ആഹൂതശ്ച പുനര്ദ്യൂതേ നാസ്മി ശക്തോ നിവര്തിതുമ്। പണേ ച മമ നാത്യര്ഥം വസു കിംചന വിദ്യതേ
വീണ്ടും പാശായം കളിക്കാൻ വിളിച്ചാൽ ഞാൻ അതിൽ നിന്ന് പിന്മാറാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ എനിക്ക് പന്തായി വയ്ക്കാൻ വലിയ സമ്പത്തൊന്നും ശേഷിച്ചിട്ടില്ല.
ഏതത്സര്വമനുധ്യായംശ്ചിന്തയാനോ ദിവാനിശമ്। ന മത്തോ ദുഃഖിതതരഃ പുമാനസ്തീഹ കശ്ചന
ഇതെല്ലാം ഞാൻ ദിവസവും രാത്രിയും ആലോചിക്കുമ്പോൾ, എന്നേക്കാൾ കൂടുതൽ ദുഃഖിതനായ മനുഷ്യൻ ഇവിടെ ആരുമില്ലെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
നാസ്തി രാജാ മയാ കശ്ചിദല്പഭാഗ്യതരോ ഭുവി। ഭവതാ ദൃഷ്ടപൂര്വോ വാ ശ്രുതപൂര്വോപി വാ ക്വചിത്। ന മത്തോ ദുഃഖിതതരഃ പുമാനസ്തീതി മേ മതിഃ
ഭൂമിയിൽ എനിക്കേക്കാൾ ഭാഗ്യക്കുറവുള്ള രാജാവൊന്നുമില്ല. നിങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് കണ്ടതോ കേട്ടതോ ആയ, എന്നേക്കാൾ കൂടുതൽ ദുഃഖിതനായവൻ ആരെങ്കിലും ഉണ്ടോ? എന്നതാണ് എന്റെ മനസ്സിലുള്ളത്.
ഏവം ബ്രുവന്തം ദുഃഖാര്തമുവാച ഭഗവാനൃഷിഃ। ശോകം വ്യപനുദന്രാജ്ഞോ ധര്മരാജസ്യ ധീമതഃ
ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്നു സംസാരിച്ച ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട്, ഭഗവാൻ മഹർഷി അവന്റെ ദുഃഖം അകറ്റി ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ന വിഷാദേ മനഃ ത്വയാ ബുദ്ധിമതാംവര। ആഗമിഷ്യതി ബീഭത്സുരമിത്രാംശ്ച വിജേഷ്യതേ
ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ മനസ്സിൽ വിഷാദം വരുത്തേണ്ട. ബീഭത്സു തിരിച്ചു വരും, അവൻ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കും.
യദ്ബ്രവീഷി മഹാരാജ ന മത്തോ വിദ്തേ ക്വചിത്। അല്പഭാഗ്യതരഃ കശ്ചിത്പുമാനസ്തീതി പാണ്ഡവ
മഹാരാജാവേ, നീ പറയുന്നത് പോലെ, പാണ്ഡവ, നിന്നേക്കാൾ ഭാഗ്യക്കുറവുള്ളവൻ ആരുമില്ലെന്നു നീ പറയുന്നു.
അത്ര തേ വര്ണയിഷ്യാമി യദി ശുശ്രൂഷസേഽനഘ। യസ്ത്വത്തോ ദുഃഖിതതരോ രാജാഽഽസീത്പൃഥിവീപതേ
പാപരഹിതനേ, നീ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ, നിന്നേക്കാൾ കൂടുതൽ ദുഃഖം അനുഭവിച്ച രാജാവിനെ ഞാൻ പറയാം.
അഥൈനമബ്രവീദ്രാജാ ബ്രവീതു ഭഗവാനിതി। ഇമാമവസ്ഥാം സംപ്രാപ്തം ശ്രോതുമിച്ഛാമി പാര്ഥിവമ്
അപ്പോൾ രാജാവ് അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവാൻ പറയട്ടെ. അങ്ങനെ അവസ്ഥയിലായിരുന്ന രാജാവിനെ കുറിച്ച് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ശൃണു രാജന്നവഹിതഃ സഹ ഭ്രാതൃഭിരച്യുത। യസ്ത്വത്തോ ദുഃഖിതതരോ രാജാഽഽസീത്പൃഥിവോപതേ
രാജാവേ, നീയും സഹോദരന്മാരും കൃഷ്ണനും ചേർന്ന് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. നിന്നേക്കാൾ കൂടുതൽ ദുഃഖം അനുഭവിച്ച രാജാവിനെ ഞാൻ പറയാം.
നിഷധേഷു മഹീപാലോ വീരസേന ഇതി ശ്രുതഃ। തസ്യ പുത്രോഽഭവന്നാമ്നാ നലോ ധര്മാര്തകോവിദഃ
നിഷധരാജ്യത്തിൽ വീരസേന എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അവന്റെ മകനാണ് നലൻ, ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ.
സ നികൃത്യാജതോ രാജാ പുഷ്കരേണേതി നഃ ശ്രുതമ്। വനവാസം സുദുഃഖാര്തോ ഭാര്യയാ ന്യവസത്സഹ
അവൻ, പുഷ്കരൻ എന്നവനാൽ വഞ്ചനയാൽ തോറ്റു, അതിവളരെയായ ദുഃഖത്തിൽ ഭാര്യയോടൊപ്പം വനത്തിൽ താമസിച്ചു.
ന തസ്യ ദാസാ ന രഥോ ന ഭ്രാതാ ന ച ഭാന്ധവാഃ। വനേ നിവസതോ രാജന്നശ്രൂയന്ത കദാചന
അവൻ വനത്തിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, അവനോടൊപ്പം ദാസന്മാരോ, രഥമോ, സഹോദരന്മാരോ, ബന്ധുക്കളോ ആരെയും ഒരിക്കലും കാണാനോ കേൾക്കാനോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ഭവാന്ഹി സംവൃതോ വീരൈര്ഭ്രാതൃഭിര്ദേവസംമിതൈഃ। ബ്രഹ്മകല്പൈര്ദ്വിജാഗ്ര്യൈശ്ച തസ്മാന്നാര്ഹസി ശോചിതുമ്
നീയോ ദൈവസമാനരായ വീരനായ സഹോദരന്മാരും, ബ്രഹ്മാവിനോടു തുല്യരായ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട.
വിസ്തരേണാഹമിച്ഛാമി നലസ്യ സുമഹാത്മനഃ। ചരിതം വദതാംശ്രേഷ്ഠ തന്മമാഖ്യാതുമര്ഹസി
നലൻ എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ കഥ ഞാൻ വിശദമായി പറയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ അത് എനിക്ക് വിശദമായി പറയണം.
ആസീദ്രാജാ നലോ നാമ വീരസേനസുതോ ബലീ। ഉപപന്നോ ഗുണൈരിഷ്ടൈ രൂപവാനശ്വകോവിദഃ
വീരസേനന്റെ മകനായ ബലശാലിയായ ഒരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അവനെ നളൻ എന്നു വിളിച്ചു. അവൻ എല്ലാ നല്ല ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നനും മനോഹരനും കുതിരകളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
യജ്വാ ദാനപതിര്ദക്ഷഃ സദാ ശീലപുരസ്കൃതഃ'। അതിഷ്ഠന്മനുജേന്ദ്രാണാം മൂര്ധ്നി ദേവപതിര്യഥാ। ഉപര്യുപരി സര്വേഷാമാദിത്യ ഇവ തേജസാ
യാഗങ്ങൾ നടത്തുകയും, ദാനം നൽകുന്നതിൽ മുൻപന്തിയിലിരിക്കുകയും, എല്ലായ്പ്പോഴും നല്ല ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനായിരുന്നു അവൻ. രാജാക്കന്മാരിൽ ഏറ്റവും മുന്നിൽ നിലകൊണ്ടു; ദേവരാജാവിനേക്കാൾ തിളക്കത്തിൽ സൂര്യനെപ്പോലെയായിരുന്നു അവൻ.
ബ്രഹ്മണ്യോ വേദവിച്ഛ്രരോ നിഷധേഷു മഹീപതിഃ। അക്ഷപ്രിയഃ സത്യവാദീ മഹാനക്ഷൌഹിണീപതിഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു ഭക്തിയുള്ളവനും വേദങ്ങളിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ളവനും നിഷധ ദേശത്തിന്റെ രാജാവുമായിരുന്നു അവൻ. ചതുരശ്ര കളിയിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടായിരുന്നു; സത്യം പറയുന്നതിൽ സ്ഥിരനായിരുന്നു; വലിയ സൈന്യത്തിന്റെ അധിപനുമായിരുന്നു.
ഈപ്സിതോ നരനാരീണാമുദാരഃ സംയതേന്ദ്രിയഃ। രക്ഷിതാ ധന്വിനാം ശ്രേഷ്ഠഃ സാക്ഷാദിവ മനുഃ സ്വയമ്
പുരുഷന്മാരുടെയും സ്ത്രീകളുടെയും ഇഷ്ടനായവനും, മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളവനും, ധനുര്വിദ്യയിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവനും, വലിയ മനസ്സുള്ളവനും, മനുഷ്യരിൽ മനുവിനെപ്പോലെയുമായിരുന്നു അവൻ.
തഥൈവാസീദ്വിദര്ഭേഷു ഭീമോ ഭീമപരാക്രമഃ। ശൂരഃ സര്വഗുണൈര്യുക്തഃ പ്രജാകാമഃ സ ചാപ്രജാഃ
അതു പോലെ തന്നെ, വിദർഭ ദേശത്ത് ഭീമനെന്ന പേരിൽ അതിശയകരമായ വീര്യശാലിയും, എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നനുമായ ഒരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. അവൻ സന്താനാഗ്രഹിയായിരുന്നു, പക്ഷേ കുട്ടികളില്ലായിരുന്നു.
സ പ്രജാര്ഥേ പരം യത്നമകരോത്സുസമാഹിതഃ। തമഭ്യഗച്ഛദ്ബ്രഹ്മര്ഷിര്ദമനോ നാമ ഭാരത
സന്താനത്തിനായി ഭീമൻ വലിയ പരിശ്രമവും ആഗ്രഹവും കാണിച്ചു. അപ്പോൾ ഭരതകുലത്തിലെ ദമനൻ എന്ന ബ്രഹ്മർഷി അവന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
തം സ ഭീമഃ പ്രജാകാമസ്തോഷയാമാസ ധര്മവിത്। മഹിഷ്യാ സഹ രാജേനദ്ര സത്കാരേണ സുവര്ചസമ്
സന്താനാഗ്രഹിയുമായ ഭീമൻ, ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനായി, തന്റെ ഭാര്യയോടൊപ്പം മഹാനായ ആ മഹർഷിയെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
തസ്മൈ പ്രസന്നോ ദമനഃ സഭാര്യായ വരം ദദൌ। കന്യാരത്നം കുമാരാംശ്ച ത്രീനുദാരാന്മഹായശാഃ
ഭീമനും ഭാര്യക്കും ദമനൻ സന്തോഷത്തോടെ ഒരു വരം നൽകി; അതായത്, ഒരു മനോഹരമായ മകളെയും മൂന്നു ഉത്തമനായ പുത്രന്മാരെയും അവർക്കു സമ്മാനിച്ചു.
ദമയന്തീം ദമം ദാന്തം ദമനം ച സുവര്ചസമ്। ഉപപന്നാന്ഗുണൈഃ സര്വൈര്ഭീമാന്ഭീമപരാക്രമാന്
ഭയങ്കരമായ വീര്യശാലിയായ ഭീമനു എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നരായ ദമയന്തി, ദമ, ദാന്ത, ദമനൻ എന്നിങ്ങനെ നാല് മക്കളുണ്ടായി.
ദമയന്തീ തു രൂപേണ തേജസാ വപുഷാ ശ്രിയാ। സൌഭാഗ്യേന ച ലോകേഷു യശഃ പ്രാപ സുമധ്യമാ
സുന്ദരിയായ ദമയന്തി, അവളുടെ സൗന്ദര്യത്തിലും തേജസ്സിലും രൂപത്തിലും ഐശ്വര്യത്തിലും ഭാഗ്യത്തിലും ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തി നേടി.
അഥ താം വയസി പ്രാപ്തേ ദാസീനാം സമലംകൃതമ്। ശതം സഖീനാം ച തദാ പര്യുപാസ്തേ ശചീമിവ ।। [ശതം ശതം സഖീനാം ച പര്യുപാസച്ഛചീമിവ ।।]
അവൾ യൗവനത്തിലേക്ക് കടന്നപ്പോൾ, നൂറ്റാണ്ട് അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ച ദാസിമാരും നൂറ്റാണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളും അവളെ ചുറ്റി ശുശ്രൂഷിച്ചു; ശചിയെപ്പോലെ അവളെ സേവിച്ചു.
തത്ര സ്മ രാജതേ ഭൈമീ സര്വാഭരണഭൂഷിതാ। സഖീമധ്യേഽനവദ്യാങ്ഗീ വിദ്യുത്സൌദാമനീ യഥാ
ഭീമന്റെ മകൾ എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഇടയിൽ ദോഷമില്ലാത്ത ശരീരത്തോടുകൂടി, മേഘങ്ങളിൽ മിന്നുന്ന മിന്നലുപോലെ തിളങ്ങി.
അതീവ രൂപസംപന്നാ ശ്രീരിവായതലോചനാ। ന ദേവേഷു ന യക്ഷേഷു താദൃഗ്രൂപവതീ ക്വചിത്
അവൾ അതിയായ സൗന്ദര്യത്തോടുകൂടി, വലിയ കണ്ണുകളോടെ, ശ്രീദേവിയെപ്പോലെ മനോഹരിയായിരുന്നു. ദേവന്മാരിലും യക്ഷന്മാരിലും അത്തരം സൗന്ദര്യമുള്ളവളാരുമില്ലായിരുന്നു.
മാനുഷേഷ്വപി ചാന്യേഷു ദൃഷ്ടപൂര്വാഽഥവാ ശ്രുതാ। ചിത്തപ്രമാഥിനീ ബാലാ ദേവാനാമപി സുന്ദരീ
മറ്റു മനുഷ്യരിൽ പോലും, മുമ്പ് കണ്ടവയോ കേട്ടവയോ ആയവരിൽ പോലും, അത്തരം മനോഹരിയും ദേവന്മാരുടെ മനസ്സിനെ പോലും ആകർഷിക്കുന്നവളുമില്ലായിരുന്നു.
നലശ്ച നരശാര്ദൂലോ രൂപേണാപ്രതിമോ ഭുവി। കംദര്പ ഇവ രൂപേണ മൂര്തിമാനഭവത്സ്വയമ്
മനുഷ്യസിംഹനായ നളനും ഭൂമിയിൽ സൗന്ദര്യത്തിൽ തുല്യനില്ലാത്തവനായിരുന്നു; അവൻ കാമദേവൻ സ്വയം രൂപം ധരിച്ചവനെന്നപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തസ്യാഃ സമീപേ തു നലം പ്രശശംസുഃ കുതൂഹലാത്। നൈഷധസ്യ സമീപേ തു ദമയന്തീം പുനഃ പുനഃ
ദമയന്തിയുടെ അടുത്ത് നളനെക്കുറിച്ച് ജനങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ പ്രശംസിച്ചു; അതുപോലെ തന്നെ, നിഷധരാജാവിന്റെ അടുത്ത് ദമയന്തിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രശംസിച്ചു.