ദ്വിധേവ ഹൃദയം തസ്യ ദുഃഖിതസ്യാഭവത്തദാ। ദോലേവ മുഹുരായാതി യാതി ചൈവ മുഹുര്മുഹുഃ
അപ്പോള് ദുഃഖം നിറഞ്ഞ അവന്റെ ഹൃദയം രണ്ടായി പിളര്ന്നതുപോലെയായി; ഒരു ഊഞ്ഞാലുപോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും പോകുകയും വരികയും ചെയ്തു.
അവകൃഷ്ടസ്തു കലിനാ മോഹിതഃ പ്രാദ്രവന്നലഃ। സുപ്താമുത്സൃജ്യ താം ഭാര്യാം വിലപ്യ കരുണം ബഹു
കലിയാല് വശീകരിക്കപ്പെട്ട്, മനസ്സു മയങ്ങിപ്പോയ നളന്, ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഭാര്യയെ അവിടെ വിട്ട്, ദുഃഖത്തോടെ പല വാക്കുകളും പറഞ്ഞ് ഓടി പോയി.
നഷ്ടാത്മാ കലിനാഽഽവിഷ്ടസ്തത്തദ്വിഗണയന്മുഹുഃ। ജഗാമൈകാം വനേ ശൂന്യേ ഭാര്യാമുത്സൃജ്യ മോഹിതഃ
സ്വയം നഷ്ടപ്പെട്ട്, കലി അവനെ പിടിച്ചെടുത്ത്, തന്റെ ദുർഭാഗ്യങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും എണ്ണിക്കൊണ്ടു, ഭാര്യയെ അവിടെ വിട്ട്, ഒറ്റയ്ക്ക് ശൂന്യമായ കാട്ടിലേക്ക് പോയി.
അപക്രാന്തേ നലേ രാജന്ദമയന്തീ ഗതക്ലമാ। അബുധ്യത വരാരോഹാ സംത്രസ്താ വിജനേ വനേ
നളന് അകന്ന ശേഷം, രാജാവേ, ദമയന്തി വിശ്രമം മാറി, ഭയത്തോടെ, ആ പാടില്ലാത്ത കാട്ടില് ഉണര്ന്നു.
അപശ്യമാനാ ഭര്താരം ശോകദുഃഖസമന്വിതാ। പ്രാക്രോശദുച്ചൈഃ സംത്രസ്താ മഹാരാജേതി നൈഷധമ്
ഭര്ത്താവിനെ കാണാതെ, ദുഃഖത്തിലും വേദനയിലും മുങ്ങി, ഭയത്തോടെ ഉച്ചത്തില് വിളിച്ചു: 'നിഷധരാജാവേ, മഹാരാജാവേ!'
ഹാ നാഥ ഹാ മഹാരാജ ഹാ സ്വാമിന്കിം ജഹാസി മാമ്। ഹാ ഹതാഽസ്മി വിനഷ്ടാഽസ്മി ഭീതാഽസ്മി വിജനേ വനേ
'ഹായ് നാഥാ! ഹായ് മഹാരാജാവേ! ഹായ് പ്രഭുവേ, നീ എന്നെ എന്തു കൊണ്ട് വിട്ടുപോയി? ഹായ്, ഞാൻ നശിച്ചുപോയി, നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഈ പാടില്ലാത്ത കാട്ടില് ഭയപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു.'
നനു നാമ മഹാരജ ധര്മജ്ഞഃ സത്യവാഗസി। കഥംവിധസ്ത്വംഹി തഥാ സുപ്താമുത്സൃജ്യ മാം ഗതഃ
'നിശ്ചയം മഹാരാജാവേ, നീ ധര്മം അറിയുന്നവനും സത്യവാനുമായവനാണ്; എങ്ങനെയാണ് നീ എന്നെ ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള് വിട്ടുപോയത്?'
കഥമുത്സൃജ്യഗന്താഽസി വശ്യാം ഭാര്യാമനുവ്രതാമ്। വിശേഷതോ നാപകൃതഃ പരേണാപകൃതോ ഹ്യസി
'നീ മറ്റൊരാളാല് അപമാനിക്കപ്പെട്ടതുമില്ല, എങ്കിലും എങ്ങനെ നീ വിശ്വസ്തയും അനുസരണയുമായ ഭാര്യയെ വിട്ടുപോയി?'
ശക്യസേ ന ഗിരഃ സത്യാഃ കര്തും മയി നരേശ്വര। യാസ്ത്വയാ ലോകപാലാനാം സന്നിധൌ കഥിതാഃ പുരാ
'നരപതിയേ, ലോകപാലന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തില് നീ മുമ്പ് പറഞ്ഞ വാക്കുകള് എന്റെ നേരെ നീ പാലിക്കാന് കഴിയുന്നില്ലല്ലോ.'
നാകാലേ വിഹിതോ മൃത്യുര്മര്ത്യാനാം പുരുഷര്ഷഭ। യത്ര കാന്താ ത്വയോത്സൃഷ്ടാ മുഹൂര്തമപി ജീവതി
'മനുഷ്യരില് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പ്രിയപ്പെട്ടവളെ നീ വിട്ടുപോയിട്ടും അവള് ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവനോടെ ഇരിക്കുമ്പോള് മരണത്തിന് സമയമാകാതെ വരില്ല.'
പര്യാപ്തഃ പരിഹാസോഽയമേതാവാന്പുരുഷര്ഷഭ। ഭൃശം ഭീതാസ്മി ദുര്ധര്ഷ ദര്ശയാത്മാനമീശ്വര
ഇത്രയും തമാശ മതിയാകട്ടെ, മഹാനായ പുരുഷനേ, ഞാൻ വളരെ ഭയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദയവായി, നിന്റെ സത്യസ്വരൂപം എനിക്ക് കാണിക്കൂ, പ്രഭുവേ.
ദൃശ്യസേ ദൃശ്യസേ രാജന്നേഷ തിഷ്ഠസി നൈഷധ। ആവാര്യ ഗുല്മൈരാത്മാനം കിം മാം ന പ്രതിഭാഷസേ
നീ കാണപ്പെടുന്നു, നീ കാണപ്പെടുന്നു രാജാവേ, നീ ഇവിടെ തന്നെ നിൽക്കുന്നു, നളന്റെ മകനേ. ഈ കാടിന്റെ ഇടയിൽ ഒളിച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ, നീ എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് മറുപടി പറയുന്നില്ല?
നൃശംസാം വത രാജേന്ദ്ര യന്മാമേവംഗതാമിഹ। വിലപന്തീം സമാലിങ്ഗ്യ നാശ്വാസയസി പാര്ഥിവ
രാജാവേ, ഞാൻ ഇങ്ങനെ ദു:ഖത്തിൽ കരയുകയും നിന്നെ ചേർത്ത് പിടിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, നീ എന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നത് എത്ര ക്രൂരമാണ്!
ന ശോചാമ്യഹമാത്മാനം ന ചാന്യദപി കിംചന। കഥം നു ഭവിതാസ്യേക ഇതി ത്വാം നൃപ ശോചയേ
ഞാൻ എനിക്ക് വേണ്ടി ദു:ഖിക്കുന്നില്ല, മറ്റൊന്നിനും ദു:ഖമില്ല. രാജാവേ, നീ ഒറ്റയ്ക്ക് എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും എന്ന ചിന്തിച്ചാണ് ഞാൻ നിന്നെക്കുറിച്ച് ദു:ഖിക്കുന്നത്.
കഥം നു രാജംസ്തൃഷിതഃ ക്ഷുക്ഷിതഃ ശ്രമകര്ശിതഃ। സായാഹ്നേ വൃക്ഷമൂലേഷു മാമപശ്യന്ഭവിഷ്യസി
രാജാവേ, ദാഹവും വിശപ്പും ക്ഷീണവും അനുഭവിച്ച്, വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ വൃക്ഷങ്ങളുടെ ചുവടിൽ, എന്നെ കാണാതെ നീ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?
തതഃ സാ തീവ്രശോകാര്താ പ്രദീപ്തേവ ച മന്യുനാ। ഇതശ്ചേതശ്ച രുദതീ പര്യധാവത ദുഃഖിതാ
അതിനുശേഷം, അതീവ ദു:ഖത്തിൽ കത്തിയും കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ചും, അവൾ ഇവിടെ അവിടെ കരയുമ്പോൾ, വേദനയോടെ അലയുകയായിരുന്നു.
മുഹുരുത്പതതേ ബാലാ മുഹുഃ പതതി വിഹ്വലാ। മുഹുരാലീയതേ ഭീതാ മുഹുഃ ക്രോശതി രോദിതി
അപ്പോൾ അപ്പോൾ ആ ബാലിക കയറിയുയരുകയും, അപ്പോൾ അപ്പോൾ ആശങ്കയിൽ വീണുപോകുകയും, ഭയത്തിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുകയും, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ച് കരയുകയും ചെയ്തു.
അതീവ ശോകസംതപ്താ മുഹുര്നിഃശ്വസ് വിഹ്വലാ। ഉവാച ഭൈമീ നിഃശ്വസ് രോദമാനാ പതിവ്രതാ
വളരെ ദു:ഖത്തിൽ കത്തിയും, വീണ്ടും വീണ്ടും ആഹ്വസിച്ച് വിഷമിച്ചും, ഭീമന്റെ മകൾ, ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയോടെ, ആഹ്വസിച്ച് കരയുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യസ്യാഭിശാപാദ്ദുഃഖാര്തോ നൈഷ നന്ദതി നൈഷധഃ। തസ്യ ഭൂതസ്യ തദ്ദുഃഖാദ്ദുഃഖമഭ്യധികം ഭവേത്
ആശീർവാദംകൊണ്ട് നളൻ ദു:ഖിച്ച് സന്തോഷിക്കാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ആ ദു:ഖം നൽകുന്നവന്റെ ദു:ഖം നളന്റെതിനെക്കാൾ കൂടുതലാകട്ടെ.
അപാപചേതസം പാപോ യ ഏവം കൃതവാന്നലമ്। തസ്മാദ്ദുഃഖതരം പ്രാപ്യ ജീവത്വമസുഖജീവികാമ്
ദുഷ്ടഹൃദയത്തോടെ നളനോടിതു ചെയ്തവൻ, അതിനേക്കാൾ വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിച്ച്, ദു:ഖപൂർണ്ണമായ ജീവിതം നയിക്കട്ടെ.
ഏവം തു വിലപന്തീ സാ രാജ്ഞോ ഭാര്യാ മഹാത്മനഃ। അന്വേഷതി സ്മ ഭര്താരം വനേ ശ്വാപദസേവിതേ
ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ ഭാര്യ കാട്ടിൽ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞിടങ്ങളിൽ ഭർത്താവിനെ അന്വേഷിച്ചു.
ഉന്മത്തവദ്ഭീമസുതാ വിലപന്തീ തതസ്തതഃ। ഹാഹാ രാജന്നിതി മുഹുരിതശ്ചേതശ്ച ധാവതി
ഭീമന്റെ മകൾ, ഭ്രാന്തുപിടിച്ചവളെപ്പോലെ, ഇവിടെ അവിടെ വിലപിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും 'രാജാവേ' എന്ന് വിളിച്ചു ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
താം ശുഷ്യമാണാമത്യര്ഥം കുരരീമിവ വാശതീമ്। കരുണം ബഹുശോചന്തീം വിലപന്തീം സുമധ്യമാമ്
അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചും, കുരരിപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ ദു:ഖത്തോടെ നിലവിളിച്ചും, കരുണയോടെ വിലപിച്ചും, ആ സുന്ദരിയായ യുവതിയെ കാണാമായിരുന്നു.
സഹസാഽഭ്യാഗതാം ഭൈമീമഭ്യാശപരിവര്തിനീമ്। ജഗ്രാഹാജഗരോ ഗ്രാഹോ മഹാകായഃ ക്ഷുധാന്വിതഃ
അപ്രത്യക്ഷമായി സമീപം അലയുമ്പോൾ, വലിയ ദേഹമുള്ള, വിശപ്പുള്ള ഒരു പാമ്പ് ഭീമന്റെ മകളെ പിടിച്ചു.
സാ ഗ്രസ്യമാനാ ഗ്രഹേണ ശോകേന ച പരാജിതാ। നാത്മാനം ശോചതി തഥാ യഥാ ശോചതി നൈഷധമ്
പാമ്പ് തിന്നുകയായിരുന്നപ്പോൾ, ദു:ഖം കൊണ്ട് കീഴടക്കപ്പെട്ട അവൾ, തനിക്കു വേണ്ടിയല്ല, നളനു വേണ്ടിയാണ് കൂടുതൽ ദു:ഖിച്ചത്.
ദ്വാ നാഥ മാമിഹ വനേ ഗ്രസ്യമാനാമനാഗസമ്। ഗ്രാഹേണാനേന വിജനേ കിമര്ഥം നാനുധാവസി
എന്റെ രക്ഷകനേ, ഞാൻ ഈ കാട്ടിൽ നിരപരാധിനിയായി ഈ പാമ്പ് തിന്നുമ്പോൾ, നീ എന്തുകൊണ്ട് എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ഓടിവരുന്നില്ല?
കഥം ഭവിഷ്യസി പുനര്മാമനുസ്മൃത്യ നൈഷധ। [കഥം ഭവാഞ്ജഗാമാദ്യ മാമുത്സൃജ്യ വനേ പ്രഭോ।] പാപാന്മുക്തഃ പുനര്ലബ്ധ്വാ ബുദ്ധിം ചോതോ ധനാനി ച
നളനേ, നീ വീണ്ടും എന്നെ ഓർത്ത് എങ്ങനെ ആയിരിക്കും? (ഇന്ന് നീ എങ്ങനെ എന്നെ കാട്ടിൽ വിട്ട് പോയി?) പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ബുദ്ധിയും സമ്പത്തും വീണ്ടെടുക്കുമ്പോൾ—
ശ്രാന്തസ്യ തേ ക്ഷുധാര്തസ് പരിഗ്ലാനസ്യ നൈഷധ। കഃ ശ്രമം രാജശാര്ദൂല നാശയിഷ്യതി തേഽനഘ
നളനേ, നീ ക്ഷീണിച്ചും വിശന്നും തളർന്നു കിടക്കുമ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരിൽ സിംഹമായ നീ, നിന്റെ ഈ കഷ്ടം ആരാണ് അകറ്റുക?
താം തു ദൃഷ്ട്വാ തഥാ ഗ്രസ്താമുരഗേണായതേക്ഷണാമ്। ആക്രന്ദമാനാം സംശ്രുത്യ ജവേനാഭിസസാര ഹ
അവളെ അങ്ങനെ പാമ്പ് പിടിച്ചുപിടിച്ചിരിക്കുന്നതും, അവളുടെ ഉച്ചത്തിലുള്ള നിലവിളികളും കണ്ടു കേട്ടതോടെ, അവൻ ഉടൻ അവിടേക്ക് ഓടി വന്നു.
താം തു ദൃഷ്ട്വാ തഥാ ഗ്രസ്താമുരഗേണായതേക്ഷണാമ്। ത്വരമാണോ മൃഗവ്യാധഃ സംചരന്ഗഹനേ വനേ। സമഭിക്രമ്യ വേഗേന സത്വരഃ സ വനേചരഃ
അവളെ അങ്ങനെ പാമ്പ് പിടിച്ചിരിക്കുന്നതും കണ്ട മൃഗവ്യാധൻ, കാട്ടിലെ കാട്ടിലൂടെയും വേഗത്തിൽ ഓടിപ്പോയി, ഉടൻ അവളോടടുത്തു.