ശത്രുഹസ്തഗതാം രാജന്കഥംസ്വിന്നാഹരേര്മഹീമ്। ഇഹ യത്നമുപാഹൃത്യ ബലേന മഹതാഽന്വിതഃ
രാജാവേ, ശത്രുക്കളുടെ കൈവശമുള്ള ഈ ഭൂമി നമുക്ക് തിരിച്ചു നേടാൻ, ഇവിടെ വലിയ ശക്തിയോടെ പരിശ്രമിക്കാതെ എങ്ങനെയാകും?
സ ഏവമുക്തസ്തു മഹാനുഭാവഃ സത്യവ്രതോ ഭീമസേനേന രാജാ। അജാതശത്രുസ്തദനന്തരം വൈ ധൈര്യാന്വിതോ വാക്യമിദം ബഭാഷേ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാത്മാവും സത്യനിഷ്ഠനുമായ രാജാവായ അജാതശത്രു, ധൈര്യത്തോടെ ഭീമസേനനോടു പറഞ്ഞു:
അസംശയം ഭാരത സത്യമേത- ദ്യന്മാം തുദന്വാക്യശല്യൈഃ ക്ഷിണോഷി। ന ത്വാം വിഗര്ഹേ പ്രതികൂലമേത- ന്മമാനയാദ്ധി വ്യസനം വ ആഗാത്
ഭാരതാ, സംശയമില്ല, നീ പറയുന്നത് സത്യമാണ്. നിന്റെ വാക്കുകൾ എനിക്ക് അസ്ത്രംപോലെ തുളച്ച് വേദനിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും, ഈ ദുർഘടം ഞങ്ങളുടെ മേൽ വന്നത് എന്റെ കാരണമാണ്, അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല.
അഹം ഹ്യക്ഷാനന്വപദ്യം ജിഹീര്ഷന് രാജ്യംസരാഷ്ട്രം ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രാത്। തന്മാം ശഠഃ കിതവ പ്രത്യദേവീ- ത്സുയോധനാര്ഥം സുബലസ്യ പുത്രഃ
ഞാൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനിൽ നിന്ന് രാജ്യം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പാശക്രീഡയിൽ കയറി. എന്നാൽ, കപടനും ചതിയനുമായ സുബലപുത്രൻ, ദുര്യോധനന്റെ വേണ്ടി എനിക്ക് എതിർചെയ്തു.
മഹാമായഃ ശകുനിഃ പാര്വതീയഃ സഭാമധ്യേ പ്രവപന്നക്ഷപൂഗാന്। അമായിനം മായയാ പ്രത്യജൈഷീ- ത്തതോഽപശ്യം വൃജിനം ഭീമസേന
പർവ്വതദേശക്കാരനായ മഹാചതുരനായ ശകുനി സഭയിൽ പാശങ്ങൾ എറിഞ്ഞു. കപടത്വം ഉപയോഗിച്ച് അവൻ എന്നെ തോൽപ്പിച്ചു. ഞാൻ അപ്പോൾ തന്നെ ദുരന്തം കണ്ടു, ഭീമസേന.
അക്ഷാംശ്ച ദൃഷ്ട്വാ ശകുനേര്യഥാവത് കാമാനുകൂലാനയുജോ യുജശ്ച। ശക്യോ നിയന്തുമഭവിഷ്യദാത്മാ മന്യുസ്തു ഹന്യാത്പുരുഷസ്യ ധൈര്യമ്
ശകുനിയുടെ പാശങ്ങൾ ചിലത് അനുകൂലവും ചിലത് പ്രതികൂലവും ചിലത് സമവുമായിരുന്നത് ഞാൻ കണ്ടു. ആ സമയത്ത് ആത്മസംയമനം സാധ്യമായിരുന്നു. പക്ഷേ, കോപം മനുഷ്യന്റെ ക്ഷമയെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
യന്തും നാത്മാ ശക്യതേ പൌരുഷേണ മാനേന വീര്യേണ ച താത നദ്ധഃ। ന തേ വാചോ ഭീമസേനാഭ്യസൂയേ മന്യേ തഥാ തദ്ഭവിതവ്യമാസീത്
ശക്തിയാലോ, അഭിമാനത്താലോ, വീര്യത്താലോ, താനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയില്ല, അച്ഛാ. അതിനാൽ, ഭീമസേന, ഞാൻ നിന്റെ വാക്കുകളിൽ ദോഷം കാണുന്നില്ല. ഇതെല്ലാം സംഭവിക്കേണ്ടതായിരുന്നു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
സ നോ രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രോ ന്യപാതയദ്വ്യസനേ രാജ്യമിച്ഛന്। ദാസ്യം ച നോഽഗമയദ്ഭീമസേന യത്രാഭവച്ഛരണം ദ്രൌപദീ നഃ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ രാജ്യം ആഗ്രഹിച്ച് നമ്മെ ദുരിതത്തിലേക്ക് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ഭീമസേന, ദ്രൗപദി നമുക്ക് ആശ്രയമായപ്പോൾ, അവൻ നമ്മെ അടിമകളാക്കി.
ത്വം ചാപി തദ്വേത്ഥ ധനംജയശ്ച പുനര്ദ്യൂതായാഗതാസ്താം സഭാം നഃ। യന്മാഽബ്ഹവീദ്ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്ര ഏകഗ്ലഹാര്ഥം ഭരതാനാം സമക്ഷമ്
നീയും ധനഞ്ജയനും ഈ കാര്യം നന്നായി അറിയുന്നവരാണ്. ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകനു വേണ്ടി, ഭാരതന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ, ഒരൊറ്റ പന്തായ്ക്കായി ഞങ്ങൾ വീണ്ടും ആ സഭയിലേക്ക് വിളിക്കപ്പെട്ടു.
വനേ സമാ ദ്വാദശ രാജപുത്ര യഥാകാമം വിദിതമജാതശത്രോ। അഥാപരം ചാവിദിതശ്ചരേഥാഃ സര്വൈഃ സഹ ഭ്രാതൃഭിശ്ഛദ്മരൂപഃ
രാജകുമാരാ, എല്ലാവർക്കും അറിയാവുന്ന വിധത്തിൽ, ഞങ്ങൾ പന്ത്രണ്ട് വർഷം കാടിൽ自在മായി കഴിഞ്ഞു. അതിനുശേഷം, ആരും അറിയാതെ, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം വേഷം മാറി അലയുകയും ചെയ്തു.
ത്വാം ചേച്ഛ്രുത്വാ താത തഥാ ചരന്ത- മവഭോത്സ്യന്തേ ഭാരതാനാം ചരാശ്ച। അന്യാംശ്ചരേഥാസ്താവതോഽബ്ദാംസ്തഥാത്വം നിശ്ചിത്യ തത്പ്രതിജാനീഹി പാര്ഥ
മകനേ, ഭാരതന്മാരുടെ ചാരന്മാർ നിന്നെ ഇങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നതായി അറിഞ്ഞാൽ, അത്രയും വർഷം നീ വീണ്ടും മറവിൽ കഴിയേണ്ടി വരും. ഇതു മനസ്സിലാക്കി അതിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുക, പാർത്താ.
ചരൈശ്ചേന്നോ വിദിതഃ കാലമേതം യുക്തോ രാജന്മോഹയിത്വാ മദീയാന്। ബ്രവീമി സത്യം കുരുസംസദീഹ തവൈവ താ ഭാരത പഞ്ച നദ്യഃ
രാജാവേ, ഈ കാലയളവിൽ ഞങ്ങളെ ചാരന്മാർ കണ്ടെത്തിയാൽ, എന്റെ ജനങ്ങളെ വഞ്ചിച്ചശേഷം, ഞാൻ ഈ കുരുസഭയിൽ സത്യമായി പറയുന്നു: ആ അഞ്ചു നദികളും, ഭാരതാ, നിനക്കാണ്.
വയം ചൈതദ്ഭാരത സര്വ ഏവ ത്വയാ ജിതാഃ കാലമപാസ്യ ഭോഗാന്। ചരേമ ഇത്യാഹ പുരാ സ രാജാ മധ്യേ കുരൂണാം സ മയോക്തസ്തഥേതി
ഭാരതാ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്നാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു. സമയമാകുമ്പോൾ ഭോഗങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ഞങ്ങൾ അലയുകയായിരുന്നു. കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ രാജാവ് അങ്ങനെ പറഞ്ഞു, ഞാൻ അതിന് സമ്മതിച്ചു.
തത്ര ദ്യൂതമഭവന്നോ ജഘന്യം യസ്മിഞ്ജിതാഃ പ്രവ്രജിതാശ് സര്വേ। ഇത്ഥം തു ദേശാനനുസംചരാമോ വനാനി കൃച്ഛ്രാണി ച കൃച്ഛ്രരൂപാഃ
അവിടെ നടന്ന ചതിയുള്ള പാശായം ഞങ്ങൾക്കു ഏറ്റവും വലിയ നാശം വരുത്തി. അതിൽ ഞങ്ങൾ തോറ്റു, എല്ലാവരും പ്രവാസത്തിലേയ്ക്ക് അയക്കപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ ഞങ്ങൾ ദേശങ്ങളിൽ കാടുകളിൽ കഠിനമായ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ചു അലയുന്നു.
സുയോധനശ്ചാപി ന ശാന്തിമിച്ഛത് ഭൂയഃ സ മന്യോര്വശമന്വഗച്ഛത്। ഉദ്യോജയാമാസ കുരൂംശ്ച സര്വാന് യേചാസ്യ കേചിദ്വശമന്വഗച്ഛന്
സുയോധനൻ സമാധാനം ആഗ്രഹിച്ചില്ല; പകരം, തന്റെ കോപം കൂടുതൽ പിന്തുടർന്നു. അവൻ എല്ലാ കുരുക്കളെയും ഒരുമിച്ചു കൂട്ടി, അവന്റെ അധികാരത്തിൽ ആർക്കും അവനെ പിന്തുടർന്നു.
താം സിദ്ധിമാസ്ഥായ സതാം സകാശേ കോ നാമ ജഹ്യാദിഹ രാജ്യഹേതോഃ। ആര്യസ്യ മന്യേ മരണാദ്ഗരീയോ യദ്ധര്മമുത്ക്രമ്യ മഹീം പ്രശാസേത്
സത്പുരുഷന്മാരുടെ ഇടയിൽ വിജയിച്ചവൻ ആരാണ് രാജ്യം വേണ്ടി അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കാനുള്ളത്? ധർമ്മം ലംഘിച്ച് ഭൂമി ഭരിക്കുന്നതിനെക്കാൾ മരണം തന്നെ ആര്യനു ഉത്തമം എന്നു ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
തദൈവ ചേദ്വീരകര്മാകരിഷ്യോ യദാ ദ്യൂതേ പരിഘം പര്യമൃക്ഷഃ। ബാഹൂ ദിധക്ഷന്വാരിതഃ ഫല്ഗുനേന കിം ദുഷ്കൃതംഭീമ തദാഽഭവിഷ്യത്
പാശായം നടക്കുമ്പോൾ നീ ആയുധം എടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ഫൽഗുനൻ നിന്നെ തടഞ്ഞപ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ വീരത്വം കാണിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, ഭീമൻ എന്ത് തെറ്റ് ചെയ്തിരിക്കും?
പ്രാഗേവ ചൈവം സമയക്രിയായാഃ കിം നാബ്രവീഃ പൌരുഷമാവിദാനഃ। പ്രാപ്തം തു കാലം ത്വഭിപദ്യപശ്ചാത് കിം മാമിദാനീമതിവേലമാത്ഥ
സമയബന്ധം ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ നീ തന്റേടം പറഞ്ഞില്ലേ? ഇപ്പോൾ കാലം കഴിഞ്ഞ് മുന്നോട്ട് വന്ന്, നീ എനിക്കു അനാവശ്യമായി എന്തിന് പറയുന്നു?
ഭൂയോപി ദുഃഖം മമ ഭീമസേന ദൂയേ വിഷസ്യേവ രസം ഹി പീത്വാ। യദ്യാജ്ഞസേനീം പരിക്ലിശ്യമാനാം സംദൃശ്യ തത്ക്ഷാന്തമിതി സ്മ ഭീമ
ഭീമസേനാ, വീണ്ടും ഞാൻ വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നു, വിഷം കുടിക്കുന്നതുപോലെ. യാജ്ഞസേനിയെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഭീമൻ സഹിച്ചു, 'അങ്ങനെയിരിക്കട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ന ത്വദ്യ ശക്യം ഭരതപ്രവീര കൃത്വാ യദുക്തം കുരുവീരമധ്യേ। കാലം പ്രതീക്ഷസ്വ സുഖോദയായ പാകം ഫലാനാമിവ ബീജവാപഃ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ഇന്നിതാ, കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ നീ പറഞ്ഞത് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. സന്തോഷം ലഭിക്കാൻ യോജിച്ച സമയത്തെ കാത്തിരിക്കണം; വിതച്ച വിത്ത് പഴം കായുന്നതുപോലെ.
യദാ ഹി പൂര്വം നികൃതോനികൃന്തേ- ദ്വൈരം സപുഷ്പം സഫലം വിദിത്വാ। മഹാഗുണം ഹരതി ഹി പൌരുഷേണ തദാ വീരോ ജീവതി ജീവലോകേ
വഞ്ചന അനുഭവിച്ച് തിരിച്ചും വഞ്ചിച്ചപ്പോൾ, വൈരം പൂർണ്ണമായും വളർന്നു ഫലിച്ചപ്പോൾ, അതിനുവേണ്ടി വീരൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ മഹത്തായ ഗുണം നേടുന്നു; അപ്പോൾ മാത്രമാണ് വീരൻ ലോകത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജീവിക്കുന്നത്.
ശ്രിയം ച ലോകേ ലഭതേ സമഗ്രാം മന്യേ ചാസ്മൈ ശത്രവഃ സന്നമന്തേ। മിത്രാണി ചൈനമതിരാഗാദ്ഭജന്തേ ദേവാ ഇവേനദ്രമുപജീവന്തി ചൈനമ്
അവൻ ലോകത്തിൽ സമ്പൂർണ്ണമായ ഐശ്വര്യം നേടുന്നു; അവന്റെ ശത്രുക്കൾ പോലും അവന്റെ മുമ്പിൽ തലകുനിയുന്നു എന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. സുഹൃത്തുക്കൾ വലിയ സ്നേഹത്തോടെ അവനെ സേവിക്കുന്നു; ദേവന്മാരെപ്പോലെ ആളുകൾ അവനെ ആശ്രയിക്കുന്നു.
മമ പ്രതിജ്ഞാം ച നിബോധ സത്യാം വൃണേ സത്യമമൃതീജ്ജീവിതാച്ച। രാജ്യം ച പുത്രാശ്ച യശോ ധനം ച സര്വം ന സത്യസ്യ കലാമുപൈതി
എന്റെ സത്യവാങ്മൂലം കേൾക്കൂ: സത്യം ഞാൻ അമൃതത്തേക്കാൾ, ജീവൻതന്നേക്കാൾ പ്രിയമാക്കുന്നു. രാജ്യം, പുത്രന്മാർ, പ്രശസ്തി, ധനം — ഇതെല്ലാം സത്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ല.
സന്ധിം കൃത്വൈവ കാലേന ഹ്യന്തകേന പതത്രിണാ। അനന്തേനാപ്രമേയേണ സ്രോതസാ സര്വഹാരിണാ
കാലത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ, ആകാശത്ത് പറക്കുന്ന പക്ഷിയെപ്പോലെയുള്ള മരണവുമായി, അതിനശേഷം എല്ലാം ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന അതിയായ, അളവറ്റ പ്രവാഹവുമായി, സമാധാനം ഉണ്ടാക്കേണ്ടിവരും.
പ്രത്യക്ഷം മന്യസേ കാലം മര്ത്യഃ സന്കാലബന്ധനഃ। ഫേനധര്മാ മഹാരാജ ഫലധര്മാ തഥൈവ ച
മരണാധീനനായ മനുഷ്യനേ, നീ കാലത്തെ നേരിൽ കാണാമെന്നു കരുതുന്നു. മഹാരാജാവേ, നിന്റെ സ്വഭാവം അകത്തുള്ള കുഞ്ചികയും പഴവും പോലെയാണ്.
നിമേഷാദപി കൌന്തേയ യസ്യായുരപചീയതേ। സൂച്യേവാഞ്ജനചൂര്ണാനി കിമിതി പ്രതിപാലയേത്
കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, ഒരു നിമിഷം പോലും കഴിഞ്ഞാൽ ജീവൻ കുറയുന്നു; സൂചിയിൽ കണ്മഷി പൊടിപോലും വീഴുന്നതുപോലെ, എന്തിനാണ് വൈകിപ്പിക്കേണ്ടത്?
യോ നൂനമമിതായുഃ സ്യാദഥവാഽഽയുഃപ്രമാണവിത്। സ കാലം വൈ പ്രതീക്ഷേത സര്വപ്രത്യക്ഷദര്ശിവാന്
ആയുസ്സിന് അളവില്ലാത്തവനോ, അല്ലെങ്കിൽ ജീവന്റെ അളവ് അറിയുന്നവനോ, എല്ലാം നേരിട്ട് കാണുന്നവനോ, അത്തരം ഒരാൾ ശരിയായ സമയത്തേക്കായി കാത്തിരിക്കണം.
പ്രതീക്ഷ്യമാണഃ കാലോ നഃ സമാ രാജംസ്ത്രയോദശ। ആയുഷോപചയം കൃത്വാ മരണായോപനേഷ്യതി
നാം കാത്തിരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, പതിമൂന്ന് വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോകും; ആയുസ്സു കൂടി, സമയം നമ്മെ മരണത്തിലേക്കാണ് കൊണ്ടുപോകുന്നത്.
ശരീരിണാം ഹി മരണം ശരീരേ നിത്യമാശ്രിതമ്। പ്രാഗേവ മരണാത്തസ്മാദ്രാജ്യായൈവ ഘടാമഹേ
ശരീരമുള്ളവർക്കു മരണം ശരീരത്തിൽ എപ്പോഴും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് മരണം വരുന്നതിന് മുമ്പ് നാം രാജ്യം നേടാൻ ശ്രമിക്കണം.
യോ ന യാതി പ്രസംഖ്യാനമസ്പഷ്ടോ ഭൂമിവര്ധനഃ। അയാതയിത്വാ വൈരാണി സോഽവസീദതി ഗൌരിവ
ആലോചനയില്ലാത്തവനും, മനസ്സിൽ വ്യക്തതയില്ലാത്തവനും, ഭൂമി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനും, വൈരങ്ങൾ തീർക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവനും, പശുവുപോലെ താഴേക്ക് വീഴും.