പന്ഥാനം ഹി മമാഭീക്ഷ്ണമാഖ്യാസി ച നരോത്തമ। അതോ നിമിത്തം ശോകം മേ വര്ധയസ്യമരോപമ
നല്ലവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നീ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്നോട് ഈ വഴിയെക്കുറിച്ച് പറയുന്നത്, എന്റെ അതുല്യമായ ദുഃഖം മാത്രം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
യദി ചായമഭിപ്രായസ്തവ രാജന്ഭവിഷ്യതി। സഹിതാവേവ ഗച്ഛാവോ വിദര്ഭാന്യദി മന്യസേ
രാജാവേ, ഇതാണ് നിന്റെ സത്യമായ ഉദ്ദേശമെങ്കിൽ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമെങ്കിൽ നാം ഇരുവരും ചേർന്ന് വിദർഭയിലേക്ക് പോകാം.
വിദര്ഭരാജസ്തത്ര ത്വാം പൂജയിഷ്യതി മാനദ। തേന ത്വം പൂജിതോ രാജന്സുഖം വത്സ്യസി നോ ഗൃഹേ
അവിടെ വിദർഭരാജാവ് നിന്നെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കും. അവന്റെ ആദരവിൽ രാജാവേ, നീ നമ്മുടെ വീട്ടിൽ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കും.
ഇത്യുക്തഃ സ തദാ ദേവ്യാ നലോ വചനമബ്രവീത്।' യഥാ രാജ്യംതവ പിതുസ്തഥാ മമ നസംശയഃ। ന തു തത്ര ഗമിഷ്യാമി വിഷമസ്ഥഃ കഥംചന
അങ്ങനെ രാജ്ഞി പറഞ്ഞപ്പോൾ, നളൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: നിന്റെ അച്ഛന്റെ രാജ്യം നിനക്കുള്ളതുപോലെ, എന്റെ രാജ്യം എനിക്കും അതുപോലെയാണ്. എന്നാൽ ഈ ദുരിതത്തിൽ ഞാൻ അവിടെ പോകാൻ ഒരിക്കലും തയ്യാറല്ല.
കഥം സമൃദ്ധോ ഗത്വാഽഹം തവ ഹര്ഷവിവര്ധനഃ। പരിദ്യൂനോ ഗമിഷ്യാമി തവ ശോകവിവര്ധനഃ
എനിക്ക് സമൃദ്ധിയോടെ പോയപ്പോൾ നിന്റെ സന്തോഷം കൂട്ടിയതുപോലെ, ഇപ്പോൾ ദുർബലനായി ഞാൻ പോകുമ്പോൾ നിന്റെ ദു:ഖം മാത്രമേ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയുള്ളൂ.
ഇതി ബ്രുവന്നലോ രാജാ ദമയന്തീം പുനഃ പുനഃ। സാന്ഖയാമാസ കല്യാണീം വാസസോര്ധേന സംവൃതാമ്
ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാജാവ് നളൻ, വസ്ത്രത്തിന്റെ അർദ്ധത്തിൽ മാത്രം മറഞ്ഞ് നിൽക്കുന്ന ദമയന്തിയെ എണ്ണിത്തുടങ്ങി.
താവേകവസ്ത്രസംവീതാവടമാനാവിതസ്തതഃ। ക്ഷുത്പിപാസാപരിശ്രാന്തൌ സഭാം കാംചിദുപേയതുഃ
ഒരേ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, വിറയച്ച്, വഴിയൊന്നു അളന്ന്, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവരായി അവർ ഒരുസഭയിലേക്ക് സമീപിച്ചു.
താം സഭാമുപസംപ്രാപ്യ തദാ സ നിഷധാധിപഃ। വൈദര്ഭ്യാ സഹിതോ രാജാ നിഷസാദ മഹീതലേ
അവരുടെ ആ സഭയിൽ എത്തി, വിദർഭരാജകുമാരിയായ ദമയന്തിയോടൊപ്പം നിഷധരാജാവ് ഭൂമിയിൽ ഇരുന്നു.
സ വൈ വിവസ്ത്രോ മലിനോ വിവര്ണഃ പാംസുഗുണ്ഠിതഃ। ദമയന്ത്യാ സഹ ശ്രാന്തഃ സുഷ്വാപ ധരണീതലേ
വസ്ത്രം ഇല്ലാതെ, മലിനനായി, വർണ്ണംകെട്ട്, പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട്, ദമയന്തിയോടൊപ്പം ക്ഷീണിച്ചവനായി, അവൻ നിലത്തിരുത്തു ഉറങ്ങി.
തതഃ സ്വവസനസ്യാന്തം ദമയന്തീ വിശാംപതേ। ഭൂമാവാസ്തീര്യ സുഷ്വാപ പതിമാലിങ്ഗ്യ ശോഭനാ
അപ്പോൾ ദമയന്തി, തന്റെ വസ്ത്രത്തിന്റെ അറ്റം നിലത്ത് വിരിച്ച്, ഭർത്താവിനെ അണച്ഛു പിടിച്ച്, മനോഹരിയായി ഉറങ്ങി.
ദമയനത്യപി കല്യാണീ നിദ്രയാഽപഹൃതാ തതഃ। സഹസാ ദുഃഖമാസാദ്യ സുകുമാരീ തപസ്വിനീ
അന്നവളായ ദമയന്തി, നല്ലവളായ അവൾ, ഉറക്കത്തിൽ ആകയാൽ, അതിവേഗം ദു:ഖം അനുഭവിച്ച ഒരു നന്മയുള്ള പെൺകുട്ടി ആയിരുന്നു.
സുപ്തായാം ദമയന്ത്യാം തു നലോ രാജാ വിശാംപതേ। ശോകോന്മഥിതചിത്തഃ സന്ന സ്മ ശേതേ യഥാ പുരാ
ദമയന്തി ഉറങ്ങുമ്പോൾ, രാജാവ് നളൻ, മനസ്സിൽ ദു:ഖം നിറഞ്ഞ്, മുമ്പുപോലെ തന്നെ നിലത്തിരുത്തു കിടന്നു.
സ തദ്രാജ്യാപഹരണം സുഹൃത്ത്യാഗം ച സര്വശഃ। വനേ ച തം പരിധ്വംസം പ്രേക്ഷ്യ ചിന്താമുപേയിവാന്
രാജ്യത്തെ നഷ്ടപ്പെട്ടതും, സ്നേഹിതരെ വിട്ടുപോയതും, കാട്ടിൽ സംഭവിച്ച ആ നാശവും ഓർത്ത്, അവൻ ആഴമായ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി.
കിം നു മേ സ്യാദിദം കൃത്വാ കിംനു മേ സ്യാദകുര്വതഃ। കിംനു മേ മരണം ശ്രേയഃ പരിത്യാഗോ ജനസ്യ വാ
ഞാൻ ഇതു ചെയ്താൽ എനിക്കെന്താകും? ചെയ്യാതെ ഇരുന്നാൽ എനിക്കെന്താകും? മരണം എനിക്കു നല്ലതോ, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാവരെയും വിട്ടുപോകുന്നതോ?
മാമിയം ഹ്യനുരക്തൈവം ദുഃഖമാപ്നോതി മത്കൃതേ। മദ്വിഹീനാ ത്വിയം ഗച്ഛേത്കദാചിത്സ്വജനം പ്രതി
ഈ സ്ത്രീ, എനിക്ക് അതീവ സ്നേഹമുള്ളവൾ, എന്റെ കാരണത്താൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, എന്നെ വിട്ടുപോയാൽ, ഒരിക്കൽ അവൾ തന്റെ കുടുംബത്തിലേക്കു തിരിച്ചു പോകാമല്ലോ.
മയാ നിഃസംശയം ദുഖമിയം പ്രാപ്സ്യത്യനുവ്രതാ। ഉത്സര്ഗേസംശയഃ സ്യാത്തു വിന്ദേതാപി സുഖം ക്വചിത്
നിസ്സംശയം, എനിക്കായി ഈ വിശ്വസ്തയായ സ്ത്രീ ദു:ഖം അനുഭവിക്കും; പക്ഷേ ഞാൻ അവളെ വിട്ടുപോയാൽ, എവിടെയെങ്കിലും സന്തോഷം കണ്ടെത്താൻ കഴിയാമല്ലോ.
സ വിനിശ്ചിത്യ ബഹുധാ വിചാര്യ ച പുനഃപുനഃ। ഉത്സര്ഗേഽമന്യത ശ്രേയോ ദമയന്ത്യാ നരാധിപ
ഇങ്ങനെ പലതവണ ആലോചിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും പരിഗണിച്ച്, രാജാവ് ദമയന്തിയെ വിട്ടുപോകുന്നത് നല്ലതാണെന്ന് തീരുമാനിച്ചു.
ന ചൈഷാ തേജസാ ശക്യാ കൈശ്ചിദ്ധര്ഷയിതും പഥി। യശസ്വിനീ മഹാഭാഗാ മദ്ഭക്തേയം പതിവ്രതാ
വഴിയിൽ ആരും അവളെ ബലാൽക്കാരം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; അവൾ പ്രശസ്തയും ഭാഗ്യശാലിയും എനിക്കു ഭക്തയുമായ പതിവ്രതയുമാണ്.
ഏവം തസ് തദാ ബുദ്ധിര്ദമയന്ത്യാം ന്യവര്തത। കലിനാ ദുഷ്ടഭാവേന ദമയന്ത്യാ വിസര്ജനേ
അങ്ങനെ അന്നവേളയിൽ, കാളിയുടെ ദുഷ്ട സ്വഭാവം കാരണം, ദമയന്തിയെ വിട്ടുപോകണമെന്ന് അവന്റെ മനസ്സ് തിരിഞ്ഞു.
സോഽവസ്ത്രതാമാത്മനശ്ച തസ്യാശ്ചാപ്യേകവസ്ത്രതാമ്। ചിന്തയിത്വാഽധ്യഗാദ്രാജാ വസ്ത്രാര്ധസ്യാവകര്തനമ്
തനിക്കു വസ്ത്രമില്ലാത്തതും അവൾക്കും ഒരേയൊരു വസ്ത്രം മാത്രമുള്ളതും ഓർത്ത്, രാജാവ് വസ്ത്രത്തിന്റെ പാതി മുറിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിച്ചു.
കഥം വാസോ വികര്തേയം ന ച ബുദ്ധ്യേത മേ പ്രിയാ। വിചിന്ത്യൈവം നലോ രാജാ സഭാം പര്യചരത്തദാ
എങ്ങനെ ഞാൻ വസ്ത്രം മുറിക്കാം, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾക്ക് അറിയാതെ? ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, രാജാവ് നളൻ ആ സഭയിൽ ചുറ്റി നടന്നു.
പരിധാവന്നഥ നല ഇതശ്ചേതശ്ച ഭാരത। ആസസാദ സഭോദ്ദേശേ വികോശം സ്വങ്ഗമുത്തമമ്
അപ്പോൾ, ഭാരതാവംശജാ, നളൻ ഇവിടെ അങ്ങോട്ട് ഓടി, ആ സഭയിൽ തന്നെ വേണ്ടിയിരുന്ന ഒരു കത്തി കണ്ടെത്തി.
തേനാര്ധം വാസസശ്ഛിത്ത്വാ നിവസ് ച പരംതപഃ। സുപ്താമുത്സൃജ്യ വൈദര്ഭീം പ്രാദ്രവദ്ഗതചേതനാമ്
അവന് തന്റെ വസ്ത്രത്തിന്റെ പകുതി കീറി, ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന വൈദര്ഭിയെ അവശയായി അവിടെ വിട്ട്, ശത്രുക്കളുടെ ഭയംകെട്ടവന് ഓടി പോയി.
തതോ നിബദ്ധഹൃദയഃ പുനരാഗമ് താം സഭാമ്। ദമയന്തീം തദാ ദൃഷ്ട്വാ രുരോദ നിഷധാധിപഃ
പിന്നീട്, ഹൃദയം സ്നേഹത്തോടെ നിറഞ്ഞ്, വീണ്ടും ആ സഭയിലേക്ക് തിരിച്ചു വന്നു; അവിടെ ദമയന്തിയെ കണ്ട നിഷധരാജാവ് കരഞ്ഞു.
യാം ന വായുര്ന ചാദിത്യഃ പുരാ പശ്യതി മേ പ്രിയാമ്। സേയമദ്യ സഭാമധ്യേ ശേതേ ഭൂമാവനാഥവത്
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ ഇതുവരെ കാറ്റും സൂര്യനും ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലായിരുന്നു; ഇന്നിവള് സഭയുടെ നടുവില്, ഭൂമിയില് രക്ഷയില്ലാത്തവളെപ്പോലെ കിടക്കുന്നു.
ഇയം വസ്ത്രാവകര്തേന സംവീതാ ചാരുഹാസിനീ। ഉന്മത്തേവ മയാ ഹീനാ കഥം ബുദ്ധ്വാ ഭവിഷ്യതി
സുന്ദരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള ഇവള്, എന്റെ കൈകൊണ്ടു കീറപ്പെട്ട വസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; എനിക്ക് വിട്ടുപോയതറിഞ്ഞ്, ഉണര്ന്നാല് ഇവള് എങ്ങനെയാകും, ഭ്രമിച്ചവളെപ്പോലെയല്ലേ.
കഥമേകാ സതീ ഭമീ മയാ വിരഹിതാ ശുഭാ। ചരിഷ്യതി വനേ ഘോരേ മൃഗവ്യാലനിഷേവിതേ
എനിക്ക് വിട്ടുപോയ ഈ സദാചാരവും സുന്ദരിയുമായ ഭാര്യ, കാട്ടിലെ ഭയാനകമായ മൃഗങ്ങളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ വനത്തില് എങ്ങനെയാണ് ഒറ്റയ്ക്ക് സഞ്ചരിക്കുക.
ആദിത്യാ വസവോ രുദ്രാ അശ്വിനൌ സമരുദ്ഗണൌ। രക്ഷന്തു ത്വാം മഹാഭാഗേ ധര്മേണാസി സമാവൃതാ
മഹാഭാഗ്യവതിയായേ, നീ ധര്മത്തില് ഉറഞ്ഞിരിക്കുന്നവളാണ്; ആദിത്യന്മാര്, വസുക്കള്, രുദ്രന്മാര്, അശ്വിനികള്, മരുത്ഗണങ്ങള് ഇവരെല്ലാവരും നിന്നെ കാത്തിരിപ്പിന്.
ഏവമുക്ത്വാ പ്രിയാം ഭാര്യാം രൂപേണാപ്രതിമാം ഭുഷി। കലിനാഽപഹൃതജ്ഞാനോ നലഃ പ്രാതിപഷ്ഠദുദ്യതഃ
ഇങ്ങനെ തന്റെ പ്രിയപത്നിയോട്, സൗന്ദര്യത്തില് തുല്യരില്ലാത്തവളോട് പറഞ്ഞ്, കലിയാല് മനസ്സ് പിടിച്ചെടുത്ത നളന് ഉറച്ച മനസ്സോടെ പുറപ്പെട്ടു.
ഗത്വാഗത്വാ നലോ രാജാ പുനരേതി സഭാം മുഹുഃ। ആകൃഷ്യമാണഃ കലിനാ സൌഹൃദേനാവകൃഷ്യതേ
നളന് രാജാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും ആ സഭയിലേക്കു പോയി, തിരിച്ചു വന്നു; സ്നേഹത്തില് ആകര്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോള് കലി അവനെ വലിച്ചിഴച്ചു.