ന ധര്മപര ഏവ സ്യാന്ന ചാര്ഥപരമോ നരഃ। ന കാമപരമോ വാ സ്യാത്സര്വാന്സേവേത സര്വദാ
ഒരു മനുഷ്യനും ഒരിക്കലും ധർമ്മത്തിലും സമ്പത്തിലും അല്ലെങ്കിൽ ഇച്ഛയിലും മാത്രം മുഴുകരുത്; എല്ലാം ഒരുപോലെ സേവിക്കണം.
ധര്മം പൂര്വേ ധനം മധ്യേ ജഘന്യേ കാമമാചരേത്। അഹന്യനുചരേദേവമേഷ ശാസ്ത്രകൃതോ വിധിഃ
ആദ്യം ധർമ്മം, മധ്യേ സമ്പത്ത്, അവസാനം ഇച്ഛ—ഇങ്ങനെ ദിവസേന പ്രവർത്തിക്കണം; ഇതാണ് ശാസ്ത്രം നിർദ്ദേശിച്ച മാർഗം.
കാമം പൂര്വേ ധനം മധ്യേ ജഘന്യേ ധര്മമാചരേത്। വയസ്യനുചരേദേവമേഷ ശാസ്ത്രകൃതോ വിധിഃ
യൗവനത്തിൽ ആദ്യം ഇച്ഛ, മധ്യേ സമ്പത്ത്, അവസാനം ധർമ്മം—ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കണമെന്നും ശാസ്ത്രം പറയുന്നു.
ധര്മം ചാര്ഥം ച കാമം ച യഥാവദ്വദതാംവര। വിഭജ്യ കാലേ കാലജ്ഞഃ സര്വാന്സേവേത പണ്ഡിതഃ
വാക്കിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനേ, സമയത്തെ മനസ്സിലാക്കി, ജ്ഞാനി ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, ഇച്ഛ—ഇവയെ യോജിച്ച് വേർതിരിച്ച്, എല്ലാം ഒരുപോലെ സേവിക്കണം.
മോക്ഷോ വാ പരമം ശ്രേയ ഏഷ രാജന്സുഖാര്ഥിനാമ്। പ്രാപ്തിം വാ ബുദ്ധിമാസ്ഥായ സോപായാം കുരുനന്ദന
രാജാവേ, മോക്ഷം ആനന്ദം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ലാഭമാണ്. അല്ലെങ്കിൽ, കുരുനന്ദനാ, ബുദ്ധിയോടെ ഉചിതമായ മാർഗങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് നീ ലക്ഷ്യം നേടുക.
തദ്വാഽഽശു ക്രിയതാം രാജന്പ്രാപ്തിര്വാപ്യധിഗമ്യതാമ്। ജീവിതം ഹ്യാതുരസ്യേവ ദുഃഖമന്തരവര്തിനഃ
അതുകൊണ്ട് രാജാവേ, ഈ കാര്യം വേഗത്തിൽ നടത്തുക, അല്ലെങ്കിൽ ലക്ഷ്യം നേടുക. കാരണം, ദുഃഖത്തിൽ കഴിയുന്നവന്റെ ജീവൻ രോഗിയുടേതുപോലെയാണ്.
വിദിതശ്ചൈവ മേ ധര്മഃ സതതം ചരിതശ്ച തേ। ജാനന്തസ്ത്വയി ശംസന്തി സുഹൃദഃ കര്മചോദനാമ്
നിന്റെ ധർമ്മം എനിക്ക് അറിയാം, നീ എല്ലായ്പ്പോഴും അതു പാലിച്ചുവന്നവനാണ്. നിന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ ഇതറിയുന്നതിനാൽ നിന്നെ പ്രവർത്തിക്കാനാണ് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്.
ഏഷ നാര്ഥവിഹീനേന ശക്യോ രാജന്നിപേവിതുമ്। അഖിലാഃ പുരുഷവ്യാഘ്ര ഗുണാഃ സ്യുര്യദ്യപീനരേ
രാജാവേ, ധനം ഇല്ലാതെ ഒരുവൻ എത്രയും മഹാനായാലും എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിലനിർത്താൻ കഴിയില്ല.
ധര്മമൂലം ജഗദ്രാജന്നാന്യദ്ധര്മാദ്വിശിഷ്യതേ। ധര്മശ്ചാര്ഥേന മഹതാ ശക്യോ രാജന്നിഷേവിതുമ്
രാജാവേ, ലോകം ധർമ്മത്തിൽ ആധാരമിട്ടിരിക്കുന്നു; ധർമ്മത്തേക്കാൾ വലിയതു ഒന്നുമില്ല. വലിയ ധനംകൊണ്ട് മാത്രമേ ധർമ്മം ശരിയായി പാലിക്കാൻ കഴിയൂ.
ന ചാര്ഥോ ഭൈക്ഷ്യചര്യേണ നാപി ക്ലൈബ്യേന കര്ഹിചിത്। വേത്തും ശക്യസ്തഥാ രാജന്കേവലം ധര്മബുദ്ധിനാ
ധനം ഭിക്ഷയാലോ, ദുർബലതയാലോ, അല്ലെങ്കിൽ വെറും ധാർമ്മിക ചിന്തയാലോ ഒരിക്കലും നേടാൻ കഴിയില്ല, രാജാവേ.
പ്രതിഷ്ദ്ധാ ഹി തേ യാച്ഞാ യയാ സിധ്യതി വൈ ദ്വിജഃ। തേജസൈവാര്ഥലിപ്സായാം യതസ്വ പുരുഷര്ഷഭ
ഭിക്ഷയിലൂടെ ബ്രാഹ്മണൻ വിജയിക്കാമെങ്കിലും, അതു നിന്നിൽ നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട്, മഹാനായവനേ, നീ സ്വന്തമായ ശക്തിയാൽ ധനം നേടാൻ പരിശ്രമിക്കണം.
ഭൈക്ഷ്യചര്യാ ന വിഹിതാ ന ച വിട്ശൂദ്രജീവികാ। ക്ഷത്രിയസ് വിശേഷേണ ധര്മസ്തു ബലമൌരസമ്
ഭിക്ഷയെടുക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ വൈശ്യനും ശൂദ്രനും വേണ്ട ഉപജീവന മാർഗ്ഗങ്ങൾ ക്ഷത്രിയർക്കു യോജിച്ചതല്ല. ക്ഷത്രിയർക്കു ധർമ്മം അവരുടെ സ്വന്തം ശക്തിയിലാണ്.
സ്വധര്മം പ്രതിപദ്യസ്വ ജഹി ശത്രൂന്സമാഗതാന്। ധാര്തരാഷ്ട്രവനം പാര്ഥ മയാ പാര്ഥേന നാശയ
നിന്റെ സ്വന്തം കർത്തവ്യം സ്വീകരിച്ച് ശത്രുക്കളെ ജയിക്കൂ. പാർഥാ, എന്റെ സഹായത്തോടെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ നശിപ്പിക്കൂ.
ഉദാരമേവ വിദ്വാംസോ ധര്മം പ്രാഹുര്മനീഷിണഃ। ഉദാരം പ്രതിപദ്യസ്വ നാവരേ സ്ഥാതുമര്ഹസി
പണ്ഡിതന്മാരും ജ്ഞാനികളും മഹത്തായ പ്രവൃത്തിയെയാണ് ധർമ്മം എന്നു പറയുന്നത്. അതുകൊണ്ട് മഹത്തായ വഴിയെ സ്വീകരിക്കൂ; താഴ്ന്നതിൽ നിലകൊള്ളരുത്.
അനുബുധ്യസ്വ രാജേന്ദ്ര വേത്ഥ ധര്മാന്സനാതനാന്। ക്രൂരകര്മാഽഭിജാതോസി യസ്മാദുദ്വിജതേ ജനഃ
രാജാധിരാജാ, നീ സനാതനധർമ്മങ്ങൾ അറിയുന്നവനാണ്. നീ കഠിനപ്രവൃത്തികൾക്കായി ജനിച്ചവനാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് ജനങ്ങൾ നിന്നെ ഭയപ്പെടുന്നത്.
പ്രജാപാലനസംഭൂതം ഫലം തവ ന ഗര്ഹിതമ്। ഏഷ തേ വിഹിതോ രാജന്ധാത്രാ ധര്മഃ സനാതനഃ
ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ച് ലഭിക്കുന്ന ഫലം കുറ്റം പറയാൻ കഴിയില്ല, രാജാവേ. ഈ സനാതനധർമ്മം ദാതാവായ ദൈവം നിന്നിൽ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.
തസ്മാദ്വിചലിതഃ പാര്ഥ ലോകേ ഹാസ്യം ഗമിഷ്യസി। സ്വധര്മാദ്ധി മനുഷ്യാണാം ചലനം ന പ്രശസ്യതേ
അതിനാൽ, പാർഥാ, നീ ഇതിൽ നിന്ന് വഴിതിരിഞ്ഞാൽ ലോകത്ത് പരിഹാസ്യനാവും; മനുഷ്യർക്കു അവരുടെ സ്വന്തം കർത്തവ്യത്തിൽ നിന്ന് മാറുന്നത് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
സ ക്ഷാത്രം ഹൃദയം കൃത്വാ ത്യക്ത്വേദം ശിഥിലം മനഃ। വീര്യമാസ്ഥായ കൌരവ്യ ധുരമുദ്വഹ ധുര്യവത്
ക്ഷത്രിയന്റെ മനസ്സോടെ ഹൃദയം ഉറപ്പാക്കി ഈ ദുർബലത ഉപേക്ഷിച്ച്, ശക്തി പ്രാപിച്ച്, കൌരവാ, നേതാവുപോലെ ഭാരമേറ്റു നിൽക്കൂ.
ന ഹി കേവലധര്മാത്മാ പൃഥിവീം ജാതു കശ്ചന। പാര്ഥിവോ വ്യജയദ്രാജന്ന ഭൂതിം ന പുനഃ ശ്രിയമ്
ശുദ്ധധർമ്മത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്ന രാജാവൊരാളും ഭൂമി ജയിച്ചിട്ടില്ല, രാജാവേ; സമ്പത്തോ ഐശ്വര്യവും അങ്ങനെ നേടാൻ കഴിയില്ല.
ജിഹ്വാം ദത്താ ബഹൂനാം ഹി ക്ഷുദ്രാണാം ലുബ്ധചേതസാമ്। നികൃത്യാ ലഭതേ രാജ്യമാഹാരമിവ ശല്യകഃ
ചുരുങ്ങിയ മനസ്സുള്ള, ലാലസയുള്ള പലർക്കും വാക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവൻ കപടതയാൽ രാജ്യം നേടുന്നു, പക്ഷി ഭക്ഷണം പിടിക്കുന്നതുപോലെ.
ഭ്രാതര പൂര്വജാതാശ്ച സുസമൃദ്ധാശ്ച സര്വശഃ। നികൃത്യാ നിര്ജിതാ ദേവൈരസുരാഃ പാണ്ഡവര്ഷഭ
പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠാ, ദേവന്മാർ കപടതയാൽ തന്നെ, സമ്പന്നരായ മൂത്ത സഹോദരന്മാരെയും ജയിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഏവം ബലവതഃ സര്വമിതി ബുദ്ധ്വാ മഹീപതേ। ജഹി ശത്രൂന്മഹാബാഹോ പരാം നികൃതിമാസ്ഥിതാന്
എല്ലാം ശക്തിയുള്ളവർക്കാണ് എന്നതറിയുക, രാജാവേ. അതിനാൽ, മഹാബാഹുവേ, കപടതയിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളെ നീ ജയിക്കൂ.
ന ഹ്യര്ജുനസമഃ കശ്ചിദ്യുധി യോദ്ധാ ധനുര്ധരഃ। ഭവിതാ വാ പുമാന്കശ്ചിന്മത്സമോ വാ ഗദാധരഃ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ അർജുനനോടു തുല്യനായ ധനുര്ധാരി ആരുമില്ല; അങ്ങനെ തന്നെ, ഗദയുമായി എന്നെപ്പോലെ തുല്യനായവൻ ഒരാളുമില്ല.
സത്വേന കുരുതേ യുദ്ധം രാജന്സുബലവാനപി। ന പ്രമാണേന നോത്സാഹാത്സത്വസ്ഥോ ഭവ പാണ്ഡവ
രാജാവേ, ശക്തനും ബലവാനുമായവനും ധൈര്യത്താൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു; അളവോ ഉത്സാഹമോ മതിയല്ല—പാണ്ഡുവിന്റെ മകനേ, നീ ധൈര്യത്തിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കണം.
സത്വം ഹി മൂലമര്ഥസ് യവിതഥം യദതോഽന്യഥാ। ന തു പ്രസക്തം ഭവതി വൃക്ഷച്ഛായേന ഹൈമനീ
വിജയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ധൈര്യമാണ്; അതില്ലെങ്കിൽ മറ്റൊന്നും ഫലപ്രദമാവില്ല—മരച്ചായയിൽ നിന്ന് ശീതകാലം വരാത്തതുപോലെ.
അര്ഥത്യാഗോഽപി കാര്യഃ സ്യാദര്ഥം ശ്രേയാംസമിച്ഛതാ। ബീജൌപമ്യന കൌന്തേയ മാ തേ ഭൂദത്ര സംശയഃ
കുറഞ്ഞതിലും വലിയതിലും നല്ലത് നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻക്ക്, ആവശ്യമായപ്പോൾ സമ്പത്ത് ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വരാം; കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, ഇതിൽ ഒരു സംശയവും വേണ്ട.
അര്ഥേന തു സമോഽനര്ഥോ യത്ര ലബ്ധോ മഹോദയഃ। ന തത്ര വിപണഃ കാര്യഃ ഖരകണ്ഡൂയനം ഹി തത്
സമ്പത്തും ദുർഭാഗ്യവും ഒരുപോലെയായിടത്ത് വലിയ നേട്ടം ലഭിച്ചാൽ, അവിടെ വാണിജ്യം ചെയ്യേണ്ടതില്ല—അത് പുണ്ണിൽ കയ്പ്പു ചൊരിയുന്നതുപോലെയാണ്.
ഏവമേവ മനുഷ്യേന്ദ്ര ധര്മം ത്യക്ത്വാഽല്പകം നരഃ। ബൃഹന്തം ധര്മമാപ്നോതി സ ബുദ്ധ ഇതി നിശ്ചിതമ്
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ചെറിയ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് വലിയ ധർമ്മം നേടുന്നവൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനി എന്ന് ഉറപ്പാണ്.
അമിത്രം മിത്രസംപന്നം മിത്രൈര്ഭിന്ദന്തി പണ്ഡിതഃ
മിത്രങ്ങളാൽ പിന്തുണയുള്ള ശത്രുവിനെ, പണ്ഡിതന്മാർ സ്വന്തം സുഹൃത്തുക്കളുടെ സഹായത്തോടെ തോൽപ്പിക്കും.
സത്വേന കുരുതേ യുദ്ധം രാജന്സുബലവാനപി। നോദ്യമേന ന ഹോത്രാഭിഃ സര്വാഃ സ്വീകുരുതേ പ്രജാഃ
രാജാവേ, ശക്തനും ബലവാനുമായവനും ധൈര്യത്താൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു; വെറും ശ്രമത്താലോ യാഗങ്ങളാലോ എല്ലാവരെയും കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല.