ത്വാം ചേച്ഛ്രുത്വാ താത തഥാ ചരന്ത- മവഭോത്സ്യന്തേ ഭാരതാനാം ചരാശ്ച। അന്യാംശ്ചരേഥാസ്താവതോഽബ്ദാംസ്തഥാത്വം നിശ്ചിത്യ തത്പ്രതിജാനീഹി പാര്ഥ
മകനേ, ഭാരതന്മാരുടെ ചാരന്മാർ നിന്നെ ഇങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നതായി അറിഞ്ഞാൽ, അത്രയും വർഷം നീ വീണ്ടും മറവിൽ കഴിയേണ്ടി വരും. ഇതു മനസ്സിലാക്കി അതിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുക, പാർത്താ.
ചരൈശ്ചേന്നോ വിദിതഃ കാലമേതം യുക്തോ രാജന്മോഹയിത്വാ മദീയാന്। ബ്രവീമി സത്യം കുരുസംസദീഹ തവൈവ താ ഭാരത പഞ്ച നദ്യഃ
രാജാവേ, ഈ കാലയളവിൽ ഞങ്ങളെ ചാരന്മാർ കണ്ടെത്തിയാൽ, എന്റെ ജനങ്ങളെ വഞ്ചിച്ചശേഷം, ഞാൻ ഈ കുരുസഭയിൽ സത്യമായി പറയുന്നു: ആ അഞ്ചു നദികളും, ഭാരതാ, നിനക്കാണ്.
വയം ചൈതദ്ഭാരത സര്വ ഏവ ത്വയാ ജിതാഃ കാലമപാസ്യ ഭോഗാന്। ചരേമ ഇത്യാഹ പുരാ സ രാജാ മധ്യേ കുരൂണാം സ മയോക്തസ്തഥേതി
ഭാരതാ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്നാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു. സമയമാകുമ്പോൾ ഭോഗങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ഞങ്ങൾ അലയുകയായിരുന്നു. കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ രാജാവ് അങ്ങനെ പറഞ്ഞു, ഞാൻ അതിന് സമ്മതിച്ചു.
തത്ര ദ്യൂതമഭവന്നോ ജഘന്യം യസ്മിഞ്ജിതാഃ പ്രവ്രജിതാശ് സര്വേ। ഇത്ഥം തു ദേശാനനുസംചരാമോ വനാനി കൃച്ഛ്രാണി ച കൃച്ഛ്രരൂപാഃ
അവിടെ നടന്ന ചതിയുള്ള പാശായം ഞങ്ങൾക്കു ഏറ്റവും വലിയ നാശം വരുത്തി. അതിൽ ഞങ്ങൾ തോറ്റു, എല്ലാവരും പ്രവാസത്തിലേയ്ക്ക് അയക്കപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ ഞങ്ങൾ ദേശങ്ങളിൽ കാടുകളിൽ കഠിനമായ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ചു അലയുന്നു.
സുയോധനശ്ചാപി ന ശാന്തിമിച്ഛത് ഭൂയഃ സ മന്യോര്വശമന്വഗച്ഛത്। ഉദ്യോജയാമാസ കുരൂംശ്ച സര്വാന് യേചാസ്യ കേചിദ്വശമന്വഗച്ഛന്
സുയോധനൻ സമാധാനം ആഗ്രഹിച്ചില്ല; പകരം, തന്റെ കോപം കൂടുതൽ പിന്തുടർന്നു. അവൻ എല്ലാ കുരുക്കളെയും ഒരുമിച്ചു കൂട്ടി, അവന്റെ അധികാരത്തിൽ ആർക്കും അവനെ പിന്തുടർന്നു.
താം സിദ്ധിമാസ്ഥായ സതാം സകാശേ കോ നാമ ജഹ്യാദിഹ രാജ്യഹേതോഃ। ആര്യസ്യ മന്യേ മരണാദ്ഗരീയോ യദ്ധര്മമുത്ക്രമ്യ മഹീം പ്രശാസേത്
സത്പുരുഷന്മാരുടെ ഇടയിൽ വിജയിച്ചവൻ ആരാണ് രാജ്യം വേണ്ടി അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കാനുള്ളത്? ധർമ്മം ലംഘിച്ച് ഭൂമി ഭരിക്കുന്നതിനെക്കാൾ മരണം തന്നെ ആര്യനു ഉത്തമം എന്നു ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
തദൈവ ചേദ്വീരകര്മാകരിഷ്യോ യദാ ദ്യൂതേ പരിഘം പര്യമൃക്ഷഃ। ബാഹൂ ദിധക്ഷന്വാരിതഃ ഫല്ഗുനേന കിം ദുഷ്കൃതംഭീമ തദാഽഭവിഷ്യത്
പാശായം നടക്കുമ്പോൾ നീ ആയുധം എടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ഫൽഗുനൻ നിന്നെ തടഞ്ഞപ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ വീരത്വം കാണിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, ഭീമൻ എന്ത് തെറ്റ് ചെയ്തിരിക്കും?
പ്രാഗേവ ചൈവം സമയക്രിയായാഃ കിം നാബ്രവീഃ പൌരുഷമാവിദാനഃ। പ്രാപ്തം തു കാലം ത്വഭിപദ്യപശ്ചാത് കിം മാമിദാനീമതിവേലമാത്ഥ
സമയബന്ധം ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ നീ തന്റേടം പറഞ്ഞില്ലേ? ഇപ്പോൾ കാലം കഴിഞ്ഞ് മുന്നോട്ട് വന്ന്, നീ എനിക്കു അനാവശ്യമായി എന്തിന് പറയുന്നു?
ഭൂയോപി ദുഃഖം മമ ഭീമസേന ദൂയേ വിഷസ്യേവ രസം ഹി പീത്വാ। യദ്യാജ്ഞസേനീം പരിക്ലിശ്യമാനാം സംദൃശ്യ തത്ക്ഷാന്തമിതി സ്മ ഭീമ
ഭീമസേനാ, വീണ്ടും ഞാൻ വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നു, വിഷം കുടിക്കുന്നതുപോലെ. യാജ്ഞസേനിയെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഭീമൻ സഹിച്ചു, 'അങ്ങനെയിരിക്കട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ന ത്വദ്യ ശക്യം ഭരതപ്രവീര കൃത്വാ യദുക്തം കുരുവീരമധ്യേ। കാലം പ്രതീക്ഷസ്വ സുഖോദയായ പാകം ഫലാനാമിവ ബീജവാപഃ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ഇന്നിതാ, കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ നീ പറഞ്ഞത് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. സന്തോഷം ലഭിക്കാൻ യോജിച്ച സമയത്തെ കാത്തിരിക്കണം; വിതച്ച വിത്ത് പഴം കായുന്നതുപോലെ.
യദാ ഹി പൂര്വം നികൃതോനികൃന്തേ- ദ്വൈരം സപുഷ്പം സഫലം വിദിത്വാ। മഹാഗുണം ഹരതി ഹി പൌരുഷേണ തദാ വീരോ ജീവതി ജീവലോകേ
വഞ്ചന അനുഭവിച്ച് തിരിച്ചും വഞ്ചിച്ചപ്പോൾ, വൈരം പൂർണ്ണമായും വളർന്നു ഫലിച്ചപ്പോൾ, അതിനുവേണ്ടി വീരൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ മഹത്തായ ഗുണം നേടുന്നു; അപ്പോൾ മാത്രമാണ് വീരൻ ലോകത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജീവിക്കുന്നത്.
ശ്രിയം ച ലോകേ ലഭതേ സമഗ്രാം മന്യേ ചാസ്മൈ ശത്രവഃ സന്നമന്തേ। മിത്രാണി ചൈനമതിരാഗാദ്ഭജന്തേ ദേവാ ഇവേനദ്രമുപജീവന്തി ചൈനമ്
അവൻ ലോകത്തിൽ സമ്പൂർണ്ണമായ ഐശ്വര്യം നേടുന്നു; അവന്റെ ശത്രുക്കൾ പോലും അവന്റെ മുമ്പിൽ തലകുനിയുന്നു എന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. സുഹൃത്തുക്കൾ വലിയ സ്നേഹത്തോടെ അവനെ സേവിക്കുന്നു; ദേവന്മാരെപ്പോലെ ആളുകൾ അവനെ ആശ്രയിക്കുന്നു.
മമ പ്രതിജ്ഞാം ച നിബോധ സത്യാം വൃണേ സത്യമമൃതീജ്ജീവിതാച്ച। രാജ്യം ച പുത്രാശ്ച യശോ ധനം ച സര്വം ന സത്യസ്യ കലാമുപൈതി
എന്റെ സത്യവാങ്മൂലം കേൾക്കൂ: സത്യം ഞാൻ അമൃതത്തേക്കാൾ, ജീവൻതന്നേക്കാൾ പ്രിയമാക്കുന്നു. രാജ്യം, പുത്രന്മാർ, പ്രശസ്തി, ധനം — ഇതെല്ലാം സത്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ല.
സന്ധിം കൃത്വൈവ കാലേന ഹ്യന്തകേന പതത്രിണാ। അനന്തേനാപ്രമേയേണ സ്രോതസാ സര്വഹാരിണാ
കാലത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ, ആകാശത്ത് പറക്കുന്ന പക്ഷിയെപ്പോലെയുള്ള മരണവുമായി, അതിനശേഷം എല്ലാം ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന അതിയായ, അളവറ്റ പ്രവാഹവുമായി, സമാധാനം ഉണ്ടാക്കേണ്ടിവരും.
പ്രത്യക്ഷം മന്യസേ കാലം മര്ത്യഃ സന്കാലബന്ധനഃ। ഫേനധര്മാ മഹാരാജ ഫലധര്മാ തഥൈവ ച
മരണാധീനനായ മനുഷ്യനേ, നീ കാലത്തെ നേരിൽ കാണാമെന്നു കരുതുന്നു. മഹാരാജാവേ, നിന്റെ സ്വഭാവം അകത്തുള്ള കുഞ്ചികയും പഴവും പോലെയാണ്.
നിമേഷാദപി കൌന്തേയ യസ്യായുരപചീയതേ। സൂച്യേവാഞ്ജനചൂര്ണാനി കിമിതി പ്രതിപാലയേത്
കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, ഒരു നിമിഷം പോലും കഴിഞ്ഞാൽ ജീവൻ കുറയുന്നു; സൂചിയിൽ കണ്മഷി പൊടിപോലും വീഴുന്നതുപോലെ, എന്തിനാണ് വൈകിപ്പിക്കേണ്ടത്?
യോ നൂനമമിതായുഃ സ്യാദഥവാഽഽയുഃപ്രമാണവിത്। സ കാലം വൈ പ്രതീക്ഷേത സര്വപ്രത്യക്ഷദര്ശിവാന്
ആയുസ്സിന് അളവില്ലാത്തവനോ, അല്ലെങ്കിൽ ജീവന്റെ അളവ് അറിയുന്നവനോ, എല്ലാം നേരിട്ട് കാണുന്നവനോ, അത്തരം ഒരാൾ ശരിയായ സമയത്തേക്കായി കാത്തിരിക്കണം.
പ്രതീക്ഷ്യമാണഃ കാലോ നഃ സമാ രാജംസ്ത്രയോദശ। ആയുഷോപചയം കൃത്വാ മരണായോപനേഷ്യതി
നാം കാത്തിരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, പതിമൂന്ന് വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോകും; ആയുസ്സു കൂടി, സമയം നമ്മെ മരണത്തിലേക്കാണ് കൊണ്ടുപോകുന്നത്.
ശരീരിണാം ഹി മരണം ശരീരേ നിത്യമാശ്രിതമ്। പ്രാഗേവ മരണാത്തസ്മാദ്രാജ്യായൈവ ഘടാമഹേ
ശരീരമുള്ളവർക്കു മരണം ശരീരത്തിൽ എപ്പോഴും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് മരണം വരുന്നതിന് മുമ്പ് നാം രാജ്യം നേടാൻ ശ്രമിക്കണം.
യോ ന യാതി പ്രസംഖ്യാനമസ്പഷ്ടോ ഭൂമിവര്ധനഃ। അയാതയിത്വാ വൈരാണി സോഽവസീദതി ഗൌരിവ
ആലോചനയില്ലാത്തവനും, മനസ്സിൽ വ്യക്തതയില്ലാത്തവനും, ഭൂമി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനും, വൈരങ്ങൾ തീർക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവനും, പശുവുപോലെ താഴേക്ക് വീഴും.
യോ ന യാതയതേ വൈരമല്പസത്വോദ്യമഃ പുമാന്। അഫലം ജന്മ തസ്യാഹം മന്യേ ദുര്ജാതജീവിനഃ
വൈരം തീർക്കാൻ ശ്രമിക്കാത്തവനും, ശക്തിയും ഉത്സാഹവും കുറവായവനും, ദുർഭാഗ്യത്തോടെ ജീവിക്കുന്നവന്റെ ജനനം ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ഹൈരണ്യൌ ഭവതോ ബാഹൂ ശ്രുതിര്ഭവതി പാര്ഥിവീ। ഹത്വാ ദ്വിഷന്തം സംഗ്രാമേ ഭുങ്ക്ഷ്വ ബാഹുജിതം വസു
നിന്റെ കൈകൾ പൊന്നുപോലെയാണ്, നിന്റെ പ്രശസ്തി ഭൂമിയിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ശത്രുവിനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച്, കൈവശപ്പെടുത്തിയ സമ്പത്ത് ആസ്വദിക്കൂ.
ഹത്വാ വൈ പുരുഷോ രാജന്നികര്താരമരിംദമ്। അഹ്നായ നരകം ഗച്ഛേത്സ്വര്ഗേണാസ്യ സ സംമിതഃ
രാജാവിനെയും, ശത്രുവിനെയും, ദുഷ്ടനെയും കൊല്ലുന്നവൻ, ശത്രുനാശക, നരകത്തിലേക്കല്ല പോകുന്നത്; സ്വർഗ്ഗത്തോടു തുല്യനാണ് അവൻ.
അമര്ഷജോ ഹി സംതാപഃ പാവകാദ്ദീപ്തിമത്തരഃ। യേനാഹമഭിസംതപ്തോ ന നക്തം ന ദിവാ ശയേ
കോപത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ദുഃഖം അഗ്നിയെക്കാൾ കഠിനമാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ രാത്രി പകലൊന്നും ഉറങ്ങാൻ കഴിയാതെ വേദനിക്കുന്നത്.
അയം ച പാര്ഥോ ബീഭത്സുര്വരിഷ്ഠോ ജ്യാവികര്ഷണേ। ആസ്തേ പരമസംതപ്തോ നൂനം സിംഹ ഇവാശയേ
ഈ പാർത്ഥൻ, ഭയങ്കരനായ വില്ലാളി, അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ, സിംഹം തനിക്കു താനായിരിപ്പുപോലെ ഇരിക്കുന്നു.
യോഽയമേകോ നുദേത്സര്വാംല്ലോകേ രാജന്ധനുര്ഭൃതഃ। സോയമാത്മജമൂഷ്മാണം ഗ്രഹാഹസ്തീവ യച്ഛതി
രാജാവേ, ലോകത്തിലെ എല്ലാ വില്ലാളികളെയും ഒറ്റയ്ക്ക് തുരത്താൻ കഴിയുന്നവൻ, തന്റെ സ്വന്തം മകനെ, ആനയെ പിടിക്കുന്നവന്റെ കൈപോലെ, നിയന്ത്രിച്ചു നില്ക്കുന്നു.
നകുലഃ സഹദേവശ്ച വൃദ്ധാ മാതാ ച വീരസൂഃ। തവൈവ പ്രിയമിച്ഛന്ത ആസതേ ജഡമൂകവത്
നകുലനും സഹദേവനും, വീരന്മാരെ പ്രസവിച്ച വയോധികയായ അമ്മയും, നിന്റെ ഭാവുകം മാത്രം ആഗ്രഹിച്ച്, മൗനവും അജ്ഞതയുംപോലെ ഇരിക്കുന്നു.
സര്വേ തേഽപ്രിയമിച്ഛന്തി ബാന്ധവാഃ സഹ സൃഞ്ജയൈഃ। അഹമേകശ്ച സംതപ്തോ മാതാ ച പ്രതിബിന്ധ്യതഃ
നിന്റെ ബന്ധുക്കളും സൃഞ്ജയരുമായി ചേർന്ന്, നിനക്ക് ഇഷ്ടമല്ലാത്തതെല്ലാം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഞാൻ മാത്രം ദുഃഖിതനാണ്, അമ്മയും, പ്രതിബന്ധകന്റെ മകനേ.
പ്രിയമേവ തു സര്വേഷാം യദ്ബ്രവീമ്യുത കിംചന। സര്വേ ഹി വ്യസനം പ്രാപ്താഃ സര്വേ യുദ്ധാഭിനന്ദിനഃ
എന്ത് പറഞ്ഞാലും എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടമുള്ളതേയാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്; കാരണം, എല്ലാവർക്കും ദുർഭാഗ്യം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്, എല്ലാവർക്കും യുദ്ധം ആഗ്രഹമാണ്.
നാതഃ പാപീയസീ കാചിദാപദ്രാജന്ഭവിഷ്യതി। യന്നോ നീചൈരല്പബലൈ രാജ്യമാച്ഛിദ്യ ഭുജ്യതേ
ഇതിൽക്കാൾ വലിയ ദുർഭാഗ്യം, രാജാവേ, ഉണ്ടാവില്ല; കാരണം, നമുക്ക് താഴ്ന്നവരും ദുർബലരും നമ്മുടെ രാജ്യം പിടിച്ചെടുത്ത് ആസ്വദിക്കുന്നു.