തത്ര സ്മ പീനാ ദൃശ്യന്തേ ബാഹവഃ പരിഘോപമാഃ। ആകാരവര്ണസുശ്ലക്ഷ്ണാഃ പഞ്ചശീര്ഷാ ഇവോരഗാഃ
അവിടെ കട്ടിയുള്ള കൈകൾ ഇരുമ്പ് ദണ്ഡങ്ങൾ പോലെ ദൃഢമായും, രൂപത്തിലും നിറത്തിലും മൃദുവായും, അഞ്ചു തലകളുള്ള പാമ്പുകൾ പോലെ മനോഹരമായി കാണപ്പെട്ടു.
സുകേശാന്താനി ചാരൂണി സുനാസാനി ശുഭാനി ച। മുഖാനി രാജ്ഞാം ശോഭന്തേ നക്ഷത്രാണി യഥാ ദിവി
അവിടെയുള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ മനോഹരമായ മുടിയും, നന്നായ മൂക്കും, ശുഭലക്ഷണങ്ങളുമുള്ള മുഖങ്ങൾ ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
ദമയന്തീ തതോ രങ്ഗം പ്രവിവേശ ശുഭാനനാ। മുഷ്ണന്തീ പ്രഭയാ രാജ്ഞാം ചക്ഷൂഷി ച മനാംസി ച
ശുഭമുഖിയായ ദമയന്തി അങ്ങോട്ട് അരങ്ങിലേക്ക് കയറി, തന്റെ ഭാസ്വരതയാൽ രാജാക്കന്മാരുടെ കണ്ണുകളും മനസ്സുകളും ആകർഷിച്ചു.
തസ്യാ ഗാത്രേഷു പതിതാ തേഷാം ദൃഷ്ടിര്മഹാത്മനാമ്। തത്രതത്രൈവ സക്താഽഭൂന്ന ചചാല ച പശ്യതാമ്
അവളുടെ അവയവങ്ങളിൽ ആ മഹാത്മാക്കളുടെയൊക്കെ കാഴ്ച വീണു; അവർ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ അവരുടെ കണ്ണുകൾ അവിടെ തന്നെ അകപ്പെട്ടു, ചലിച്ചില്ല.
തതഃ സംകീര്ത്യമാനേഷു രാജ്ഞാം നാമസു ഭാരത। ദദര്ശ ഭൈമീ പുരുഷാന്പഞ്ച തുല്യാകൃതീനിഹ
അപ്പോൾ രാജാക്കന്മാരുടെ പേരുകൾ വിളിക്കുമ്പോൾ, ഭീമന്റെ മകൾ അവിടെ ഒരേപോലെയുള്ള രൂപംdhരിച്ച അഞ്ചു പുരുഷന്മാരെ കണ്ടു.
താന്സമീക്ഷ്യ തതഃ സര്വാന്നിര്വിശേഷാകൃതീന്സ്ഥിതാന്। സംദേഹാദഥ വേദര്ഭീ നാഭ്യജാനാന്നലം നൃപമ്
അവരെല്ലാവരെയും ഒരേപോലെയുള്ള രൂപത്തിൽ നില്ക്കുന്നത് കണ്ടു, സംശയത്തോടെ വിദർഭ രാജകുമാരി നളനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാതിരുന്നതു.
നിര്വിശേഷവയോവേഷരൂപാണാം തത്ര സാ ശുഭാ।' യംയം ഹി ദദൃശേ തേഷാം തംതം മേനേ നലം നൃപമ്। സാചിന്തയന്തീ ബുദ്ധ്യാഽഥ തര്കയാമാസ ഭാമിനീ
അവിടെ ഒരേ വയസ്സും വേഷവും രൂപവും ഉള്ളവരിൽ, അവൾ ആരെയാണോ നോക്കിയതോ അവനെയാണ് നളൻ എന്നു കരുതിയത്; മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് ആ മനോഹരിയായ ദമയന്തി വിചാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
കഥം നു ദേവാഞ്ജാനീയാം കഥം വിദ്യാം നലം നൃപമ്। ഏവം സംചിന്തയന്തീ സാ വൈദര്ഭീ ഭൃശദുഃഖിതാ
എങ്ങനെ ഞാൻ ദേവന്മാരെ തിരിച്ചറിയും? എങ്ങനെ ഞാൻ നളനെ കണ്ടെത്തും? എന്നിങ്ങനെ ചിന്തിച്ച വിദർഭ രാജകുമാരി വളരെ ദുഃഖിതയായി.
ശ്രുതാനി ദേവലിങ്ഗാനി തര്കയാമാസ ഭാരത। ദേവാനാം യാനി ലിങ്ഗാനി സ്ഥവിരേഭ്യഃ ശ്രുതാനി മേ
മുത്തശ്ശന്മാരിൽ നിന്ന് കേട്ട ദേവന്മാരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഓർത്തു, ദമയന്തി അവയെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
താനീഹ തിഷ്ഠതാം ഭൂമാവേകസ്യാപി ന ലക്ഷയേ। ഏവം വിചിന്ത്യ ബഹുധാ വിചാര്യ ച പുനഃ പുനഃ
അവിടെ നില്ക്കുന്നവരിൽ ഒരാളിലും ആ ദൈവലക്ഷണങ്ങൾ കാണാനായില്ല; ഇങ്ങനെ പലവിധം ആലോചിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും വിചാരിച്ചു.
ശരണം പ്രതി ദേവാനാം പ്രാപ്തകാലമമന്യത। വാചാ ച മനസാ ചൈവ നമസ്കാരം പ്രയുജ്യ സാ
ഇപ്പോൾ ദേവന്മാരെ ആശ്രയിക്കേണ്ട സമയമാണെന്ന് അവൾ കരുതി; വാക്കിലും മനസ്സിലും നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചു.
ദേവേഭ്യഃ പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ വേപമാനേദമബ്രവീത്। ഹംസാനാം വചനം ശ്രുത്വാ യഥാ മേ നൈഷധോ വൃതഃ। പതിത്വേ തേന സത്യേന ദേവാസ്തം പ്രദിശന്തു മേ
കൈകൂപ്പി വിറയച്ച് ദമയന്തി ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഹംസുകളുടെ വാക്ക് കേട്ട് ഞാൻ നിഷധരാജാവിനെ ഭർത്താവായി തെരഞ്ഞെടുത്തതിന്റെ സത്യത്താൽ, ദേവന്മാർ അവനെ എനിക്ക് കാണിക്കണമേ.'
മനസാ വചസാ ചൈവ യഥാ നാതിചരാമ്യഹമ്। തേന സത്യേന വിബുധാസ്തമേവ പ്രദിശന്തു മേ
'മനസ്സിലും വാക്കിലും ഞാൻ ഒരിക്കലും തെറ്റിയിട്ടില്ല എന്ന സത്യത്താൽ, ദേവന്മാർ അവനെ എനിക്ക് കാണിക്കണമേ.'
യഥാ ദേവൈഃ സ മേ ഭര്താ വിഹിതോ നിഷധാധിഷഃ। തേന സത്യേന മേ ദേവാസ്തമേവ പ്രദിശന്തു മേ
'ദേവന്മാർ നിഷധരാജാവിനെ എന്റെ ഭർത്താവായി നിർണ്ണയിച്ചതിന്റെ സത്യത്താൽ, ദേവന്മാർ അവനെ എനിക്ക് കാണിക്കണമേ.'
യഥേദം വ്രതമാരബ്ധം നലസ്യാരാധനേ മയാ। തേന സത്യേന മേ ദേവാസ്തമേവ പ്രദിശന്തു മേ
'നളനെ സ്തുതിക്കാൻ ഞാൻ സ്വീകരിച്ച വ്രതത്തിന്റെ സത്യത്താൽ, ദേവന്മാർ അവനെ എനിക്ക് കാണിക്കണമേ.'
സ്വം ചൈവ രൂപം പുഷ്യന്തു ലോകപാലാ മഹേശ്വരാഃ। യഥാഽഹമഭിജാനീയാം പുണ്യശ്ലോകം നരാധിപമ്
'ലോകപാലകരായ മഹാദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം തിരിച്ചുകിട്ടട്ടെ, അങ്ങനെ ഞാൻ പുണ്യശ്ലോകനായ രാജാവിനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയട്ടെ.'
നിശമ്യ ദമയന്ത്യാസ്തത്കരുണം പ്രതിദേവിതമ്। നിശ്ചയംപരമം തഥ്യമനുരാഗം ച നൈഷധേ
ദമയന്തിയുടെ ദയനീയമായ ആവർത്തിച്ച അപേക്ഷയും, അവളുടെ ഉറച്ച മനസ്സും സത്യവ്രതവും നിഷധരാജാവിനോടുള്ള സ്നേഹവും ദേവന്മാർ കേട്ടു.
മനോവിശുദ്ധിം ബുദ്ധിം ച ഭക്തിം രാഗം ച നൈഷധേ। യഥോക്തം ചക്രിരേ ദേവാഃ സാമര്ഥ്യം ലിങ്ഗധാരണേ
അവളുടെ മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയും, ബുദ്ധിയും, ഭക്തിയും, നളനോടുള്ള സ്നേഹവും ദേവന്മാർ കണ്ടു; അവൾ പറഞ്ഞതുപോലെ ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ശക്തി കാണിച്ചു, യഥാച്ഛയായ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു.
സാഽപശ്യദ്വിബുധാന്സര്വാനസ്വേദാന്സ്തബ്ധലോചനാന്। അമ്ലാനസ്രഗ്രജോഹീനാന്സ്ഥിതാനസ്പൃശതഃ ക്ഷിതിമ്
അവൾ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും വിയർപ്പോടെ, കണ്ണുകൾ കട്ടിയിട്ട്, ഉണങ്ങിയില്ലാത്ത പുഷ്പമാലകൾ ധരിച്ച്, നിലം തൊടാതെ അചഞ്ചലമായി നിൽക്കുന്നവരായി കണ്ടു.
ഛായാദ്വിതീയോ മ്ലാനസ്രഗ്രജഃസ്വേദസമന്വിതഃ। ഭൂമിഷ്ഠോ നൈഷധശ്ചൈവ നിമേഷേണ ച സൂചിതഃ
അവിടെ, നിഴൽപോലെയുള്ള രണ്ടാമത്തവൻ, ഉണങ്ങിയ പുഷ്പമാലയും വിയർപ്പും സഹിതം നിലത്ത് നില്ക്കുന്നവനായിരുന്നു; അവൻ നൈഷധൻ ആണെന്ന് ഉടൻ തന്നെ മനസ്സിലായി.
സാ സമീക്ഷ്യ തു താന്ദേവാന്പുണ്യശ്ലോകം ച ഭാരത। നൈഷധം വരയാമാസ ഭൈമീ ധര്മേണ പാണ്ഡവ
അവിടെ ദേവന്മാരെയും പ്രശസ്തനായ നൈഷധനെയും ശ്രദ്ധയോടെ കണ്ട ശേഷം, ഭീമിയുടെ മകൾ ധർമ്മപൂർവ്വം നൈഷധനെയാണ് ഭർത്താവായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.
വിലജ്ജമാനാ വസ്ത്രാന്തം ജഗ്രാഹായതലോചനാ। സ്കന്ധദേശേഽസൃജത്തസ്യ സ്രജം പരമശോഭനാമ്
ലജ്ജയോടെ, താഴോട്ടു നോക്കി, വസ്ത്രത്തിന്റെ അറ്റം എടുത്ത്, അതി മനോഹരമായ ഒരു പുഷ്പമാല അവന്റെ ഭുജത്തിൽ വെച്ചു.
വരയാമാസ ചൈവൈനം പതിത്വേ വരവര്ണിനീ। തതോ ഹാഹേതി സഹസാ മുക്തഃ ശബ്ദോ നരാധിപൈഃ
അവളെഴുത്തും നിറമുള്ള കന്യക അവനെ ഭർത്താവായി തിരഞ്ഞെടുത്തു; അപ്പോൾ രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ അപ്രതീക്ഷിതമായി 'അയ്യോ!' എന്ന നിലവിളി ഉയർന്നു.
ദേവൈര്മഹര്ഷിഭിസ്തത്ര സാധുസാധ്വിതി ഭാരത। വിസ്മിതൈരീരിതഃ ശബ്ദഃ പ്രശംസദ്ഭിര്നലം നൃപമ്
അവിടെ ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും അത്ഭുതത്തോടെ 'ശബാശ്, ശബാശ്' എന്ന് പറഞ്ഞ്, നളരാജാവിനെ പ്രശംസിച്ചു.
ദമയന്തീം തു കൌരവ്യ വീരസേനസുതോ നൃപഃ। ആശ്വാസയദ്വരാരോഹാം പ്രഹൃഷ്ടേനാന്തരാത്മനാ
വീരസേനയുടെ പുത്രനായ രാജാവ്, ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ, മനോഹരമായ രൂപമുള്ള ദമയന്തിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
യത്ത്വം ഭജസി കല്യാണി പുമാംസം ദേവസന്നിധൌ। തസ്മാന്മാം വിദ്ധി ഭര്താരമേതത്തേ വചനേ രതമ്
നല്ലഭാഗ്യവതിയായേ, ദേവന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നീ എന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തതുകൊണ്ട്, എന്നെ നിന്റെ ഭർത്താവായി അറിയണം; ഞാൻ നിന്റെ വാക്കിൽ സ്നേഹത്തോടെ നില്ക്കുന്നു.
യാവച്ച മേ ധരിഷ്യന്തി പ്രാണാ ദേഹേ ശുചിസ്മിതേ। താവത്ത്വയി ഭവിഷ്യാമി സത്യമേതദ്ബ്രവീമി തേ
നല്ല പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, എന്റെ ദേഹത്തിൽ ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നവരെ, ഞാൻ നിന്റെതായിരിക്കും; ഇതാണ് ഞാൻ സത്യമായി പറയുന്നത്.
ദമയന്തീ തഥാ വാഗ്ഭിരഭിനന്ദ്യ കൃതാഞ്ജലിഃ
ദമയന്തി കൈകൂപ്പി, സന്തോഷത്തോടെ നന്ദി പ്രകടിപ്പിച്ചു.
തൌ പരസ്പരതഃ പ്രീതൌ ദൃഷ്ട്വാ ത്വഗ്നിപുരോഗമാന്। താനേവ ശരണം ദേവാഞ്ജഗ്മതുര്മനസാ തദാ
അവർ തമ്മിലുള്ള സ്നേഹവും അഗ്നിയെ മുൻനിർത്തിയ ദേവന്മാരെയും കണ്ടപ്പോൾ, അവർ മനസ്സിൽ ദേവന്മാരെ തന്നെ ആശ്രയമായി സ്വീകരിച്ചു.
വൃതേ തു നൈഷധേ ഭൈമ്യാ ലോകപാലാ മഹൌജസഃ। പ്രഹൃഷ്ടമനസഃ സര്വേ നലായാഷ്ടൌ വരാന്ദദുഃ
ഭീമിയുടെ മകൾ നൈഷധനെ തിരഞ്ഞെടുത്തപ്പോൾ, ശക്തിയുള്ള ലോകപാലകർ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ നളന് എട്ട് വരങ്ങൾ നൽകി.