ഹാ വീര നനുനാമാഹമിഷ്ടാ കില തവാനഘ। അസ്യാമടവ്യാം ഘോരായാം കിം മാം ന പ്രതിഭാഷസേ
ഹാ വീരാ, ഞാൻ നിനക്ക് പ്രിയമായിരുന്നില്ലയോ? ഈ ഭയാനകമായ കാട്ടിൽ നീ എനിക്ക് മറുപടി പറയുന്നില്ലേ?
ഭര്ത്സയത്യേഷ മാം രൌദ്രോ വ്യാത്താസ്യോ ദാരുണാകൃതിഃ। അരണ്യരാട് ക്ഷുധാവിഷ്ടഃ കിം മാം ന ത്രാതുമര്ഹസി
ഈ ഭയങ്കരനായ, വലിയ വായും ഭയാനകമായ രൂപവും ഉള്ള വനരാജാവ് വിശപ്പിൽ കുരങ്ങുന്നു; നീ എന്നെ രക്ഷിക്കേണ്ടതില്ലേ?
ന മേ ത്വദന്യാ കാചിദ്ധി പ്രിയാഽസ്തീത്യബ്രവീസ്തദാ। താമൃതാം കുരു കല്യാണ പുരോക്താം ഭാരതീം നൃപ
നിനക്ക് എന്നേക്കാൾ പ്രിയയാരുമില്ലെന്ന് നീ മുമ്പ് പറഞ്ഞില്ലേ? മഹാനുഭാവാ, രാജാവേ, ആ വാക്ക് നീ സത്യമാക്കണം.
ഉന്മത്താം വിലപന്തീം മാം ഭാര്യാമിഷ്ടാം നരാധിപ। ഈപ്സിതാമീപ്സിതോസി ത്വം കിം മാം ന പ്രതിഭാഷസേ
നരാധിപാ, ഞാൻ ഉന്മത്തയായി വിലപിക്കുന്ന നിന്റെ പ്രിയഭാര്യയും, നീ എന്റെ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹവുമാണ്; എങ്കിൽ നീ എനിക്ക് മറുപടി പറയുന്നില്ലേ?
കൃശാം ദീനാം വിവര്ണാം ച മലിനാം വസുധാധിപ। വസ്ത്രാര്ധപ്രാവൃതാമേകാം വിലപന്തീമനാഥവത്
ഭൂമിയുടെ രാജാവേ, എന്നെ നീ കാണുന്നില്ലേ? ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു, ദു:ഖിതയുമാണ്, മുഖം മങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു, വസ്ത്രം പകുതിയേ ഉള്ളൂ, അഴുക്കായിരിക്കുന്നു, ഒരൊറ്റയാളായി അനാഥയെപ്പോലെ കരയുന്നു.
യൂഥഭ്രഷ്ടാമിവൈകാം മാം ഹരിണീം പൃഥുലോചന। ന മാനയസി മാമാര്യ രുദന്തീമരികര്ശന
വിശാലമായ കണ്ണുള്ളവനേ, കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേറായിരിക്കാൻ വിധിക്കപ്പെട്ട ഒരു മാൻപോലെ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കാണ്. ശത്രുക്കളെ വേദനിപ്പിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ കരയുമ്പോഴും നീ എന്നെ മാനിക്കുന്നില്ല.
മഹാരാജ മഹാരണ്യേ മാമിഹൈകാകിനീം സതീമ്। ആഭാഷമാണാം സ്വാം പത്നീം കിം മാം ന പ്രതിഭാഷസേ
മഹാരാജാവേ, ഈ വലിയ കാടിൽ ഞാൻ നിന്റെ വിശ്വസ്തയായ ഭാര്യ സംസാരിക്കുമ്പോൾ നീ എനിക്ക് മറുപടി പറയുന്നില്ല, എന്നെ ഇവിടെ ഒറ്റയ്ക്കാക്കി.
കുലശീലോപസംപന്നാം ചാരുസര്വാങ്ഗശോഭനാമ്। `അനുവ്രതാം മഹാരാജ കിം മാം ന പ്രതിഭാഷസേ
രാജാവേ, ഞാൻ നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവളാണ്, നല്ല പെരുമാറ്റവും ഉണ്ട്, ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗവും സുന്ദരമാണ്, ഭർത്താവിനോടു വിശ്വസ്തയുമാണ്. എന്നെ നീ മറുപടി പറയാതെ എന്തുകൊണ്ട് ഉപേക്ഷിക്കുന്നു?
നാദ്യത്വാം പ്രതിപശ്യാമി ഗിരാവസ്മിന്നരോത്തമ। വനേ ചാസ്മിന്മഹാധോരേ സിംഹവ്യാഘ്രനിഷേവിതേ
മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനേ, ഇന്ന് ഈ ഭയാനകമായ കാട്ടിൽ, സിംഹങ്ങളും പുലികളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നിടത്ത്, നീ എന്നോട് സംസാരിക്കുന്നതിനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
ശയാനമുപവിഷ്ടം വാ സ്ഥിതം വാ നിഷധാധിപ। പ്രസ്ഥിതം വാ നരശ്രേഷ്ഠ മമ ശോകനിബര്ഹണ
നിഷധരാജാവേ, നീ കിടക്കുമ്പോഴും ഇരിക്കുമ്പോഴും നില്ക്കുമ്പോഴും പോകുമ്പോഴും, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനേ, നീ എപ്പോഴും എന്റെ ദു:ഖം നീക്കിയവനായിരുന്നു.
കം നു പൃച്ഛാമി ദുഃഖാര്താ ത്വദര്ഥേ ശോകകര്ശിതാ। കച്ചിദ്ദൃഷ്ടസ്ത്വയാഽരണ്യേ സംഗത്യേതി നലോ നൃപഃ
നിന്റെ കാരണത്താൽ ദു:ഖത്തിൽ കുഴഞ്ഞിരിക്കുന്ന എനിക്ക് ആരോട് ചോദിക്കാം? ആരെങ്കിലും ഈ കാട്ടിൽ രാജാവായ നളനെ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ എന്ന് ആരെങ്കിലും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ?
കോ നു മേ കഥയേദദ്യ വനേഽസ്മിന്വിഷ്ഠിതം നൃപമ്। അഭിരൂപം മഹാത്മാനം പരവ്യൂഹവിനാശനമ്
ഇന്ന് ആരാണ് എനിക്ക് ഈ കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്ന, സുന്ദരനും മഹാത്മാവുമായ, ശത്രുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന രാജാവിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നത്?
യമന്വേപസി രാജാനം നലം പദ്മനിഭേക്ഷണമ്। അയംസ ഇതി കസ്യാദ്യ ശ്രോഷ്യാമി മധുരാം ഗിരമ്
നീ വിറയുന്ന ആ കന്യാകുമാരനായി, 'ഇവൻ തന്നെയാണ് കന്യാകുമാരനായി, കമലപോലെ കണ്ണുള്ള രാജാവായ നളൻ' എന്ന മധുരമായ വാക്കുകൾ ഇന്ന് ഞാൻ ആരിൽ നിന്ന് കേൾക്കും?
അരണ്യരാഡയം ശ്രീമാംശ്ചതുര്ദംഷ്ട്രോ മഹാഹനുഃ। ശാര്ദൂലോഽഭിമുഖോഽഭ്യേതി പൃച്ഛാമ്യേനമശങ്കിതാ
ഇവിടെ കാട്ടിന്റെ രാജാവായ, ഭംഗിയുള്ള, നാലു പല്ലുകളും വലിയ വായും ഉള്ള ഒരു കടുവ നേരെ എന്റെ മുന്നിൽ വരുന്നു. എങ്കിലും ഞാൻ ഭയമില്ലാതെ അവനോട് ചോദിക്കുന്നു.
ഭവാന്മൃഗാണാമധിപസ്ത്വമസ്മിന്കാനനേ പ്രഭുഃ। വിദര്ഭരാജതനയാം ദമയന്തീതി വിദ്ധി മാമ്
നീ ഈ കാട്ടിലെ മൃഗങ്ങളുടെ രാജാവാണ്, ഇവിടെ നീയാണ് പ്രഭു. ഞാൻ വിദർഭരാജാവിന്റെ മകളായ ദമയന്തിയാണെന്ന് അറിയുക.
നിഷധാധിപതേര്ഭാര്യാം നലസ്യാമിത്രഘാതിനഃ। പതിമന്വേഷതീമേകാം കൃപണാം ശോകകര്ശിതാമ്
നിഷധരാജാവായ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന നളന്റെ ഭാര്യയായ ഞാൻ, എന്റെ ഭർത്താവിനെ അന്വേഷിച്ച്, ഒറ്റയ്ക്കും ദു:ഖിതയുമായി, ദു:ഖത്തിൽ കുഴഞ്ഞിരിക്കുന്നവളാണ്.
ആശ്വാസയ മൃഗേന്ദ്രേഹ യദി ദൃഷ്ടസ്ത്വയാ നലഃ। `സിംഹസ്കന്ധോ മഹാബാഹുഃ പദ്മപത്രനിഭേക്ഷണഃ
മൃഗരാജാവേ, നീ കന്യാകുമാരനായി, വിശാലമായ ഭുജവും സിംഹത്തിന്റെ തോളും കമലപോലെ കണ്ണുകളും ഉള്ള നളനെ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ദയവായി എന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കൂ.
അഥവാഽരണ്യനൃപതേ നലം യദി ന ശംസസി। മാം ഖാദയ മൃഗശ്രേഷ്ഠ ദുഃഖാദസ്മാദ്വിമോചയ
അല്ലെങ്കിൽ, കാട്ടിലെ രാജാവേ, നളനെക്കുറിച്ച് നീ അറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, മൃഗങ്ങളിൽ ഉത്തമനായ നീ എന്നെ തിന്നു, ഈ ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ മോചിപ്പിക്കൂ.
ശ്രുത്വാഽരണ്യേ വിലപിതം മമൈഷ മൃഗരാട് സ്വയമ്। യാത്യേഷ മൃഷ്ടസലിലാമാപഗാം സാഗരോപമാമ്
കാട്ടിൽ ഞാൻ വിളിച്ചുപറയുന്നത് കേട്ടു, ഈ മൃഗരാജാവു തന്നെ, സമുദ്രത്തിനെപ്പോലെയുള്ള, സുതാര്യമായ വെള്ളമുള്ള ആ നദിയിലേക്ക് പോകുന്നു.
ഇമം ശിലോച്ചയം പൃച്ഛേ ശൃങ്ഗൈര്ബഹുഭിരുച്ഛിതൈഃ। വിരാജിതം ദിവസ്പൃഗ്ഭിര്നൈകവര്ണൈര്മനോരമൈഃ
ഉയർന്ന കൊമ്പുകളുള്ള, ആകാശത്തെത്തുന്ന, പല നിറങ്ങളിലുമുള്ള മനോഹരമായ കൊടുമുടികളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഈ പർവതത്തോടാണ് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നത്.
നാനാധാതുസമാകീര്ണം വിവിധോപലഭൂഷിതമ്। ആസ്യാരണ്യസ്യ മഹതഃ കേതുഭൂതമിവോച്ഛിതമ്
നാനാഭാവത്തിലുള്ള ധാതുക്കളാൽ നിറഞ്ഞു, പലവിധ കല്ലുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ഈ വലിയ കാട്ടിൽ ഒരു കൊടിപോലെ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന പർവതം.
സിംഹശാര്ദൂലമാതങ്ഗവരാഹര്ക്ഷമൃഗായുതമ്। പതത്രിഭിര്ബഹുവിധൈഃ സമന്താദനുനാദിതമ്
സിംഹം, പുലി, ആന, പന്നി, കരടി, മാൻ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞു, പലവിധ പക്ഷികളാൽ ചുറ്റും മുഴങ്ങുന്ന പർവതം.
കിംശുകാശോകബകുലപുന്നാഗൈരുപശോഭിതമ്। [കര്ണികാരധവപ്ലക്ഷൈഃ സുപുഷ്പൈരുപശോഭിതമ് ।।]
കിംശുകം, അശോകം, ബകുലം, പുന്നാഗം തുടങ്ങിയവയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, കർണികാരം, ധവം, പ്ലക്ഷം എന്നിവയുടെ മനോഹരമായ പൂക്കളാൽ ഭംഗിയാർന്നതുമായ ഒരു പ്രദേശം.
സരിദ്ഭിഃ സവിഹങ്ഗാഭിഃ ശിഖരൈശ്ച സമാകുലമ്। `പൃഥിവ്യാ രുചിരാകാരം ചൂഡാമണിമിവ സ്ഥിതമ്'। നിരിരാജമിമം താവത്പൃച്ഛാമി നൃപതിം പ്രതി
നദികളും പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞതുമായ, കുന്നിൻചുരങ്ങൾകൊണ്ടും ഭംഗിയാർന്നതുമായ ഈ ദേശം ഭൂമിയിൽ ഒരു മുകുടത്തിന്റെ രത്നം പോലെ തിളങ്ങുന്നു. ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ രാജാവിനോട് ചോദിക്കണം.
ഭഗവന്നചലശ്രേഷ്ഠ ദിവ്യദ്രശന വിശ്രുത। ശരണ്യ ബഹുകല്യാണ നമസ്തേഽസ്തു മഹീധര
ദൈവിക ദർശനത്താൽ പ്രശസ്തനും, അനേകം ഗുണങ്ങൾക്കു അഭയവും, പർവതങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ മഹാപർവതമേ, ഞാൻ നിന്നെ വിനയപൂർവം വന്ദിക്കുന്നു.
പ്രണമേ ത്വാഽഭിഗമ്യാഹം രാജപുത്രീം നിബോധ മാമ്। രാജസ്നുഷാം രാജഭാര്യാം ദമയന്തീതി വിശ്രുതാമ്
ഞാൻ നിന്നെ സമീപിച്ച് വന്ദിക്കുന്നു. രാജകുമാരിയായും, രാജാവിന്റെ ഭാര്യയും മരുമകളും, ദമയന്തി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയുമായ എന്നെ അറിയണം.
രാജാ വിദര്ഭാധിപതിഃ പിതാ മമ മഹാരഥഃ। ഭീമോ നാമ ക്ഷിതിപതിശ്ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ രക്ഷിതാ
എന്റെ അച്ഛൻ വിദർഭരാജാവും, മഹാബലശാലിയും, ഭീമൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഭൂമിയുടെ ഭരണാധികാരിയും, നാലു വർണ്ണങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നവനുമാണ്.
രാജസൂയാശ്വമേധാനാം ക്രതൂനാം ദക്ഷിണാവതാമ്। ആഹര്താ പാര്ഥിവശ്രേഷ്ഠഃ പൃഥുചാര്വഞ്ചിതേക്ഷണഃ
അവൻ രാജസൂയം, അശ്വമേധം തുടങ്ങിയ യാഗങ്ങൾ നടത്തി, ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകിയ, വിശാലമായ കണ്ണുകളും ഭംഗിയുമുള്ള രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ്.
ബ്രഹ്മണ്യഃ സാധുവൃത്തശ്ച സത്യവാഗനസൂയകഃ। ശീലവാന്വീര്യസംപന്നഃ പൃഥുശ്രീര്ധര്മവിച്ഛുചിഃ
അവൻ ബ്രഹ്മണന്മാരോടു ഭക്തിയുള്ളവനും, നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവനും, സത്യവാനും കപടമില്ലാത്തവനും, നല്ല ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനും, ധൈര്യശാലിയും, വലിയ ഐശ്വര്യവാനും, ധർമ്മത്തിൽ ശുദ്ധിയുള്ളവനുമാണ്.
സമ്യഗ്ഗോപ്താ വിദര്ഭാണാം നിര്ജിതാരിഗണഃ പ്രഭുഃ। തസ്യ മാം വിദ്ധി തനയാം ഭഗവംസ്ത്വാമുപസ്ഥിതാമ്
അവൻ വിദർഭരാജ്യത്തെ ശരിയായി സംരക്ഷിക്കുന്നവനും, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ഭൂപതിയും ആണ്. മഹാപർവതമേ, അവന്റെ മകളായ എന്നെ ഇവിടെ വന്നവളായി അറിയണം.