വദ സത്യം വനസ്യാസ്യ പര്വതസ്യാഥവാ ദിശഃ। ദേവതാ ത്വം ഹി കല്യാണി ത്വാം വയം ശരണം ഗതാഃ
സത്യം പറയൂ — നീ ഈ കാട്ടിലോ, ഈ പർവ്വതത്തിലോ, അല്ലെങ്കിൽ വേറേതെങ്കിലും ദേശത്തിലോ ഉള്ളവളാണോ? നീ ദേവതയാണോ, ഭാഗ്യവതിയേ? ഞങ്ങൾ നിന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
യക്ഷീ വാ രാക്ഷസീ വാ ത്വമുതാഹോസി സുരാങ്ഗനാ। സര്വഥാകുരു നഃ സ്വസ്തി രക്ഷ ചാസ്മാനനിന്ദിതേ
നീ യക്ഷിയാണോ, രാക്ഷസിയാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ദേവതയായവളാണോ? എങ്ങനെയായാലും ഞങ്ങൾക്ക് ശാന്തിയും രക്ഷയും നൽകണം, നിന്ദയില്ലാത്തവളേ.
യഥാഽയംസര്വഥാ സാര്ഥഃ ക്ഷേമീ ശീഘ്രമിതോ വ്രജേത്। തഥാ വിധത്സ്വ കല്യാണി യഥാ ശ്രേയോ ഹി നോ ഭവേത്
ഈ സാരഥിയും, എല്ലാവരും, എത്രയും വേഗം സുരക്ഷിതമായി ഇവിടെ നിന്ന് പോകാൻ കഴിയണം എന്നതിനു വേണ്ടിയുള്ള വഴി നീ ഒരുക്കണം, ഭാഗ്യവതിയേ, ഞങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും നല്ലത് പോലെ.
തഥോക്താ തേന സാര്ഥേന ദമയന്തീ നൃപാത്മജാ। പ്രത്യുവാച തതഃ സാധ്വീ ഭര്തൃവ്യസനപീഡിതാ
അങ്ങനെ ആ സാരഥിയും ജനങ്ങളും ചേർന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ, രാജകുമാരിയായ ദമയന്തി, ഭർത്താവിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ വേദനിച്ചവളായി, ധൈര്യത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
സാര്തവാഹം ച സാര്ഥം ച ജനാ യേ ചാത്ര കേചന। യുവസ്ഥവിരബാലാശ് സാര്ഥസ്യ ച പുരോഗമാഃ
സാരഥിയും, ഈ സാരഥവും, ഇവിടെ ഉള്ള എല്ലാവരും — യുവാക്കളും വയോധികരും കുട്ടികളും, സാരഥത്തിലെ മുൻപന്തിയിലുള്ളവരും —
മാനുഷീം മാം വിജാനീത മനുജാധിപതേഃ സുതാമ്। നൃപസ്നുഷാം രാജഭാര്യാം ഭര്തൃദര്ശനലാലസാമ്
എന്നെ ഒരു മനുഷ്യസ്ത്രീയെന്നായി അറിഞ്ഞോളൂ. ഞാൻ ഒരു രാജാവിന്റെ മകളാണ്, രാജാവിന്റെ മരുമകളും, രാജകുമാരിയുടെ ഭാര്യയും, ഭർത്താവിനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവളുമാണ്.
വിദര്ഭരാണ്മമ പിതാ ഭര്താ രാജാ ച നൈഷധഃ। നലോനാമ മഹാഭാഗസ്തം മാര്ഗാമ്യപരാജിതമ്
വിദർഭരാജാവാണ് എന്റെ അച്ഛൻ, നിഷധരാജാവാണ് എന്റെ ഭർത്താവ്. മഹാഭാഗ്യവാൻ നളൻ എന്നാണവനെ വിളിക്കുന്നത്. ഞാൻ അവനെ, ജയിച്ചുതീരാത്തവനെ, അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
യദി ജാനീത നൃപതിം ക്ഷിപ്രം ശംസത മേ പ്രിയമ്। നലം പുരുഷശാര്ദൂലമമിത്രഗണസൂദനമ്
നിങ്ങൾക്ക് ആ രാജാവിനെ അറിയാമെങ്കിൽ, ദയവായി ഉടൻ എന്നോട് പറയൂ. അവൻ എനിക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവനാണ് — പുരുഷശ്രേഷ്ഠനും ശത്രുക്കളുടെ സംഹാരകനുമാണ് നളൻ.
താമുവാചാനവദ്യാങ്ഗീം സാര്ഥസ്യ മഹതഃ പ്രഭുഃ। സാര്ഥവാഹഃ ശുചിര്നാമ ശൃണു കല്യാണി മദ്വചഃ
അവളെ, കുഴപ്പമില്ലാത്ത അവയവങ്ങളുള്ളവളെ, വലിയ സാരഥിയുടെ നേതാവായ ശുചി എന്ന സാരഥവാഹൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ, ഭാഗ്യവതിയേ.'
അഹം സാര്ഥസ്യ നേതാ വൈ സാര്ഥവാഹഃ ശുചിസ്മിതേ। മനുഷ്യം നലനാമാനം ന പശ്യാമി യശസ്വിനി
ഞാനാണ് ഈ സാരഥിയുടെ നേതാവ്, സുന്ദരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ. ഇവിടെ നളൻ എന്ന പേരുള്ള മനുഷ്യനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല, മഹത്വമുള്ളവളേ.
കുഞ്ജരദ്വീപിമഹിഷശാര്ദൂലര്ക്ഷമൃഗാനപി। പശ്യാമ്യസ്മിന്വനേ കൃത്സ്നേ ഹ്യമനുഷ്യനിഷേവിതേ
ഈ കാടിൽ, മനുഷ്യർ വരാറില്ലാത്തിടത്ത്, ആനകളെയും കാട്ടുപോത്തുകളെയും കടുവകളെയും കരടികളെയും മാൻമൃഗങ്ങളെയും ഞാൻ കാണുന്നു.
ഋതേ ത്വാം മാനുഷീം മര്ത്യം ന പശ്യാമി മഹാവനേ। തഥാ നോ യക്ഷരാഡദ്യ മണിഭദ്രഃ പ്രസീദതു
നിനക്കു പുറമെ, ഈ വലിയ കാട്ടിൽ മറ്റൊരു മനുഷ്യനെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ഇന്ന് യക്ഷരാജാവായ മണിഭദ്രൻ ഞങ്ങൾക്കു ദയയുള്ളവനാകട്ടെ.
സാഽബ്രവീദ്വണിജഃ സര്വാന്സാര്ഥവാഹം ച തം തതഃ। ക്വനു യാസ്യതി സാര്ഥോഽയമേതദാഖ്യാതുമര്ഹസി
അവൾ എല്ലാ വ്യാപാരികളോടും അവരുടെ നേതാവിനോടും പറഞ്ഞു: 'ഈ കഫിലോ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? ദയവായി അതു ഞാനറിയണം.'
സാര്ഥോഽയം ചേദിരാജസ്യ സുബാഹോഃ സത്യദര്ശിനഃ। ക്ഷിപ്രം ജനപദം ഗന്താ ലാഭായ മനുജാത്മജേ
ഈ കഫിലോ സത്യസന്ധനായ ചെദിരാജാവായ സുബാഹുവിന്റെതാണ്; മനുഷ്യകുമാരിയെ, ലാഭത്തിനായി ഇത് ഉടൻ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോകും.'
സാ തച്ഛ്രുത്വാഽനവദ്യാങ്ഗീ സാര്ഥവാഹവചസ്തദാ। ജഗാമ സഹ തേനൈവ സാര്ഥേന പതിലാലസാ
കഫിലനേതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട spotless അവൾ, ഭർത്താവിനോടുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ആ കഫിലിനൊപ്പം യാത്രയായി.
അഥ കാലേ ബഹുതിഥേ വനേ മഹതി ദാരുണേ। തടാകം സര്വതോഭദ്രം പദ്മസൌഗന്ധികായുതമ്
അനേകം ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം, വലിയും ഭയാനകവുമായ കാടിൽ, എല്ലാ ദിക്കിലും ശുഭമായ, താമരകളും സുഗന്ധമുള്ള നീർമണികളും നിറഞ്ഞ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു.
ദദൃശുര്വണിജോ രമ്യം പ്രഭൂതയവസേന്ധനമ്। ബഹുമൂലഫലോപേതം നാനാപക്ഷിനിഷേവിതമ്
വ്യാപാരികൾ അവിടെ മനോഹരവും, പുല്ലും ഇന്ധനവും ധാരാളം ഉള്ളതുമായ, പലതരം കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായ, പലതരം പക്ഷികൾ വന്നു പോകുന്ന ഒരു സ്ഥലം കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ മൃഷ്ടസലിലം മനോഹാരി സുശീതലമ്। സുപരിശ്രാന്തവാഹാസ്തേ നിവേശായ മനോ ദധുഃ
ആ മനോഹരവും തണുത്തും സുതാര്യമുമായ വെള്ളം കണ്ടപ്പോൾ, അവരുടെ മൃഗങ്ങൾ വളരെ ക്ഷീണിച്ചിരുന്നതുകൊണ്ട്, അവർക്കു അവിടെ തങ്ങാൻ മനസ്സ് ആയി.
സംമതേ സാര്ഥവാഹസ്യ വിവിശുര്വനമുത്തമമ്। ഉവാസ സാര്ഥഃ സുമഹാന്നിശാമാസാദ്യ പദ്മിനീമ്
കഫിലനേതാവിന്റെ സമ്മതത്തോടെ അവർ ആ ഉത്തമമായ കാടിലേക്ക് കയറി; വലിയ കഫിലം താമര നിറഞ്ഞ തടാകത്തിനരികിൽ രാത്രി താമസിച്ചു.
അഥാര്ധരാത്രസമയേ നിഃശബ്ദേ തിമിരേ തദാ। സുപ്തേ സാര്ഥേ പരിശ്രാന്തേ ഹസ്തിയൂഥമുപാഗമത്। പാനീയാര്ഥം ഗിരിതടാന്മദപ്രസ്രവണാവിലമ്
പകുതി രാത്രിയിലായിരുന്നു, ആഴമായ ഇരുട്ടിലും നിശബ്ദതയിലും, കഫിലം ഉറങ്ങി വിശ്രമിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, മലകളിൽ നിന്നു മദം ഒഴുകുന്ന ഒരു ആനക്കൂട്ടം വെള്ളം തേടി അവിടെ എത്തി.
[അഥാപശ്യത സാര്ഥം തം സാര്ഥജാന്സുബഹൂന്ഗജാന്
അപ്പോൾ ആ ആനകൾ കഫിലവും വ്യാപാരികളുടെ ആനകളെയും കണ്ടു.
തേ താന്ഗ്രാമ്യഗജാന്ദൃഷ്ട്വാ സര്വേ വനഗജാസ്തദാ। സമാദ്രവന്ത വേഗേന ജിഘാംസന്തോ മദോത്കടാഃ
ആ വീട്ടാനകളെ കണ്ടപ്പോൾ, കാട്ടാനകൾ എല്ലാം മദം നിറഞ്ഞ്, കൊലചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് വേഗത്തിൽ അവരിലേയ്ക്ക് പാഞ്ഞു.
തേഷാമാപതതാം വേഗഃ കരിണാം ദുഃസഹോഽഭവത്। നഗാഗ്രാദിവ ശീര്ണാനാം ശൃങ്ഗാണാം പതതാം ക്ഷിതൌ। സ്പന്ദതാമപി നാഗാനാം മാര്ഗാ നഷ്ടാ വനോദ്ഭവാഃ ।।]
ആനകൾ പാഞ്ഞെത്തിയ വേഗം അതിരൂക്ഷമായിരുന്നു; മലശിഖരങ്ങൾ നിലത്തേക്ക് വീഴുന്നതുപോലെ, കാട്ടാനകൾ നടുങ്ങി കാടിന്റെ വഴികൾ പോലും കാണാതെ പോയി.
മാര്ഗം സംരുദ്ധ്യ സംസുപ്തം പദ്മിന്യാഃ സാര്ഥമുത്തമമ്। തേ തം മമര്ദുഃ സഹസാ വേഷ്ടമാനം മഹീതലേ
വഴി തടഞ്ഞ്, താമരക്കുളത്തിനരികിൽ ഉറങ്ങി കിടന്നിരുന്ന ആ ഉത്തമകഫിലത്തെ കാട്ടാനകൾ പെട്ടെന്ന് നിലത്തുവീഴ്ത്തി ചവിട്ടി.
മഹാരവം പ്രമുഞ്ചതോ വദ്ധ്യന്തേ ശരണാര്ഥിനഃ। വനഗുല്മാംശ്ച ധാവന്തോ നിദ്രയാ മഹതോ ഭയാത്
കൈരുതൽ തേടി വലിയാരവം വിളിച്ചവർ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ചിലർ വലിയ ഭയത്തിലും ഉറക്കത്തിലും കാട്ടിലെ കാടുകളിൽ ഓടി മറഞ്ഞു.
കേചിദ്ദന്തൈഃ കരൈഃ കേചിത്കേചിത്പദ്ഭ്യാം ഹതാ ഗജൈഃ
ചിലരെ ആനകൾ കല്ലുകളാൽ, ചിലരെ തുമ്പികളാൽ, ചിലരെ കാൽകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടു.
നിഹതോഷ്ട്രാശ്വബഹുലാഃ പദാതിജസംകുലാഃ। ഭയാദാധാവമാനാശ് പരസ്പരഹതാസ്തദാ
ഒട്ടകങ്ങളും കുതിരകളും കൊല്ലപ്പെട്ടു, പടയാളികൾ നിറഞ്ഞു; ഭയത്താൽ ഓടുമ്പോൾ അവർ പരസ്പരം ഇടിച്ചു വീണു.
ഘോരാന്നാദാന്വിമുഞ്ചന്തോ നിപേതുര്ധരണീതലേ। വൃക്ഷേഷ്വാസജ്യസംഭഗ്നാഃ പതിതാ വിഷമേഷു ച
ഭീകരമായ ആരവം പുറത്ത് വിട്ടു അവർ നിലത്തേക്ക് വീണു; ചിലർ മരങ്ങളിൽ ഇടിച്ചു പൊട്ടി, ചിലർ കുഴിയിലോ കട്ടിലോ വീണു.
ഏവംപ്രകാരൈര്ബഹുഭിര്ദൈവേനാക്രമ്യ ഹസ്തിഭിഃ। രാജന്വിനിഹതം സര്വം സമൃദ്ധം സാര്ഥമണ്ഡലമ്
ഇങ്ങനെ, രാജാവേ, പലവിധത്തിൽ, ദൈവവിധിയാൽ ആനകൾ ആ സമ്പന്നമായ കഫിലം മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ചു.
ആരാവഃ സുമഹാംശ്ചാസീത്രൈലോക്യഭയകാരകഃ। ഏഷോഽഗ്നിരുത്ഥിതഃ കഷ്ടസ്ത്രായധ്വം ധാവതാഽധുനാ
വലിയാരവം ഉയർന്നു, മൂന്നു ലോകത്തിനും ഭയം പകരുന്നതായി: 'ഇവിടെ ഒരു ഭയങ്കരമായ തീ പടർന്നിരിക്കുന്നു! രക്ഷപ്പെടൂ, ഉടൻ ഓടൂ!' എന്നു.