ന ശക്നുയാമ ചരിതും ധര്മം പുത്ര യഥാസുഖമ്। രക്ഷമാണാ വയം താത രാജഭിര്ധര്മദൃഷ്ടിഭിഃ
'മകനേ, രാജാക്കന്മാർ ധർമ്മം പാലിച്ചു നമ്മെ സംരക്ഷിക്കാതിരുന്നാൽ, നമുക്ക് സ്വേച്ഛയോടെ ധർമ്മം ആചരിക്കാൻ കഴിയില്ല.'
ചരാമോ വിപുലം ധര്മം തേഷാം ഭാഗോഽസ്തി ധര്മതഃ। സര്വഥാ വര്തമാനസ്യ രാജ്ഞഃ ക്ഷന്തവ്യമേവ ഹി
'നാം വലിയ ധർമ്മം ആചരിക്കാൻ കഴിയുന്നത് അവർക്കാണ് ഭാഗ്യം; അതിന്റെ ഫലത്തിൽ അവർക്കും പങ്കുണ്ട്. സദാ ന്യായപൂർവ്വം പെരുമാറുന്ന രാജാവിനെ ക്ഷമിക്കേണ്ടതാണ്.'
പരിക്ഷിത്തു വിശേഷേണ യഥാഽസ്യ പ്രപിതാമഹഃ। രക്ഷത്യസ്മാംസ്തഥാ രാജ്ഞാ രക്ഷിതവ്യാഃ പ്രജാ വിഭോ
'പ്രത്യേകമായി പരിക്ഷിതിനെപ്പറ്റി പറയുമ്പോൾ, അവൻ തന്റെ വലിയപ്പനുപോലെ നമ്മെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; രാജാവ് ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ നമ്മെയും സംരക്ഷിക്കണം.'
അരാജകേ ജനപദേ ദോഷാ ജായന്തി വൈ സദാ। ഉദ്വൃത്തം സതതം ലോകം രാജാ ദണ്ഡേന ശാസ്തി വൈ
'രാജാവില്ലാത്ത ദേശത്ത് എപ്പോഴും ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; ജനങ്ങൾ അക്രമികളാകും, രാജാവ് ശിക്ഷകൊണ്ട് അവരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.'
ദണ്ഡാത്പ്രതിഭയം ഭൂയഃ ശാന്തിരുത്പദ്യതേ തദാ। നോദ്വിഗ്നശ്ചരതേ ധര്മം നോദ്വിഗ്നശ്ചരതേ ക്രിയാമ്
ശിക്ഷയുടെ ഭയം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മനസ്സിൽ സമാധാനം പിറക്കുന്നു; അപ്പോൾ ഒരാൾ ഭയമില്ലാതെ ധർമ്മവും കർമ്മവും അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
രാജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതോ ധര്മോ ധര്മാത്സ്വര്ഗഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ। രാജ്ഞോ യജ്ഞക്രിയാഃ സര്വാ യജ്ഞാദ്ദേവാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ
രാജാവിന്റെ വഴി കൊണ്ട് ധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നു; ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് സ്വർഗ്ഗം നിലനിൽക്കുന്നു. രാജാവിന്റെ യാഗങ്ങൾ എല്ലാം അങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു; യാഗത്തിൽ നിന്ന് ദേവതകൾ നിലനിൽക്കുന്നു.
ദേവാദ്വൃഷ്ടിഃ പ്രവര്തേത വൃഷ്ടേരോഷധയഃ സ്മൃതാഃ। ഓഷധിഭ്യോ മനുഷ്യാണാം ധാരയന്സതതം ഹിതമ്
ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് മഴ വരുന്നു; മഴയിൽ നിന്ന് ഔഷധികൾ ഉളവാകുന്നു; ഔഷധികളാൽ മനുഷ്യരുടെ നിത്യമായ ക്ഷേമം നിലനിൽക്കുന്നു.
മനുഷ്യാണാം ച യോ ധാതാ രാജാ രാജ്യകരഃ പുനഃ। ദശശ്രോത്രിയസമോ രാജാ ഇത്യേവം മനുരബ്രവീത്
മനുഷ്യരെ പോഷിപ്പിക്കുകയും രാജ്യം ഭരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ രാജാവാണ്; അത്തരം രാജാവിനെ പത്ത് പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ തുല്യനെന്ന് മനു പറഞ്ഞു.
തേനേഹ ക്ഷുധിതേനൈത്യ ശ്രാന്തേന മൃഗലിപ്സുനാ। അജാനതാ കൃതം മന്യേ വ്രതമേതദിദം മമ
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വിശപ്പും ക്ഷീണവും കൊണ്ട് കാട്ടിൽ കിടക്കുമ്പോൾ, അറിയാതെ ചെയ്ത ഈ പ്രവൃത്തി എന്റെ വ്രതമായിട്ടാണ് ഞാൻ കരുതുന്നത്.
കസ്മാദിദം ത്വയാ ബാല്യാത്സഹസാ ദുഷ്കൃതം കൃതമ്। ന ഹ്യര്ഹതി നൃപഃ ശാപമസ്മത്തഃ പുത്ര സര്വഥാ
നീ ബാല്യത്തിൽ അത്യാവശ്യമായി ഈ തെറ്റായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തതെന്തിന്? മകനേ, രാജാവിന് നമ്മിൽ നിന്നു ശാപം ലഭിക്കാൻ യോജിക്കുന്നില്ല.
യദ്യേതത്സാഹസം താത യദി വാ ദുഷ്കൃതം കൃതമ്। പ്രിയം വാപ്യപ്രിയം വാ തേ വാഗുക്താ ന മൃഷാ ഭവേത്
ഇത് അത്യാഹിതമായോ, തെറ്റായ പ്രവൃത്തിയായോ, നിന്റെ വാക്കുകൾ ഇഷ്ടമായോ അല്ലാതെയോ ആയാലും, അവ സത്യമായിരിക്കണം, കള്ളമാകരുത്.
നൈവാന്യഥേദം ഭവിതാ പിതരേഷ ബ്രവീമി തേ। നാഹം മൃഷാ ബ്രവീമ്യേവം സ്വൈരേഷ്വപി കുതഃ ശപന്
ഇത് വേറേതായി സംഭവിക്കില്ലെന്നു ഞാൻ നിന്റെ അച്ഛനായി പറയുന്നു; ഞാൻ ഒരിക്കലും കള്ളം പറയാറില്ല, എങ്കിൽ എങ്ങനെ ഞാൻ ശാപം ഉച്ചരിക്കും?
ജാനാമ്യുഗ്രപ്രഭാവം ത്വാം താത സത്യഗിരം തഥാ। നാനൃതം ചോക്തപൂര്വം തേ നൈതന്മിഥ്യാ ഭവിഷ്യതി
മകനേ, നിന്റെ ശക്തിയും സത്യവാക്യവും ഞാൻ അറിയുന്നു; നീ മുമ്പ് ഒരിക്കലും കള്ളം പറഞ്ഞിട്ടില്ല, ഇതും കള്ളമാകില്ല.
പിത്രാ പുത്രോ വയസ്ഥോഽപി സതതം വാച്യ ഏവ തു। യഥാ സ്യാദ്ഗുണസംയുക്തഃ പ്രാപ്നുയാച്ച മഹദ്യശഃ
മകൻ പ്രായം ചെന്നാലും അച്ഛൻ എപ്പോഴും ഉപദേശിക്കണം; അങ്ങനെ ഗുണങ്ങൾ ലഭിച്ച് വലിയ പ്രശസ്തി നേടാൻ കഴിയുന്നു.
കിം പുനര്ബാല ഏവ ത്വം തപസാ ഭാവിതഃ സദാ। വര്ധതേ ചേത്പ്രഭവതാം കോപോഽതീവ മഹാത്മനാമ്
നീ ബാലനാണ്, എപ്പോഴും തപസ്സിൽ ലീനനാണ്; ശക്തന്മാരിൽ കോപം വളരെ വേഗം വളരുന്നു.
ഉത്സീദേയുരിമേ ലോകാഃ ക്ഷണാ ചാസ്യ പ്രതിക്രിയാ।' സോഽഹം പശ്യാമി വക്തവ്യം ത്വയി ധര്മഭൃതാം വര। പുത്രത്വം ബാലതാം ചൈവ തവാവേക്ഷ്യ ച സാഹസമ്
ഈ ലോകങ്ങൾ നിമിഷത്തിൽ നശിച്ചുപോകും, അതിന് പ്രതിവിധി ഉണ്ടാകില്ല; അതുകൊണ്ട്, നീ മകനെന്ന നിലയും ബാലത്വവും ഈ അത്യാഹിതത്വവും കണക്കിലെടുത്ത് ഞാൻ എന്ത് പറയണം എന്ന് ആലോചിക്കുന്നു.
സ ത്വം ശമപരോ ഭൂത്വാ വന്യമാഹാരമാചരന്। ചര ക്രോധമിമം ഹിത്വാ നൈവം ധര്മം പ്രഹാസ്യസി
അതുകൊണ്ട്, നീ സമാധാനത്തിൽ നിലകൊണ്ട് കാട്ടിലെ ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, ഈ കോപം ഉപേക്ഷിച്ച് ജീവിക്കണം; അങ്ങനെ നീ ധർമ്മം വിട്ടുപോകില്ല.
ക്രോധോ ഹി ധര്മം ഹരതി യതീനാം ദുഃഖസംചിതമ്। തതോ ധര്മവിഹീനാനാം ഗതിരിഷ്ടാ ന വിദ്യതേ
യതികൾ സമ്പാദിച്ച ധർമ്മം കോപം നശിപ്പിക്കുന്നു; ധർമ്മം ഇല്ലാത്തവർക്കു ആഗ്രഹിച്ച ലക്ഷ്യം ലഭിക്കില്ല.
ശമ ഏവ യതീനാം ഹി ക്ഷമിണാം സിദ്ധികാരകഃ। ക്ഷമാവതാമയം ലോകഃ പരശ്ചൈവ ക്ഷമാവതാമ്
യതികൾക്കും ക്ഷമയുള്ളവർക്കും സമാധാനമാണ് വിജയത്തിന് കാരണമാകുന്നത്; ഈ ലോകവും മറ്റുള്ള ലോകവും ക്ഷമയുള്ളവർക്കാണ്.
തസ്മാച്ചരേഥാഃ സതതം ക്ഷമാശീലോ ജിതേന്ദ്രിയഃ। ക്ഷമയാ പ്രാപ്സ്യസേ ലോകാന്ബ്രഹ്മണഃ സമനന്തരാന്
അതുകൊണ്ട്, നീ എപ്പോഴും ക്ഷമയുള്ളവനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച് ജീവിക്കണം; ക്ഷമയാൽ നീ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലോകത്തിനു സമീപമുള്ള ലോകങ്ങൾ നേടും.
മയാ തു ശമമാസ്ഥായ യച്ഛക്യം കര്തുമദ്യ വൈ। തത്കരിഷ്യാമ്യഹം താത പ്രേപയിഷ്യേ നൃപായ വൈ
എങ്കിലും ഞാൻ സമാധാനത്തിൽ താങ്ങ് പിടിച്ച്, ഇന്നെനിക്കാവുന്നതെന്തോ അതു ചെയ്യും; രാജാവിനോട് സന്ദേശം അയക്കും, മകനേ.
മമ പുത്രേണ ശപ്തോഽസി ബാലേനാകൃതബുദ്ധിനാ। മമേമാം ധര്ഷണാം ത്വത്തഃ പ്രേക്ഷ്യ രാജന്നമര്ഷിണാ
എന്റെ മകൻ, ബാലനും പരിണിതബുദ്ധിയില്ലാത്തവനും നിന്നെ ശപിച്ചു; രാജാവേ, നിന്നിൽ നിന്നുള്ള ഈ അപമാനം കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ സഹിക്കാനായില്ല.
ഏവമാദിശ്യ ശിഷ്യം സ പ്രേഷയാമാസ സുവ്രതഃ। പരിക്ഷിതേ നൃപതയേ ദയാപന്നോ മഹാതപാഃ
അങ്ങനെ ശിഷ്യനോട് ഉപദേശം പറഞ്ഞ്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ആ മഹാതപസ്വി, പരിചിതനാരായ രാജാവിനോടുള്ള കരുണകൊണ്ട് അവനെ അയച്ചു.
സംദിശ്യ കുശലപ്രശ്നം കാര്യവൃത്താന്തമേവ ച। ശിഷ്യം ഗൌരമുഖം നാമ ശീലവന്തം സമാഹിതമ്
അവൻ സുഖസംവാദവും കാര്യവിവരവും അന്വേഷിക്കാൻ നിർദ്ദേശം നൽകി, ഗൗരമുഖൻ എന്ന നല്ല സ്വഭാവമുള്ള, ഏകാഗ്രനായ ശിഷ്യനെ അയച്ചു.
സോഽഭിഗമ്യ തതഃ ശീഘ്രം നരേന്ദ്രം കുരുവര്ധനമ്। വിവേശ ഭവനം രാജ്ഞഃ പൂര്വം ദ്വാസ്ഥൈര്നിവേദിതഃ
അവൻ ഉടൻ കുരുവംശത്തെ മഹാരാജാവിനോടു സമീപിച്ചു, വാതിൽക്കാക്കന്മാർ അറിയിച്ചതിനുശേഷം രാജധാനിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
പൂജിതസ്തു നരേന്ദ്രേണ ദ്വിജോ ഗൌരമുഖസ്തദാ। ആചഖ്യൌ ച പരിശ്രാന്തോ രാജ്ഞഃ സര്വമശേഷതഃ
അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ ആദരവും സ്വീകരിച്ച ഗൗരമുഖൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷീണിച്ചിരുന്നെങ്കിലും രാജാവിനോട് എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ശമീകവചനം ഘോരം യഥോക്തം മന്ത്രിസന്നിധൌ। ശമീകോ നാമ രാജേന്ദ്ര വര്തതേ വിഷയേ തവ
മന്ത്രിമാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ശമീകന്റെ ഭയാനകമായ വാക്കുകൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതുപോലെ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നിന്റെ രാജ്യത്ത് ശമീകൻ എന്ന ഒരു മഹർഷി ഉണ്ട്.'
ഋഷിഃ പരമധര്മാത്മാ ദാന്തഃ ശാന്തോ മഹാതപാഃ। തസ്യ ത്വയാ നരവ്യാഘ്ര സര്പഃ പ്രാണൈര്വിയോജിതഃ
അവൻ ഉത്തമധർമ്മശീലിയും, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും, ശാന്തനും, മഹാതപസ്സുകാരനും ആകുന്നു; മനുഷ്യസിംഹമേ, നീ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായിരുന്ന ആ മഹർഷിയുടെ മേൽ പാമ്പിനെ കൊല്ലുകയുണ്ടായി.
അവസക്തോ ധനുഷ്കോട്യാ സ്കന്ധേ മൌനാന്വിതസ്യ ച। ക്ഷാന്തവാംസ്തവ തത്കര്മ പുത്രസ്തസ്യ ന ചക്ഷമേ
നിന്റെ വില്ലിന്റെ അറ്റത്താൽ തട്ടപ്പെട്ട പാമ്പ് ശമീകന്റെ ഭുജത്തിൽ പതിഞ്ഞു, അവൻ മൗനത്തിൽ ആയിരുന്നു; ശമീകൻ നിന്റെ പ്രവൃത്തിയെ ക്ഷമിച്ചെങ്കിലും, അവന്റെ മകൻ അതു സഹിക്കാനായില്ല.
തേന ശപ്തോഽസി രാജേന്ദ്ര പിതുരജ്ഞാതമദ്യ വൈ। തക്ഷകഃ സപ്തരാത്രേണ മൃത്യുസ്തവ ഭവിഷ്യതി
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, അച്ഛനറിയാതെ അവന്റെ മകൻ നിന്നെ ശപിച്ചിരിക്കുന്നു: 'ഏഴു ദിവസത്തിനകം തക്ഷകൻ നിന്റെ മരണകാരണമാകും.'