സര്വഥാ ധര്മമൂലോഽര്ഥോ ധര്മശ്ചാര്ഥപരിഗ്രഹഃ। ഇതരേതരയോര്നീതൌ വിദ്ധി മേഘോദധീ യഥാ
എല്ലാ രീതിയിലും സമ്പത്ത് ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അതുപോലെ തന്നെ ധർമ്മം സമ്പത്തിന്റെ പിന്തുണയോടെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; ഇവയുടെ ബന്ധം മേഘവും സമുദ്രവും തമ്മിലുള്ളതുപോലെയാണ്.
ദ്രവ്യാര്ഥസ്പര്ശസംയോഗേ യാ പ്രീതിരുപജായതേ। സ കാമശ്ചിത്തസംകല്പഃ ശരീരം നാസ്യ ദൃശ്യതേ
സമ്പത്തിന്റെ വസ്തുക്കളുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ മനസ്സിൽ ഉയരുന്ന ആനന്ദം തന്നെയാണ് ഇച്ഛ; അതൊരു മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹം മാത്രമാണ്, ശരീരത്തിൽ അതിന്റെ രൂപം കാണാനാവില്ല.
അര്ഥാര്ഥീ പുരുഷോ രാജന്ബൃഹന്തം ധര്മമിച്ഛതി। അര്ഥമിച്ഛതി കാമാര്ഥീന കാമാദന്യമിച്ഛതി
രാജാവേ, സ്വാർത്ഥം തേടുന്നവൻ ധാർമ്മികമായ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കും; സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇച്ഛകൾക്കു വഴങ്ങും; ഇച്ഛകൾ നിറയുമ്പോൾ മറ്റേതോ ആഗ്രഹം വീണ്ടും ഉണ്ടാകും.
ന ഹി കാമേന കാമോഽന്യഃ സിധ്യതേ ഫലമേവ തത്। ഉഷയോഗാത്ഫലസ്യൈവ കാഷ്ഠാദ്ഭസ്മേവ പണ്ഡിതഃ
ഒരു ഇച്ഛയാൽ മറ്റൊരു ഇച്ഛയൊന്നും നിറവേറില്ല; ഫലം മാത്രമാണ് ലഭിക്കുന്നത്. തീ കട്ടയെ കത്തിച്ച് ചാരമാക്കി മാറ്റുന്നതുപോലെയാണ് ഇതും, ജ്ഞാനിയേ.
ഇമാഞ്ശകുനകാന്രാജന്ഹന്തി വൈതംസികോ യഥാ। ഏതദ്രൂപമധര്മസ്യ ഭൂതേഷു ച വിഹിംസനമ്
രാജാവേ, പക്ഷികളെ വേട്ടക്കാരൻ കൊന്നുകളയുന്നതുപോലെ, അധർമ്മം ജീവികളിൽ ദോഷം വിതയ്ക്കുന്നു.
കാമാല്ലോഭാച്ച ധര്മസ്യ പ്രവൃത്തിം യോ ന പശ്തി। സ വധ്യഃ സര്വഭൂതാനാം പ്രേത്യ ചേഹൈച ദുര്മതിഃ
ഇച്ഛയാലും ദ്രോഹത്താലും ധർമ്മത്തിന്റെ വഴിയെ കാണാതെ പോകുന്നവനെ എല്ലായിടത്തും, മരിച്ചശേഷവും, ദുഷ്ടനെന്നു എല്ലാവരും തള്ളിക്കളയും.
വ്യക്തം തേ വിദിതോ രാജന്നര്ഥോ ദ്രവ്യപരിഗ്രഹഃ। പ്രകൃതിം ചാപി വേത്ഥാസ്യ വികൃതിം ചാപി ഭൂയസീമ്
രാജാവേ, സമ്പത്ത് എന്നതിന്റെ അർത്ഥവും, വസ്തുക്കൾ സമ്പാദിക്കുന്നതിന്റെ സ്വഭാവവും, അതിന്റെ ദോഷങ്ങൾ പോലും നിനക്ക് വ്യക്തമായി അറിയാം.
തസ്യ നാശം വിനാശം വാ ജരയാ മരണേന വാ। അനര്ഥ ഇതി മന്യന്തേ സോയമസ്മാസു വര്തതേ
സമ്പത്തിന്റെ നാശം, അതോ വൃദ്ധാവസ്ഥയാലോ മരണത്താലോ നഷ്ടമാകുന്നത്, ദാരിദ്ര്യമായാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്; അതാണ് നമ്മിൽ സംഭവിക്കുന്നത്.
ഇന്ദ്രിയാണാം ച പഞ്ചാനാം മനസോ ഹൃദയസ്യ ച। വിപയേ വര്തമാനാനാം യാ പ്രീതിരുപജായതേ
അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും മനസ്സിനും ഹൃദയത്തിനും അവയുടെ വിഷയങ്ങളിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ആനന്ദം—
സ കാമ ഇതി മേ ബുദ്ധിഃ കര്മണാം ഫലമുത്തമമ്। ഏവമേവ പൃഥഗ്ദൃഷ്ട്വാ ധര്മാര്ഥൌ കാമമേവ ച
അതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇച്ഛ, അതാണ് പ്രവർത്തികളുടെ ഉത്തമഫലം; അങ്ങനെ തന്നെ, ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, ഇച്ഛ—ഇവയെ വേർതിരിച്ച് കാണണം.
ന ധര്മപര ഏവ സ്യാന്ന ചാര്ഥപരമോ നരഃ। ന കാമപരമോ വാ സ്യാത്സര്വാന്സേവേത സര്വദാ
ഒരു മനുഷ്യനും ഒരിക്കലും ധർമ്മത്തിലും സമ്പത്തിലും അല്ലെങ്കിൽ ഇച്ഛയിലും മാത്രം മുഴുകരുത്; എല്ലാം ഒരുപോലെ സേവിക്കണം.
ധര്മം പൂര്വേ ധനം മധ്യേ ജഘന്യേ കാമമാചരേത്। അഹന്യനുചരേദേവമേഷ ശാസ്ത്രകൃതോ വിധിഃ
ആദ്യം ധർമ്മം, മധ്യേ സമ്പത്ത്, അവസാനം ഇച്ഛ—ഇങ്ങനെ ദിവസേന പ്രവർത്തിക്കണം; ഇതാണ് ശാസ്ത്രം നിർദ്ദേശിച്ച മാർഗം.
കാമം പൂര്വേ ധനം മധ്യേ ജഘന്യേ ധര്മമാചരേത്। വയസ്യനുചരേദേവമേഷ ശാസ്ത്രകൃതോ വിധിഃ
യൗവനത്തിൽ ആദ്യം ഇച്ഛ, മധ്യേ സമ്പത്ത്, അവസാനം ധർമ്മം—ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കണമെന്നും ശാസ്ത്രം പറയുന്നു.
ധര്മം ചാര്ഥം ച കാമം ച യഥാവദ്വദതാംവര। വിഭജ്യ കാലേ കാലജ്ഞഃ സര്വാന്സേവേത പണ്ഡിതഃ
വാക്കിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനേ, സമയത്തെ മനസ്സിലാക്കി, ജ്ഞാനി ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, ഇച്ഛ—ഇവയെ യോജിച്ച് വേർതിരിച്ച്, എല്ലാം ഒരുപോലെ സേവിക്കണം.
മോക്ഷോ വാ പരമം ശ്രേയ ഏഷ രാജന്സുഖാര്ഥിനാമ്। പ്രാപ്തിം വാ ബുദ്ധിമാസ്ഥായ സോപായാം കുരുനന്ദന
രാജാവേ, മോക്ഷം ആനന്ദം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ലാഭമാണ്. അല്ലെങ്കിൽ, കുരുനന്ദനാ, ബുദ്ധിയോടെ ഉചിതമായ മാർഗങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് നീ ലക്ഷ്യം നേടുക.
തദ്വാഽഽശു ക്രിയതാം രാജന്പ്രാപ്തിര്വാപ്യധിഗമ്യതാമ്। ജീവിതം ഹ്യാതുരസ്യേവ ദുഃഖമന്തരവര്തിനഃ
അതുകൊണ്ട് രാജാവേ, ഈ കാര്യം വേഗത്തിൽ നടത്തുക, അല്ലെങ്കിൽ ലക്ഷ്യം നേടുക. കാരണം, ദുഃഖത്തിൽ കഴിയുന്നവന്റെ ജീവൻ രോഗിയുടേതുപോലെയാണ്.
വിദിതശ്ചൈവ മേ ധര്മഃ സതതം ചരിതശ്ച തേ। ജാനന്തസ്ത്വയി ശംസന്തി സുഹൃദഃ കര്മചോദനാമ്
നിന്റെ ധർമ്മം എനിക്ക് അറിയാം, നീ എല്ലായ്പ്പോഴും അതു പാലിച്ചുവന്നവനാണ്. നിന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ ഇതറിയുന്നതിനാൽ നിന്നെ പ്രവർത്തിക്കാനാണ് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്.
ഏഷ നാര്ഥവിഹീനേന ശക്യോ രാജന്നിപേവിതുമ്। അഖിലാഃ പുരുഷവ്യാഘ്ര ഗുണാഃ സ്യുര്യദ്യപീനരേ
രാജാവേ, ധനം ഇല്ലാതെ ഒരുവൻ എത്രയും മഹാനായാലും എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിലനിർത്താൻ കഴിയില്ല.
ധര്മമൂലം ജഗദ്രാജന്നാന്യദ്ധര്മാദ്വിശിഷ്യതേ। ധര്മശ്ചാര്ഥേന മഹതാ ശക്യോ രാജന്നിഷേവിതുമ്
രാജാവേ, ലോകം ധർമ്മത്തിൽ ആധാരമിട്ടിരിക്കുന്നു; ധർമ്മത്തേക്കാൾ വലിയതു ഒന്നുമില്ല. വലിയ ധനംകൊണ്ട് മാത്രമേ ധർമ്മം ശരിയായി പാലിക്കാൻ കഴിയൂ.
ന ചാര്ഥോ ഭൈക്ഷ്യചര്യേണ നാപി ക്ലൈബ്യേന കര്ഹിചിത്। വേത്തും ശക്യസ്തഥാ രാജന്കേവലം ധര്മബുദ്ധിനാ
ധനം ഭിക്ഷയാലോ, ദുർബലതയാലോ, അല്ലെങ്കിൽ വെറും ധാർമ്മിക ചിന്തയാലോ ഒരിക്കലും നേടാൻ കഴിയില്ല, രാജാവേ.
പ്രതിഷ്ദ്ധാ ഹി തേ യാച്ഞാ യയാ സിധ്യതി വൈ ദ്വിജഃ। തേജസൈവാര്ഥലിപ്സായാം യതസ്വ പുരുഷര്ഷഭ
ഭിക്ഷയിലൂടെ ബ്രാഹ്മണൻ വിജയിക്കാമെങ്കിലും, അതു നിന്നിൽ നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട്, മഹാനായവനേ, നീ സ്വന്തമായ ശക്തിയാൽ ധനം നേടാൻ പരിശ്രമിക്കണം.
ഭൈക്ഷ്യചര്യാ ന വിഹിതാ ന ച വിട്ശൂദ്രജീവികാ। ക്ഷത്രിയസ് വിശേഷേണ ധര്മസ്തു ബലമൌരസമ്
ഭിക്ഷയെടുക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ വൈശ്യനും ശൂദ്രനും വേണ്ട ഉപജീവന മാർഗ്ഗങ്ങൾ ക്ഷത്രിയർക്കു യോജിച്ചതല്ല. ക്ഷത്രിയർക്കു ധർമ്മം അവരുടെ സ്വന്തം ശക്തിയിലാണ്.
സ്വധര്മം പ്രതിപദ്യസ്വ ജഹി ശത്രൂന്സമാഗതാന്। ധാര്തരാഷ്ട്രവനം പാര്ഥ മയാ പാര്ഥേന നാശയ
നിന്റെ സ്വന്തം കർത്തവ്യം സ്വീകരിച്ച് ശത്രുക്കളെ ജയിക്കൂ. പാർഥാ, എന്റെ സഹായത്തോടെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ നശിപ്പിക്കൂ.
ഉദാരമേവ വിദ്വാംസോ ധര്മം പ്രാഹുര്മനീഷിണഃ। ഉദാരം പ്രതിപദ്യസ്വ നാവരേ സ്ഥാതുമര്ഹസി
പണ്ഡിതന്മാരും ജ്ഞാനികളും മഹത്തായ പ്രവൃത്തിയെയാണ് ധർമ്മം എന്നു പറയുന്നത്. അതുകൊണ്ട് മഹത്തായ വഴിയെ സ്വീകരിക്കൂ; താഴ്ന്നതിൽ നിലകൊള്ളരുത്.
അനുബുധ്യസ്വ രാജേന്ദ്ര വേത്ഥ ധര്മാന്സനാതനാന്। ക്രൂരകര്മാഽഭിജാതോസി യസ്മാദുദ്വിജതേ ജനഃ
രാജാധിരാജാ, നീ സനാതനധർമ്മങ്ങൾ അറിയുന്നവനാണ്. നീ കഠിനപ്രവൃത്തികൾക്കായി ജനിച്ചവനാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് ജനങ്ങൾ നിന്നെ ഭയപ്പെടുന്നത്.
പ്രജാപാലനസംഭൂതം ഫലം തവ ന ഗര്ഹിതമ്। ഏഷ തേ വിഹിതോ രാജന്ധാത്രാ ധര്മഃ സനാതനഃ
ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ച് ലഭിക്കുന്ന ഫലം കുറ്റം പറയാൻ കഴിയില്ല, രാജാവേ. ഈ സനാതനധർമ്മം ദാതാവായ ദൈവം നിന്നിൽ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.
തസ്മാദ്വിചലിതഃ പാര്ഥ ലോകേ ഹാസ്യം ഗമിഷ്യസി। സ്വധര്മാദ്ധി മനുഷ്യാണാം ചലനം ന പ്രശസ്യതേ
അതിനാൽ, പാർഥാ, നീ ഇതിൽ നിന്ന് വഴിതിരിഞ്ഞാൽ ലോകത്ത് പരിഹാസ്യനാവും; മനുഷ്യർക്കു അവരുടെ സ്വന്തം കർത്തവ്യത്തിൽ നിന്ന് മാറുന്നത് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
സ ക്ഷാത്രം ഹൃദയം കൃത്വാ ത്യക്ത്വേദം ശിഥിലം മനഃ। വീര്യമാസ്ഥായ കൌരവ്യ ധുരമുദ്വഹ ധുര്യവത്
ക്ഷത്രിയന്റെ മനസ്സോടെ ഹൃദയം ഉറപ്പാക്കി ഈ ദുർബലത ഉപേക്ഷിച്ച്, ശക്തി പ്രാപിച്ച്, കൌരവാ, നേതാവുപോലെ ഭാരമേറ്റു നിൽക്കൂ.
ന ഹി കേവലധര്മാത്മാ പൃഥിവീം ജാതു കശ്ചന। പാര്ഥിവോ വ്യജയദ്രാജന്ന ഭൂതിം ന പുനഃ ശ്രിയമ്
ശുദ്ധധർമ്മത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്ന രാജാവൊരാളും ഭൂമി ജയിച്ചിട്ടില്ല, രാജാവേ; സമ്പത്തോ ഐശ്വര്യവും അങ്ങനെ നേടാൻ കഴിയില്ല.
ജിഹ്വാം ദത്താ ബഹൂനാം ഹി ക്ഷുദ്രാണാം ലുബ്ധചേതസാമ്। നികൃത്യാ ലഭതേ രാജ്യമാഹാരമിവ ശല്യകഃ
ചുരുങ്ങിയ മനസ്സുള്ള, ലാലസയുള്ള പലർക്കും വാക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവൻ കപടതയാൽ രാജ്യം നേടുന്നു, പക്ഷി ഭക്ഷണം പിടിക്കുന്നതുപോലെ.