സര്വേ കൌരവസൈന്യസ് സപുത്രാമാത്യസൈനികാഃ। സംവിഭക്താ ഹി മാത്രാഭിര്ഭോഗൈരപി ച സര്വശഃ
കൗരവസൈന്യങ്ങളും അവരുടെ പുത്രന്മാരും മന്ത്രിമാരും സൈനികരും എല്ലാവരും സമമായി അനുഭവങ്ങളിൽ പങ്കു വെയ്ക്കുന്നു, എല്ലാം സമൃദ്ധമായിരിക്കുന്നു.
ദുര്യോധനേന തേ വീരാ മാനിതാശ്ച വിശേഷതഃ। പ്രാണാംസ്ത്യക്ഷ്യന്തി സംഗ്രാമേ ഇതി മേ നിശ്ചിതാ മതിഃ
ആ വീരന്മാരെ ദുര്യോധനൻ പ്രത്യേകമായി ആദരിച്ചു കഴിഞ്ഞു; അവർ യുദ്ധത്തിൽ ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവും — ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച വിശ്വാസം.
സമാ യദ്യപി ഭീഷ്മസ്യ വൃത്തിരസ്മാസു തേഷു ച। ദ്രോണസ് ച മഹാബാഹോ കൃഷസ്യ ച മഹാത്മനഃ
ഭീഷ്മന്റെ പെരുമാറ്റം നമ്മോടും അവരോടും ഒരുപോലെയാണെങ്കിലും, മഹാബലശാലിയായ ദ്രോണനും മഹാത്മാവായ കൃപനും അതുപോലെയാണ്.
അവശ്യം രാജപിണ്ഡസ്തൈര്നിര്വേശ്യ ഇതി മേ മതിഃ। തസ്മാത്ത്യക്ഷ്യന്തി സംഗ്രാമേ പ്രാണാനപി സുദുസ്ത്യജാന്
എന്നാൽ, രാജാവിന്റെ കടമ നിർവഹിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവർക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയമായ ജീവൻ പോലും യുദ്ധത്തിൽ ത്യജിക്കാൻ അവർ തയ്യാറാകും.
സര്വേദിവ്യാസ്ത്രവിദ്വാംസഃ സര്വേ ധര്മപരായണാഃ। അജേയാശ്ചേതി മേ ബുദ്ധിരപി ദേവൈഃ സവാസവൈഃ
അവരൊക്കെയും ദിവ്യായുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ധർമ്മനിഷ്ഠരുമാണ്; എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ദേവന്മാരോടുകൂടി ഇന്ദ്രനും അവരെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
അമര്ഷീ നിത്യസംരബ്ധസ്തത്ര കര്ണോ മഹാരഥഃ। സര്വാസ്ത്രവിദനാധൃഷ്യോ ഹ്യഭേദ്യകവചാവൃതഃ
അവിടെ മഹാരഥിയായ കർണ്ണൻ എപ്പോഴും കോപത്തോടും അസഹിഷ്ണുതയോടുമാണ്; എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനും ദുർജ്ജയമായ കവർച്ചയുള്ളവനുമാണ്.
അനിര്ജിത്യരണേ സര്വാനേതാന്പുരുഷസത്തമാന്। അശക്യോ ഹ്യസഹായേന ഹന്തും ദുര്യോധനസ്ത്വയാ
ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവിടെ ഉള്ള മഹാനായ പുരുഷന്മാരെ ജയിക്കാതെ, നീ ഒറ്റയ്ക്ക് സഹായമില്ലാതെ ദുര്യോധനനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല.
ന നിദ്രാമധിഗച്ഛാമി ചിന്തയാനോ വൃകോദര। അതിസര്വാന്ധനുര്ഗ്രാഹാന്സൂതപുത്രസ്യ ലാഘവമ്
വൃക്കോദരാ, സുതപുത്രന്റെ അത്യന്തം കഴിവുള്ള വില്ലിനിപുണതയെ ഞാൻ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഉറക്കം കിട്ടുന്നില്ല.
ഏതദ്വചനമാജ്ഞായ ഭീമസേനോഽത്യമര്ഷണഃ। ബഭൂവ ശാന്തിസംയുക്തോ ഗുരോര്വചനവാരിതഃ
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അത്യന്തം കോപം വന്നിരുന്നെങ്കിലും ഭീമസേനൻ ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശത്തിൽ ശാന്തനായി.
തയോഃ സംവദതോരേവം തദാ പാണ്ഡവയോര്ദ്വയോഃ। ആജഗാമ മഹായോഗീ വ്യാസഃ സത്യവതീസുതഃ
അങ്ങനെ ആ രണ്ടു പാണ്ഡവന്മാർ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മഹായോഗിയായ സത്യവതീപുത്രൻ വ്യാസൻ അവിടെയെത്തി.
സോഽഭിഗമ്യ യഥാന്യായം പാണ്ഡവൈഃ പ്രതിപൂജിതഃ। യുധിഷ്ഠിരമിദം വാക്യമുവാച വദതാംവരഃ
അവൻ ശരിയായ രീതിയിൽ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ പാണ്ഡവന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ വാക്കുകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ മഹാൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യുധിഷ്ഠിര മഹാബാഹോ വേദ്മി തേ ഹൃദയസ്ഥിതമ്। മനീഷയാ തത ക്ഷിപ്രമാഗതോസ്മി നരര്ഷഭ
മഹാബാഹുവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് ഞാൻ അറിയുന്നു. എന്റെ മനസ്സിന്റെ ദർശനത്തിലൂടെ അതു ഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ എത്തി, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠ.
ഭീഷ്മാദ്ദ്രോണാത്കൃപാത്കര്ണാദ്ദ്രോണപുത്രാച്ച ഭാരത। ദുര്യോധനാന്നൃപസുതാത്തഥാ ദുഃശാസനാദപി
ഭീഷ്മനിൽ നിന്നും ദ്രോണനിൽ നിന്നും കൃപയിൽ നിന്നും കർണ്ണനിൽ നിന്നും ദ്രോണപുത്രനിൽ നിന്നും, ഭാരതകുലത്തിലെ രാജകുമാരനായ ദുര്യോധനനിൽ നിന്നും ദുഃശാസനനിൽ നിന്നും,
ത്തേ ഭയമമിത്രഘ്ന ഹൃദി സംപരിവര്തതേ। തത്തേഽഹം നാശയിഷ്യാമി വിധിദൃഷ്ടേന ഹേതുനാ
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, ഇവരിൽ നിന്നുള്ള ഭയം നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വലയം ചെയ്യുന്നു. അതു ഞാൻ നിയമപ്രകാരം അകറ്റിത്തരാം.
തച്ഛ്രുത്വാ ധൃതിമാസ്ഥായ കര്മണാ പ്രതിപാദയ। പ്രതിപാദ്യ തു രാജേന്ദ്ര തതഃ ക്ഷിപ്രം ജ്വരം ജഹി
ഇത് കേട്ടശേഷം ധൈര്യം പിടിച്ചു നിർദ്ദേശിച്ച പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുക. അതു ചെയ്തതിനു ശേഷം, രാജാവേ, ഉടൻ വിഷമം വിട്ടുകളയണം.
തത ഏകാന്തമാനായ്യ പാരാശര്യോ യുധിഷ്ഠിരമ്। അബ്രവീദുപപന്നാര്ഥമിദം വാക്യവിശാരദഃ
അതിനുശേഷം, പരാശരപുത്രൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ ഒറ്റയ്ക്ക് വിളിച്ചു കൊണ്ടുപോയി. വാക്കുകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ മഹാൻ അനുയോജ്യമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ശ്രേയസസ്തേഽപരഃ കാലഃ പ്രാപ്തോ ഭരതസത്തമ। യേനാഭിഭവിതാ ശത്രൂന്രണേ പാര്ഥോ ധനുര്ധരഃ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി അനുകൂലമായ സമയം എത്തിയിരിക്കുന്നു. അതിലൂടെ വില്ലാളിയായ പാർഥൻ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കും.
ഗൃഹാണേമാം മയാ പ്രോക്താം സിദ്ധിം മൂര്തിമര്താമിവ। വിദ്യാം പ്രതിസ്മൃതിം നാമ പ്രപന്നായ ബ്രവീമി തേ
ഞാൻ പറഞ്ഞ ഈ വിദ്യയെ വിജയത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായി നീ സ്വീകരിക്കണം. പ്രപന്നനായ നിനക്കു ഞാൻ പ്രതിസ്മൃതി എന്ന ഈ വിദ്യ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
യാമവാപ്യമഹാബാഹുരര്ജുനഃ സാധയിഷ്യതി। അസ്ത്രഹേതോര്മഹേന്ദ്രം ച രുദ്രം ചൈവാഭിഗച്ഛതു
ഇത് പ്രാപിച്ചാൽ മഹാബാഹുവായ അർജുനൻ തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടും. ആയുധങ്ങൾക്കായി അർജുനൻ മഹേന്ദ്രനെയും രുദ്രനെയും സമീപിക്കണം.
വരുണം ച കുബേരം ച ധര്മരാജം ച പാണ്ഡവ। ശക്തോ ഹ്യേഷ സുരാന്ദ്രഷ്ടും തപസാ വിക്രമേണ ച
പാണ്ഡുപുത്രാ, അർജുനൻ വരുണനെയും കുബേരനെയും ധർമ്മരാജാവിനെയും സമീപിക്കണം. തപസ്സും വീര്യവും കൊണ്ട് ദേവന്മാരെ കാണാൻ അവൻ കഴിവുള്ളവനാണ്.
ഋഷിരേഷ മേഹാതേജാ നാരായണസഹായവാന്। പുരാണഃ ശാസ്വതോ ദേവസ്ത്വജേയോ ജിഷ്ണുരച്യുതഃ
ഇവൻ മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള ഋഷിയാണ്, നാരായണനോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ. പുരാതനനും ശാശ്വതനും ദേവനും ജയിക്കാനാവാത്തവനും വിജയിയും അച്യുതനും ആണ്.
അസ്ത്രാണീനദ്രാച്ച രുദ്രാച്ച ലോകപാലേഭ്യ ഏവ ച। സമാദായ മഹാബാഹുര്മഹത്കര്മ കരിഷ്യതി
ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും രുദ്രനിൽ നിന്നും ലോകപാലന്മാരിൽ നിന്നും ആയുധങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് മഹാബാഹുവായ അർജുനൻ വലിയ ഒരു പ്രവർത്തി നടത്തും.
വനാദസ്മാച്ച കൌന്തേയ വനമന്യദ്വിചിന്ത്യതാമ്। നിവാസാര്ഥായ യദ്യുക്തം ഭവേദ്വഃ പൃഥിവീപതേ
കുന്തീപുത്രാ, ഈ കാടിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു കാട് താമസത്തിനായി പരിഗണിക്കണം. ഭൂമിപതിയായ നിനക്കു യോജിച്ചിടമായാൽ അതിലേക്ക് പോകാം.
ഏകത്രചിരവാസോ ഹി ന പ്രീതിജനനോ ഭവേത്। താപസാനാം ച ശാന്താനാം ഭവേദുദ്വേഗകാരകഃ
ഒരു സ്ഥലത്ത് ദീർഘകാലം താമസിക്കുന്നത് സന്തോഷം നൽകുന്നില്ല. അതു ശാന്തരായ തപസ്സുകാരെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കാം.
മൃഗാണാമുപരോധശ്ച വീരുദോഷധിസംക്ഷയഃ। ബിഭര്ഷി ച ബഹൂന്വിപ്രാന്വേദവേദാങ്ഗപാരഗാന്
അത് മൃഗങ്ങൾക്ക് തടസ്സവും ഔഷധസസ്യങ്ങളുടെ നാശവും ഉണ്ടാക്കും. നീ വേദങ്ങളും വേദാംഗങ്ങളും പഠിച്ച അനേകം ബ്രാഹ്മണന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ പ്രപന്നായ ശുചയേ ഭഗവാന്പ്രഭുഃ। പ്രോവാച യോഗതത്ത്വജ്ഞോ യോഗവിദ്യാമനുത്തമാമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ശുദ്ധഹൃദയനായ പ്രപന്നനോട് ഭഗവാൻ, യോഗത്തിന്റെ സാരത്തെ അറിയുന്നവൻ, അത്യുത്തമമായ യോഗവിദ്യ ഉപദേശിച്ചു.
ധര്മരാജായ ധീമാന്സ വ്യാസഃ സത്യവതീസുതഃ। അനുജ്ഞായ ച കൌന്തേയം തത്രൈവാന്തരധീയത
ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടും, കുന്തീപുത്രനോട് അനുമതി നൽകി സത്യവതീപുത്രനായ ധീരനായ വ്യാസൻ അവിടെ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.
യുധിഷ്ഠിരസ്തു ധര്മാത്മാ തദ്ബ്രഹ്മ മനസാ യതഃ। ധാരയാമാസ മേധാവീ കാലേകാലേ സദാഽഭ്യസന്
ധർമ്മാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ആ ബ്രഹ്മവിദ്യ മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചു. ബുദ്ധിമാനായ അവൻ അതിനെ ശരിയായ സമയങ്ങളിൽ എപ്പോഴും അഭ്യസിച്ചു.
സ വ്യാസവാക്യമുദിതോ വനാദ്ദ്വൈതവനാത്തതഃ। യയൌ സരസ്വതീകൂലേ കാമ്യകം നാമ കാനനമ്
വ്യാസന്റെ വാക്കുകളിൽ പ്രചോദനം ലഭിച്ച്, അവൻ ദ്വൈതവനം വിട്ട്, സരസ്വതിയുടെ തീരത്തുള്ള കാമ്യകവനം എന്ന കാടിലേക്ക് പോയി.
തമന്വയുര്മഹാരാജ ശിക്ഷാക്ഷരവിശാരദാഃ। ബ്രാഹ്മണാസ്തപസാ യുക്താ ദേവേന്ദ്രമൃഷയോ യഥാ
രാജാവേ, അക്ഷരവിദ്യയിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള, തപസ്സിൽ ലീനരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ഇന്ദ്രനെ അനുഗമിക്കുന്ന ഋഷികളെപ്പോലെ, അവനെ അനുഗമിച്ചു.