ദമയനത്യപി കല്യാണീ നിദ്രയാഽപഹൃതാ തതഃ। സഹസാ ദുഃഖമാസാദ്യ സുകുമാരീ തപസ്വിനീ
അന്നവളായ ദമയന്തി, നല്ലവളായ അവൾ, ഉറക്കത്തിൽ ആകയാൽ, അതിവേഗം ദു:ഖം അനുഭവിച്ച ഒരു നന്മയുള്ള പെൺകുട്ടി ആയിരുന്നു.
സുപ്തായാം ദമയന്ത്യാം തു നലോ രാജാ വിശാംപതേ। ശോകോന്മഥിതചിത്തഃ സന്ന സ്മ ശേതേ യഥാ പുരാ
ദമയന്തി ഉറങ്ങുമ്പോൾ, രാജാവ് നളൻ, മനസ്സിൽ ദു:ഖം നിറഞ്ഞ്, മുമ്പുപോലെ തന്നെ നിലത്തിരുത്തു കിടന്നു.
സ തദ്രാജ്യാപഹരണം സുഹൃത്ത്യാഗം ച സര്വശഃ। വനേ ച തം പരിധ്വംസം പ്രേക്ഷ്യ ചിന്താമുപേയിവാന്
രാജ്യത്തെ നഷ്ടപ്പെട്ടതും, സ്നേഹിതരെ വിട്ടുപോയതും, കാട്ടിൽ സംഭവിച്ച ആ നാശവും ഓർത്ത്, അവൻ ആഴമായ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി.
കിം നു മേ സ്യാദിദം കൃത്വാ കിംനു മേ സ്യാദകുര്വതഃ। കിംനു മേ മരണം ശ്രേയഃ പരിത്യാഗോ ജനസ്യ വാ
ഞാൻ ഇതു ചെയ്താൽ എനിക്കെന്താകും? ചെയ്യാതെ ഇരുന്നാൽ എനിക്കെന്താകും? മരണം എനിക്കു നല്ലതോ, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാവരെയും വിട്ടുപോകുന്നതോ?
മാമിയം ഹ്യനുരക്തൈവം ദുഃഖമാപ്നോതി മത്കൃതേ। മദ്വിഹീനാ ത്വിയം ഗച്ഛേത്കദാചിത്സ്വജനം പ്രതി
ഈ സ്ത്രീ, എനിക്ക് അതീവ സ്നേഹമുള്ളവൾ, എന്റെ കാരണത്താൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, എന്നെ വിട്ടുപോയാൽ, ഒരിക്കൽ അവൾ തന്റെ കുടുംബത്തിലേക്കു തിരിച്ചു പോകാമല്ലോ.
മയാ നിഃസംശയം ദുഖമിയം പ്രാപ്സ്യത്യനുവ്രതാ। ഉത്സര്ഗേസംശയഃ സ്യാത്തു വിന്ദേതാപി സുഖം ക്വചിത്
നിസ്സംശയം, എനിക്കായി ഈ വിശ്വസ്തയായ സ്ത്രീ ദു:ഖം അനുഭവിക്കും; പക്ഷേ ഞാൻ അവളെ വിട്ടുപോയാൽ, എവിടെയെങ്കിലും സന്തോഷം കണ്ടെത്താൻ കഴിയാമല്ലോ.
സ വിനിശ്ചിത്യ ബഹുധാ വിചാര്യ ച പുനഃപുനഃ। ഉത്സര്ഗേഽമന്യത ശ്രേയോ ദമയന്ത്യാ നരാധിപ
ഇങ്ങനെ പലതവണ ആലോചിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും പരിഗണിച്ച്, രാജാവ് ദമയന്തിയെ വിട്ടുപോകുന്നത് നല്ലതാണെന്ന് തീരുമാനിച്ചു.
ന ചൈഷാ തേജസാ ശക്യാ കൈശ്ചിദ്ധര്ഷയിതും പഥി। യശസ്വിനീ മഹാഭാഗാ മദ്ഭക്തേയം പതിവ്രതാ
വഴിയിൽ ആരും അവളെ ബലാൽക്കാരം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; അവൾ പ്രശസ്തയും ഭാഗ്യശാലിയും എനിക്കു ഭക്തയുമായ പതിവ്രതയുമാണ്.
ഏവം തസ് തദാ ബുദ്ധിര്ദമയന്ത്യാം ന്യവര്തത। കലിനാ ദുഷ്ടഭാവേന ദമയന്ത്യാ വിസര്ജനേ
അങ്ങനെ അന്നവേളയിൽ, കാളിയുടെ ദുഷ്ട സ്വഭാവം കാരണം, ദമയന്തിയെ വിട്ടുപോകണമെന്ന് അവന്റെ മനസ്സ് തിരിഞ്ഞു.
സോഽവസ്ത്രതാമാത്മനശ്ച തസ്യാശ്ചാപ്യേകവസ്ത്രതാമ്। ചിന്തയിത്വാഽധ്യഗാദ്രാജാ വസ്ത്രാര്ധസ്യാവകര്തനമ്
തനിക്കു വസ്ത്രമില്ലാത്തതും അവൾക്കും ഒരേയൊരു വസ്ത്രം മാത്രമുള്ളതും ഓർത്ത്, രാജാവ് വസ്ത്രത്തിന്റെ പാതി മുറിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിച്ചു.
കഥം വാസോ വികര്തേയം ന ച ബുദ്ധ്യേത മേ പ്രിയാ। വിചിന്ത്യൈവം നലോ രാജാ സഭാം പര്യചരത്തദാ
എങ്ങനെ ഞാൻ വസ്ത്രം മുറിക്കാം, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾക്ക് അറിയാതെ? ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, രാജാവ് നളൻ ആ സഭയിൽ ചുറ്റി നടന്നു.
പരിധാവന്നഥ നല ഇതശ്ചേതശ്ച ഭാരത। ആസസാദ സഭോദ്ദേശേ വികോശം സ്വങ്ഗമുത്തമമ്
അപ്പോൾ, ഭാരതാവംശജാ, നളൻ ഇവിടെ അങ്ങോട്ട് ഓടി, ആ സഭയിൽ തന്നെ വേണ്ടിയിരുന്ന ഒരു കത്തി കണ്ടെത്തി.
തേനാര്ധം വാസസശ്ഛിത്ത്വാ നിവസ് ച പരംതപഃ। സുപ്താമുത്സൃജ്യ വൈദര്ഭീം പ്രാദ്രവദ്ഗതചേതനാമ്
അവന് തന്റെ വസ്ത്രത്തിന്റെ പകുതി കീറി, ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന വൈദര്ഭിയെ അവശയായി അവിടെ വിട്ട്, ശത്രുക്കളുടെ ഭയംകെട്ടവന് ഓടി പോയി.
തതോ നിബദ്ധഹൃദയഃ പുനരാഗമ് താം സഭാമ്। ദമയന്തീം തദാ ദൃഷ്ട്വാ രുരോദ നിഷധാധിപഃ
പിന്നീട്, ഹൃദയം സ്നേഹത്തോടെ നിറഞ്ഞ്, വീണ്ടും ആ സഭയിലേക്ക് തിരിച്ചു വന്നു; അവിടെ ദമയന്തിയെ കണ്ട നിഷധരാജാവ് കരഞ്ഞു.
യാം ന വായുര്ന ചാദിത്യഃ പുരാ പശ്യതി മേ പ്രിയാമ്। സേയമദ്യ സഭാമധ്യേ ശേതേ ഭൂമാവനാഥവത്
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ ഇതുവരെ കാറ്റും സൂര്യനും ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലായിരുന്നു; ഇന്നിവള് സഭയുടെ നടുവില്, ഭൂമിയില് രക്ഷയില്ലാത്തവളെപ്പോലെ കിടക്കുന്നു.
ഇയം വസ്ത്രാവകര്തേന സംവീതാ ചാരുഹാസിനീ। ഉന്മത്തേവ മയാ ഹീനാ കഥം ബുദ്ധ്വാ ഭവിഷ്യതി
സുന്ദരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള ഇവള്, എന്റെ കൈകൊണ്ടു കീറപ്പെട്ട വസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; എനിക്ക് വിട്ടുപോയതറിഞ്ഞ്, ഉണര്ന്നാല് ഇവള് എങ്ങനെയാകും, ഭ്രമിച്ചവളെപ്പോലെയല്ലേ.
കഥമേകാ സതീ ഭമീ മയാ വിരഹിതാ ശുഭാ। ചരിഷ്യതി വനേ ഘോരേ മൃഗവ്യാലനിഷേവിതേ
എനിക്ക് വിട്ടുപോയ ഈ സദാചാരവും സുന്ദരിയുമായ ഭാര്യ, കാട്ടിലെ ഭയാനകമായ മൃഗങ്ങളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ വനത്തില് എങ്ങനെയാണ് ഒറ്റയ്ക്ക് സഞ്ചരിക്കുക.
ആദിത്യാ വസവോ രുദ്രാ അശ്വിനൌ സമരുദ്ഗണൌ। രക്ഷന്തു ത്വാം മഹാഭാഗേ ധര്മേണാസി സമാവൃതാ
മഹാഭാഗ്യവതിയായേ, നീ ധര്മത്തില് ഉറഞ്ഞിരിക്കുന്നവളാണ്; ആദിത്യന്മാര്, വസുക്കള്, രുദ്രന്മാര്, അശ്വിനികള്, മരുത്ഗണങ്ങള് ഇവരെല്ലാവരും നിന്നെ കാത്തിരിപ്പിന്.
ഏവമുക്ത്വാ പ്രിയാം ഭാര്യാം രൂപേണാപ്രതിമാം ഭുഷി। കലിനാഽപഹൃതജ്ഞാനോ നലഃ പ്രാതിപഷ്ഠദുദ്യതഃ
ഇങ്ങനെ തന്റെ പ്രിയപത്നിയോട്, സൗന്ദര്യത്തില് തുല്യരില്ലാത്തവളോട് പറഞ്ഞ്, കലിയാല് മനസ്സ് പിടിച്ചെടുത്ത നളന് ഉറച്ച മനസ്സോടെ പുറപ്പെട്ടു.
ഗത്വാഗത്വാ നലോ രാജാ പുനരേതി സഭാം മുഹുഃ। ആകൃഷ്യമാണഃ കലിനാ സൌഹൃദേനാവകൃഷ്യതേ
നളന് രാജാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും ആ സഭയിലേക്കു പോയി, തിരിച്ചു വന്നു; സ്നേഹത്തില് ആകര്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോള് കലി അവനെ വലിച്ചിഴച്ചു.
ദ്വിധേവ ഹൃദയം തസ്യ ദുഃഖിതസ്യാഭവത്തദാ। ദോലേവ മുഹുരായാതി യാതി ചൈവ മുഹുര്മുഹുഃ
അപ്പോള് ദുഃഖം നിറഞ്ഞ അവന്റെ ഹൃദയം രണ്ടായി പിളര്ന്നതുപോലെയായി; ഒരു ഊഞ്ഞാലുപോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും പോകുകയും വരികയും ചെയ്തു.
അവകൃഷ്ടസ്തു കലിനാ മോഹിതഃ പ്രാദ്രവന്നലഃ। സുപ്താമുത്സൃജ്യ താം ഭാര്യാം വിലപ്യ കരുണം ബഹു
കലിയാല് വശീകരിക്കപ്പെട്ട്, മനസ്സു മയങ്ങിപ്പോയ നളന്, ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഭാര്യയെ അവിടെ വിട്ട്, ദുഃഖത്തോടെ പല വാക്കുകളും പറഞ്ഞ് ഓടി പോയി.
നഷ്ടാത്മാ കലിനാഽഽവിഷ്ടസ്തത്തദ്വിഗണയന്മുഹുഃ। ജഗാമൈകാം വനേ ശൂന്യേ ഭാര്യാമുത്സൃജ്യ മോഹിതഃ
സ്വയം നഷ്ടപ്പെട്ട്, കലി അവനെ പിടിച്ചെടുത്ത്, തന്റെ ദുർഭാഗ്യങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും എണ്ണിക്കൊണ്ടു, ഭാര്യയെ അവിടെ വിട്ട്, ഒറ്റയ്ക്ക് ശൂന്യമായ കാട്ടിലേക്ക് പോയി.
അപക്രാന്തേ നലേ രാജന്ദമയന്തീ ഗതക്ലമാ। അബുധ്യത വരാരോഹാ സംത്രസ്താ വിജനേ വനേ
നളന് അകന്ന ശേഷം, രാജാവേ, ദമയന്തി വിശ്രമം മാറി, ഭയത്തോടെ, ആ പാടില്ലാത്ത കാട്ടില് ഉണര്ന്നു.
അപശ്യമാനാ ഭര്താരം ശോകദുഃഖസമന്വിതാ। പ്രാക്രോശദുച്ചൈഃ സംത്രസ്താ മഹാരാജേതി നൈഷധമ്
ഭര്ത്താവിനെ കാണാതെ, ദുഃഖത്തിലും വേദനയിലും മുങ്ങി, ഭയത്തോടെ ഉച്ചത്തില് വിളിച്ചു: 'നിഷധരാജാവേ, മഹാരാജാവേ!'
ഹാ നാഥ ഹാ മഹാരാജ ഹാ സ്വാമിന്കിം ജഹാസി മാമ്। ഹാ ഹതാഽസ്മി വിനഷ്ടാഽസ്മി ഭീതാഽസ്മി വിജനേ വനേ
'ഹായ് നാഥാ! ഹായ് മഹാരാജാവേ! ഹായ് പ്രഭുവേ, നീ എന്നെ എന്തു കൊണ്ട് വിട്ടുപോയി? ഹായ്, ഞാൻ നശിച്ചുപോയി, നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഈ പാടില്ലാത്ത കാട്ടില് ഭയപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു.'
നനു നാമ മഹാരജ ധര്മജ്ഞഃ സത്യവാഗസി। കഥംവിധസ്ത്വംഹി തഥാ സുപ്താമുത്സൃജ്യ മാം ഗതഃ
'നിശ്ചയം മഹാരാജാവേ, നീ ധര്മം അറിയുന്നവനും സത്യവാനുമായവനാണ്; എങ്ങനെയാണ് നീ എന്നെ ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള് വിട്ടുപോയത്?'
കഥമുത്സൃജ്യഗന്താഽസി വശ്യാം ഭാര്യാമനുവ്രതാമ്। വിശേഷതോ നാപകൃതഃ പരേണാപകൃതോ ഹ്യസി
'നീ മറ്റൊരാളാല് അപമാനിക്കപ്പെട്ടതുമില്ല, എങ്കിലും എങ്ങനെ നീ വിശ്വസ്തയും അനുസരണയുമായ ഭാര്യയെ വിട്ടുപോയി?'
ശക്യസേ ന ഗിരഃ സത്യാഃ കര്തും മയി നരേശ്വര। യാസ്ത്വയാ ലോകപാലാനാം സന്നിധൌ കഥിതാഃ പുരാ
'നരപതിയേ, ലോകപാലന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തില് നീ മുമ്പ് പറഞ്ഞ വാക്കുകള് എന്റെ നേരെ നീ പാലിക്കാന് കഴിയുന്നില്ലല്ലോ.'
നാകാലേ വിഹിതോ മൃത്യുര്മര്ത്യാനാം പുരുഷര്ഷഭ। യത്ര കാന്താ ത്വയോത്സൃഷ്ടാ മുഹൂര്തമപി ജീവതി
'മനുഷ്യരില് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പ്രിയപ്പെട്ടവളെ നീ വിട്ടുപോയിട്ടും അവള് ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവനോടെ ഇരിക്കുമ്പോള് മരണത്തിന് സമയമാകാതെ വരില്ല.'