ കട്ടിലോ വീണു.
ഏവംപ്രകാരൈര്ബഹുഭിര്ദൈവേനാക്രമ്യ ഹസ്തിഭിഃ। രാജന്വിനിഹതം സര്വം സമൃദ്ധം സാര്ഥമണ്ഡലമ്
ഇങ്ങനെ, രാജാവേ, പലവിധത്തിൽ, ദൈവവിധിയാൽ ആനകൾ ആ സമ്പന്നമായ കഫിലം മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ചു.
ആരാവഃ സുമഹാംശ്ചാസീത്രൈലോക്യഭയകാരകഃ। ഏഷോഽഗ്നിരുത്ഥിതഃ കഷ്ടസ്ത്രായധ്വം ധാവതാഽധുനാ
വലിയാരവം ഉയർന്നു, മൂന്നു ലോകത്തിനും ഭയം പകരുന്നതായി: 'ഇവിടെ ഒരു ഭയങ്കരമായ തീ പടർന്നിരിക്കുന്നു! രക്ഷപ്പെടൂ, ഉടൻ ഓടൂ!' എന്നു.
രത്നരാശിര്വിശീര്ണോഽയം ഗൃഹ്ണീധ്വം കിം പ്രധാവത। സാമാന്യമേതദ്ദ്രവിണം ന മിഥ്യാ വചനം മമ
ഇവിടെ രത്നങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം ചിതറിക്കിടക്കുന്നു — എടുക്കൂ, നിങ്ങള് എന്തിന് ഓടിക്കളയുന്നു? ഈ ധനം എല്ലാവര്ക്കും പൊതുവാണ്; എന്റെ വാക്കുകള് കള്ളമല്ല.
പുനരേവാഭിധാസ്യാമി ചിന്തയധ്വം സുകാതരാഃ। ഏവമേവാഭിഭാഷന്തോ വിദ്രവന്തി ഭയാത്തദാ
ഞാന് വീണ്ടും പറയുന്നു — നിങ്ങള് സുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നവര് ആലോചിച്ചു നോക്കൂ. അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, അപ്പോള് അവര് ഭയത്താല് ഓടി മറഞ്ഞു.
തസ്മിംസ്തഥാ വര്തമാനേ ദാരുണേ ജനസംക്ഷയേ। ദമയന്തീ ച ബുബുധേ ഭയസംത്രസ്തമാനസാ। അപശ്യദ്വൈശസം തത്ര സര്വലോകഭയംകരമ്
അങ്ങനെയുള്ള ഭയാനകമായ മനുഷ്യനാശം നടക്കുമ്പോള്, ഭയത്താല് വിറങ്ങലിച്ച മനസ്സോടെ ദമയന്തി അവിടെയുള്ള ആ ദുരന്തം, എല്ലാവരെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന അതിനെ, മനസ്സിലാക്കി.
അദൃഷ്ടപൂര്വം തദ്ദൃഷ്ട്വാ ബാലാ പദ്മനിഭേക്ഷണാ। സംസക്തവദനാശ്വാസാ ഉത്തസ്ഥൌ ഭയവിഹ്വലാ
മുമ്പ് ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്തത് കണ്ടപ്പോള്, താമരപൂവ് പോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള ആ ബാല, ശ്വാസം കണങ്കലഞ്ഞ്, ഭയത്താല് വിറച്ച് എഴുന്നേറ്റു.
യേ തു തത്ര വിനിര്മുക്താഃ സാര്ഥാത്കേചിദവിക്ഷതാഃ। തേഽബ്രുവന്സഹിതാഃ സര്വേ കസ്യേദം കര്മണഃ ഫലമ്
അവിടെ ആ സാര്ഥത്തില് നിന്ന് പരിക്കില്ലാതെ രക്ഷപ്പെട്ടവര് എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ചോദിച്ചു: ഇതെല്ലാം ആര്റെ കര്മ്മഫലമാണ്?
നൂനം ന പൂജിതോഽസ്മാഭിര്മണിഭദ്രോ മഹായശാഃ। തഥാ യക്ഷാധിപഃ ശ്രീമാന്ന വൈ വൈശ്രവണഃ പ്രഭുഃ
നമുക്ക് മനിഭദ്രന്, മഹത്വമുള്ളവനും പ്രശസ്തനും ആയവനും, യക്ഷാധിപതിയായ വൈശ്രവണനും, യഥോചിതമായി ആദരവ് നല്കിയില്ലെന്ന് ഉറപ്പാണ്.
ന പൂജാ വിഘ്രകര്തൄണാമഥവാ പ്രഥമം കൃതാ
സാര്ഥത്തിന്റെ രക്ഷകര്ത്താക്കളെ ആദ്യം നാം ആരാധിച്ചുമില്ല.
ശകുനാനാം ഫലം വാഽഥ വിപരീതിമിദം ധ്രുവമ്। ഗ്രഹാ ന വിപരീതാസ്തു കിമന്യദിദമാഗതമ്
അല്ലെങ്കില് പക്ഷികളുടെ അശുഭഫലമോ, അല്ലെങ്കില് എന്തെങ്കിലും ദോഷം സംഭവിച്ചിരിക്കാം; ഗ്രഹങ്ങള് ദോഷകരമല്ല — ഇതിന് മറ്റെന്താണ് കാരണം?
അപരേ ത്വബ്രുവന്ദീനാ ജ്ഞാതിദ്രവ്യവിനാകൃതാ। യാഽസാവദ്യ മഹാസാര്ഥേ നാരീ ഹ്യുന്മത്തദര്ശനാ
കുടുംബവും സമ്പത്തും നഷ്ടപ്പെട്ട ദു:ഖിതരായ മറ്റുചിലര് പറഞ്ഞു: ആ മഹാസാര്ഥത്തില് വന്ന, ഭ്രാന്തുപിടിച്ചവളെപ്പോലെയുള്ള ആ സ്ത്രീ —
പ്രവിഷ്ടാ വികൃതാകാരാ കൃത്വാ രൂപമമാനുഷമ്। തയൈവം വിഹിതാ പൂര്വം മായാ പരമദാരുണാ
അവള് അകത്തേക്ക് കടന്ന്, രൂപം മാറ്റി, മനുഷ്യരല്ലാത്ത രൂപം ധരിച്ച്, അത്യന്തം ഭയാനകമായ ഈ മായാജാലം സൃഷ്ടിച്ചത് അവളാണ്.
രാക്ഷസീ വാ ധ്രുവം യക്ഷീ പിശാചീ വാ ഭയംകരീ। തസ്യാഃ സര്വമിദം പാപം നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
അവള് ഒരു രാക്ഷസിയായിരിക്കാം, യക്ഷിയായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കില് ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പിശാചായിരിക്കാം; ഈ പാപം മുഴുവനും അവളുടേതാണ് — ഇതില് കൂടുതല് അന്വേഷിക്കേണ്ടതില്ല.
യദി പശ്യാമ താം പാപാം സാര്ഥഘ്നീം നൈകദുഃഖദാമ്। ലോഷ്ടഭിഃ പാംസുഭിശ്ചൈവ തൃണൈഃ കാഷ്ഠൈശ്ച മുഷ്ടിഭിഃ। അവശ്യമേവ ഹന്യാമഃ സാര്ഥസ്യ കില കൃത്യകാമ്
നാം ആ പാപിനിയെ, സാര്ഥത്തെ നശിപ്പിച്ചവളെയും അനവധി ദു:ഖം വരുത്തിയവളെയും കണ്ടാല്, കല്ലുകൊണ്ടും പൊടിയാലും പുല്ലുകൊണ്ടും മരക്കഷ്ണങ്ങളാലും കൈകൊണ്ടും അവളെ തീര്ച്ചയായും കൊല്ലണം — സാര്ഥത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി.
ദമയന്തീ തു തച്ഛ്രുത്വാ വാക്യം തേഷാം സുദാരുണമ്। ഹ്രീതാ ഭീതാ ച സംവിഗ്രാ പ്രാദ്രവദ്യത്ര കാനനമ്
പക്ഷേ, ദമയന്തി അവരുടേത് അത്യന്തം ഭയാനകമായ വാക്കുകള് കേട്ടു, ലജ്ജിച്ചും ഭയന്നും വിഷമിച്ചും കാട്ടിലേക്ക് ഓടി.
ആശങ്കമാനാ തത്പാപമാത്മാനം പര്യദേവയത്
ആ പാപം ഭയന്ന്, അവള് തനിയെ ദു:ഖിച്ചു.
അഹോ മമോപരി വിധേഃ സംരമ്ഭോ ദാരുണോ മഹാന്। നാനുബധ്നാതി കുശലം കസ്യേദം കര്മണഃ ഫലമ്
അയ്യോ, എനിക്ക് മേല് വിധിയുടെ വലിയും ഭയാനകവുമായ കോപം വീണിരിക്കുന്നു! ആരുടെയാണിത് കര്മ്മഫലം, നല്ലത് ഒന്നും സംഭവിക്കാത്തത്?
ന സ്മരാമ്യശുഭം കിംചിത്കൃതം കസ്യചിദണ്വപി। കര്മണാ മനസാ വാചാ കസ്യേദം കര്മണഃ ഫലമ്
ഞാന് ഒരിക്കലും ആരോടും, ചെറിയതെങ്കിലും, ദേഹത്താലോ മനസ്സിലോ വാക്കിലോ, ദോഷം ചെയ്തതായി ഓര്മ്മയില്ല. ആരുടെയാണിത് കര്മ്മഫലം?
നൂനം ജന്മാന്തരകൃതം പാപാം മാഽഽപതിതം മഹത്। അപശ്ചിമാമിമാം കഷ്ടാമാപദം പ്രാപ്തവത്യഹമ്
നിശ്ചയം, മുന്ജന്മത്തില് ചെയ്ത വലിയൊരു പാപം ഇപ്പോള് എന്നെ ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ഏറ്റവും കഠിനമായ ദുരിതം എന്നെ തേടിയെത്തിയത്.
ഭര്തൃരാജ്യാപഹരണം സ്വജനാച്ച രപരാജയഃ। ഭര്ത്രാ സഹ വിയോഗശ്ച തനയാഭ്യാം ച വിച്യുതിഃ। നിര്നാഥതാ വനേ വാസോ ബഹുവ്യാലനിഷേവിതേ
ഭര്ത്താവിന്റെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടത്, സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെ തോറ്റത്, ഭര്ത്താവില് നിന്ന് വേര്പാടായത്, മക്കളെ വിട്ടുപോയത്, ആരുമില്ലാതായത്, അനേകം കാട്ടുമൃഗങ്ങള് നിറഞ്ഞ കാട്ടില് താമസിക്കേണ്ടി വന്നത് —
അഥാപരേദ്യുഃ സംപ്രാപ്തേ ഹതശിഷ്ടാ ജനാസ്തദാ। വനഗുല്മാദ്വിനിഷ്ക്രമ്യ ശോചന്തേ വൈശസം കൃതമ്। ഭ്രാതരം പിതരം പുത്രം സഖായം ച നരാധിപ
അടുത്ത ദിവസം അതിലെ ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെട്ടവർ കാട്ടിലെ കുരിഞ്ഞികളിൽ നിന്ന് പുറത്തു വന്നു, സംഭവിച്ച കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിച്ചു. രാജാവേ, അവർ സഹോദരന്മാരെയും പിതാക്കളെയും മക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും ഓർത്ത് വിലപിച്ചു.
ഹന്യമാനേ തദാ സാര്ഥേ ദമയന്തീ ശുചിസ്മിതാ। ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹിതാ തത്രവനേ തു ന വിനാശിതാ
അവസാനിച്ച ആ സഞ്ചാരക്കൂട്ടം ആക്രമിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയോടെ ദമയന്തി ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം ആ കാട്ടിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവളെ ഒന്നും ബാധിച്ചില്ല.