രാജ്ഞാ പരിക്ഷിതാ താത മൃഗയാം പരിധാവതാ। അവസക്തഃ പിതുസ്തേഽദ്യ മൃതഃ സ്കന്ധേ ഭുജങ്ഗമഃ
അച്ഛാ, ഇന്ന് നിന്റെ അച്ഛന്റെ തോളിൽ ഒരു പാമ്പ് ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു; അത് രാജാവായ പരിചിത്ത് വേട്ടയാടാൻ അലയുമ്പോഴാണ് സംഭവിച്ചത്.
കിം മേ പിത്രാ കൃതം തസ്യ രാജ്ഞോഽനിഷ്ടം ദുരാത്മനഃ। ബ്രൂഹി തത്കൃശ തത്ത്വേന പശ്യ മേ തപസോ ബലമ്
എന്റെ അച്ഛൻ ആ ദുഷ്ടനായ രാജാവിനോട് എന്ത് തെറ്റാണ് ചെയ്തത്? കൃഷ്ണാ, സത്യമായി പറയൂ; എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തി കാണൂ.
സ രാജാ മൃഗയാം യാതഃ പരിക്ഷിദഭിമന്യുജഃ। സസാര മൃഗമേകാകീ വിദ്ധ്വാ ബാണേന ശീഘ്രഗമ്
അഭിമന്യുവിന്റെ മകനായ രാജാവായ പരിചിത്ത് വേട്ടയാടാൻ പോയി; വേഗത്തിൽ അമ്പുകൊണ്ട് ഒരു മാൻ വെട്ടി, അതിനെ ഒറ്റയ്ക്കായി പിന്തുടർന്നു.
ന ചാപശ്യന്മൃഗം രാജാ ചരംസ്തസ്മിന്മഹാവനേ। പിതരം തേ സ ദൃഷ്ട്വൈവ പപ്രച്ഛാനഭിഭാഷിണമ്
ആ വലിയ കാട്ടിൽ അലഞ്ഞു നടന്നിട്ടും രാജാവിന് ആ മാൻ കാണാനായില്ല; അപ്പോൾ അവൻ നിന്റെ അച്ഛനെ കണ്ടു, ഉത്തരം പറയാതിരുന്നതുകൊണ്ട് അവനോട് ചോദിച്ചു.
തം സ്ഥാണുഭൂതം തിഷ്ഠന്തം ക്ഷുത്പിപാസാശ്രമാതുരഃ। പുനഃപുനര്മൃഗം നഷ്ടം പ്രപച്ഛ പിതരം തവ
അവൻ അവിടെ നില്ക്കുമ്പോൾ, വിശപ്പും ദാഹവും കാരണം ക്ഷീണിതനായി, ആ നഷ്ടമായ മാനിനെ കുറിച്ച് നിന്റെ അച്ഛനോട് വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
സ ച മൌനവ്രതോപേതോ നൈവ തം പ്രത്യഭാഷത। തസ്യ രാജാ ധനുഷ്കോട്യാ സര്പം സ്കന്ധേ സമാസജത്
പക്ഷേ, മൗനവ്രതത്തിൽ ഉറച്ചിരുന്ന അച്ഛൻ ഒന്നും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല; അതുകൊണ്ട് രാജാവ് തന്റെ വില്ലിന്റെ അറ്റത്താൽ ഒരു പാമ്പ് അച്ഛന്റെ തോളിൽ വെച്ചു.
ശൃങ്ഗിംസ്തവ പിതാ സോഽപി തഥൈവാസ്തേ യതവ്രതഃ। സോഽപി രാജാ സ്വനഗരം പ്രസ്ഥിതോ ഗജസാഹ്വയമ്
നിന്റെ അച്ഛൻ ശ്രുങ്ഗിയും അവിടെയുണ്ട്, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവനായി. രാജാവും തന്റെ നഗരമായ ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ശ്രുത്വൈവമൃഷിപുത്രസ്തു ശവം സ്കന്ധേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്। കോപസംരക്തനയനഃ പ്രജ്വലന്നിവ മന്യുനാ
ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ, കവിളിൽ ശവം ചുമന്നിരുന്ന ഋഷിപുത്രൻ, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ചു, ക്രോധത്തിൽ കത്തുന്നവനായി.
ആവിഷ്ടഃ സ ഹി കോപേന ശശാപ നൃപതിം തദാ। വാര്യുപസ്പൃശ്യ തേജസ്വീ ക്രോധവേഗബലാത്കൃതഃ
അവൻ ക്രോധത്തിൽ ആകമാനം ആകൃതനായ്, വെള്ളം തൊട്ടു ശുദ്ധനായ്, തന്റെ ശക്തി കോപത്തിൽ നിന്നു വന്നതുപോലെ, രാജാവിനെ ശപിച്ചു.
യോഽസൌ വൃദ്ധസ്യ താതസ്യ തഥാ കൃച്ഛ്രഗതസ്യ ഹ। സ്കന്ധേ മൃതം സമാസ്രാക്ഷീത്പന്നഗം രാജകില്വിഷീ
ആ പാപിയായ രാജാവാണ് എന്റെ വയസ്സായ, കഷ്ടത്തിൽ ആയിരുന്ന അച്ഛന്റെ ഭുജത്തിൽ മരിച്ച പാമ്പ് വെച്ചത്.
തം പാപമതിസംക്രുദ്ധസ്തക്ഷകഃ പന്നഗേശ്വരഃ। ആശീവിഷസ്തിഗ്മതേജാ മദ്വാക്യബലചോദിതഃ
അവനെ, അത്യന്തം കോപം നിറഞ്ഞതിനെ, പാമ്പുകളുടെ രാജാവായ തക്ഷകൻ, എന്റെ വാക്കിന്റെ ശക്തിയിൽ പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെട്ട്, കടിക്കും.
സപ്തരാത്രാദിതോ നേതാ യമസ്യ സദനം പ്രതി। ദ്വിജാനാമവമന്താരം കുരൂണാമയശസ്കരമ്
ഏഴാം രാത്രിക്ക് ശേഷം, ബ്രാഹ്മണരെ അവമാനിച്ചും, കുറുക്കുലത്തിന് അപകീർത്തി വരുത്തിയ രാജാവിനെ, യമലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകും.
ഇതി ശപ്ത്വാതിസംക്രുദ്ധഃ ശൃങ്ഗീ പിതരമഭ്യഗാത്। ആസീനം ഗ്രോവ്രജേ തസ്മിന്വഹന്തം ശവപന്നഗമ്
ഇങ്ങനെ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ശപിച്ച്, ശ്രുങ്ഗി തന്റെ അച്ഛനോടു സമീപിച്ചു. അച്ഛൻ ആ സമയത്ത് പശുവളപ്പിൽ ഇരുന്ന്, ഭുജത്തിൽ മരിച്ച പാമ്പ് ചുമന്നിരുന്നു.
സ തമലക്ഷ്യ പിതരം ശൃങ്ഗീ സ്കന്ധഗതേന വൈ। ശവേന ഭുജഗേനാസീദ്ഭൂയഃ ക്രോധസമാകുലഃ
അച്ഛന്റെ ഭുജത്തിൽ പാമ്പ് കിടക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ശ്രുങ്ഗിക്ക് വീണ്ടും കോപം ഉയർന്നു.
ദുഃഖാച്ചാശ്രൂണി മുമുചേ പിതരം ചേദമബ്രവീത്। ശ്രുത്വേമാം ധര്ഷണാം താത തവ തേന ദുരാത്മനാ
ദുഃഖത്തിൽ അവൻ കണ്ണുനീർ വീഴ്ത്തി, അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു: 'അച്ഛാ, ആ ദുഷ്ടൻ നിന്നെ ഇങ്ങനെ അപമാനിച്ച വിവരം ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ—'
രാജ്ഞാ പരിക്ഷിതാ കോപാദശപം തമഹം നൃപമ്। യഥാര്ഹതി സ ഏവോഗ്രം ശാപം കുരുകുലാധമഃ। സപ്തമേഽഹനി തം പാപം തക്ഷകഃ പന്നഗോത്തമഃ
'അച്ഛാ, കോപത്തിൽ ഞാൻ പരിക്ഷിതിനെ ശപിച്ചു. കുറുകുലത്തിലെ ആ പാപിക്ക് ഭയങ്കരമായ ശാപം ലഭിക്കും. ഏഴാം ദിവസം പാമ്പുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ തക്ഷകൻ അവനെ കടിക്കും.'
തമബ്രവീത്പിതാ ബ്രഹ്മംസ്തഥാ കോപസമന്വിതമ്
അവിടുത്തെ കോപം നിറഞ്ഞ മകനോടു അച്ഛൻ, മഹർഷി, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ന മേ പ്രിയം കൃതം താത നൈഷ ധര്മസ്തപസ്വിനാമ്। വയം തസ്യ നരേന്ദ്രസ്യ വിഷയേ നിവസാമഹേ
'മകനേ, നീ ചെയ്തത് എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല; ഇത് ധർമ്മമാർഗ്ഗമോ തപസ്സുകാരുടെ വഴിയോ അല്ല. നാം ആ രാജാവിന്റെ രാജ്യത്താണ് താമസിക്കുന്നത്.'
ന്യായതോ രക്ഷിതാസ്തേന തസ്യ പാപം ന രോചയേ। സര്വഥാ വര്തമാനസ്യ രാജ്ഞോ ഹ്യസ്മദ്വിധൈഃ സദാ
'അവൻ ന്യായപ്രകാരം നമ്മെ സംരക്ഷിച്ചു; അവനോട് പാപം ചെയ്യുന്നത് എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല. നമുക്ക് പോലുള്ളവരോട് സദാ ന്യായമായി പെരുമാറുന്ന രാജാവിനെ ക്ഷമിക്കണം.'
ക്ഷന്തവ്യം പുത്ര ധര്മോ ഹി ഹതോ ഹന്തി ന സംശയഃ। യദി രാജാ ന സംരക്ഷേത്പീഡാ നഃ പരമാ ഭവേത്
'മകനേ, ക്ഷമിക്കണം; ധർമ്മം നശിച്ചാൽ അത് തന്നെ നശിപ്പിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. രാജാവ് സംരക്ഷിക്കാതെ പോവുകയാണെങ്കിൽ നമുക്ക് വലിയ കഷ്ടം അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.'
ന ശക്നുയാമ ചരിതും ധര്മം പുത്ര യഥാസുഖമ്। രക്ഷമാണാ വയം താത രാജഭിര്ധര്മദൃഷ്ടിഭിഃ
'മകനേ, രാജാക്കന്മാർ ധർമ്മം പാലിച്ചു നമ്മെ സംരക്ഷിക്കാതിരുന്നാൽ, നമുക്ക് സ്വേച്ഛയോടെ ധർമ്മം ആചരിക്കാൻ കഴിയില്ല.'
ചരാമോ വിപുലം ധര്മം തേഷാം ഭാഗോഽസ്തി ധര്മതഃ। സര്വഥാ വര്തമാനസ്യ രാജ്ഞഃ ക്ഷന്തവ്യമേവ ഹി
'നാം വലിയ ധർമ്മം ആചരിക്കാൻ കഴിയുന്നത് അവർക്കാണ് ഭാഗ്യം; അതിന്റെ ഫലത്തിൽ അവർക്കും പങ്കുണ്ട്. സദാ ന്യായപൂർവ്വം പെരുമാറുന്ന രാജാവിനെ ക്ഷമിക്കേണ്ടതാണ്.'
പരിക്ഷിത്തു വിശേഷേണ യഥാഽസ്യ പ്രപിതാമഹഃ। രക്ഷത്യസ്മാംസ്തഥാ രാജ്ഞാ രക്ഷിതവ്യാഃ പ്രജാ വിഭോ
'പ്രത്യേകമായി പരിക്ഷിതിനെപ്പറ്റി പറയുമ്പോൾ, അവൻ തന്റെ വലിയപ്പനുപോലെ നമ്മെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; രാജാവ് ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ നമ്മെയും സംരക്ഷിക്കണം.'
അരാജകേ ജനപദേ ദോഷാ ജായന്തി വൈ സദാ। ഉദ്വൃത്തം സതതം ലോകം രാജാ ദണ്ഡേന ശാസ്തി വൈ
'രാജാവില്ലാത്ത ദേശത്ത് എപ്പോഴും ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; ജനങ്ങൾ അക്രമികളാകും, രാജാവ് ശിക്ഷകൊണ്ട് അവരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.'
ദണ്ഡാത്പ്രതിഭയം ഭൂയഃ ശാന്തിരുത്പദ്യതേ തദാ। നോദ്വിഗ്നശ്ചരതേ ധര്മം നോദ്വിഗ്നശ്ചരതേ ക്രിയാമ്
ശിക്ഷയുടെ ഭയം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മനസ്സിൽ സമാധാനം പിറക്കുന്നു; അപ്പോൾ ഒരാൾ ഭയമില്ലാതെ ധർമ്മവും കർമ്മവും അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
രാജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതോ ധര്മോ ധര്മാത്സ്വര്ഗഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ। രാജ്ഞോ യജ്ഞക്രിയാഃ സര്വാ യജ്ഞാദ്ദേവാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ
രാജാവിന്റെ വഴി കൊണ്ട് ധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നു; ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് സ്വർഗ്ഗം നിലനിൽക്കുന്നു. രാജാവിന്റെ യാഗങ്ങൾ എല്ലാം അങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു; യാഗത്തിൽ നിന്ന് ദേവതകൾ നിലനിൽക്കുന്നു.
ദേവാദ്വൃഷ്ടിഃ പ്രവര്തേത വൃഷ്ടേരോഷധയഃ സ്മൃതാഃ। ഓഷധിഭ്യോ മനുഷ്യാണാം ധാരയന്സതതം ഹിതമ്
ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് മഴ വരുന്നു; മഴയിൽ നിന്ന് ഔഷധികൾ ഉളവാകുന്നു; ഔഷധികളാൽ മനുഷ്യരുടെ നിത്യമായ ക്ഷേമം നിലനിൽക്കുന്നു.
മനുഷ്യാണാം ച യോ ധാതാ രാജാ രാജ്യകരഃ പുനഃ। ദശശ്രോത്രിയസമോ രാജാ ഇത്യേവം മനുരബ്രവീത്
മനുഷ്യരെ പോഷിപ്പിക്കുകയും രാജ്യം ഭരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ രാജാവാണ്; അത്തരം രാജാവിനെ പത്ത് പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ തുല്യനെന്ന് മനു പറഞ്ഞു.
തേനേഹ ക്ഷുധിതേനൈത്യ ശ്രാന്തേന മൃഗലിപ്സുനാ। അജാനതാ കൃതം മന്യേ വ്രതമേതദിദം മമ
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വിശപ്പും ക്ഷീണവും കൊണ്ട് കാട്ടിൽ കിടക്കുമ്പോൾ, അറിയാതെ ചെയ്ത ഈ പ്രവൃത്തി എന്റെ വ്രതമായിട്ടാണ് ഞാൻ കരുതുന്നത്.
കസ്മാദിദം ത്വയാ ബാല്യാത്സഹസാ ദുഷ്കൃതം കൃതമ്। ന ഹ്യര്ഹതി നൃപഃ ശാപമസ്മത്തഃ പുത്ര സര്വഥാ
നീ ബാല്യത്തിൽ അത്യാവശ്യമായി ഈ തെറ്റായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തതെന്തിന്? മകനേ, രാജാവിന് നമ്മിൽ നിന്നു ശാപം ലഭിക്കാൻ യോജിക്കുന്നില്ല.