ഗുണാഭാവേ ഫലം ന്യൂനം ഭവത്യഫലമേവ ച। അനാരമ്ഭേ ഹി ന ഫലം ന ഗുണോ ദൃശ്യതേ ക്വചിത്
ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിൽ ഫലം കുറയും, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നും ലഭിക്കില്ല. ഒന്നും തുടങ്ങാതിരിക്കുമ്പോൾ എവിടെയും ഫലവും ഗുണവും കാണാനാവില്ല.
ദേശകാലാവുപായാംശ്ച മങ്ഗലം സ്വസ്തിസിദ്ധയേ। യുനക്തി മേധയാ ധീരോ യഥായോഗം യഥാബലമ്
യുക്തിയും ബുദ്ധിയും ഉള്ളവൻ വിജയത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള സ്ഥലം, സമയം, മാർഗം, ശുഭഫലങ്ങൾ എന്നിവ അവന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ശരിയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
അപ്യുപായേന തത്കാര്യമുപദേഷ്ടാ പരാക്രമഃ। ഭൂയിഷ്ഠം കര്മയോഗേഷു സര്വ ഏവ പരാക്രമഃ
ഏതെങ്കിലും മാർഗം കൊണ്ടെങ്കിലും ആ പ്രവർത്തി പൂർത്തിയാക്കണം; ശ്രമം ഏറ്റവും പ്രധാനമാണ്, ഏതു കാര്യത്തിലും പരിശ്രമം ഏറ്റവും വലിയതാണ്.
യത്രധീമാനവേക്ഷേത ശ്രേയാസം ബഹുഭിര്ഗുണൈഃ। സാമ്നൈവാര്ഥം തതോ ലിപ്സേത്കര്മ ചാസ്മൈ പ്രയോജയേത്
ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്ത് ഒരാൾ കൂടുതൽ ഗുണങ്ങളാൽ വലിയ ലാഭം കാണുന്നുവെങ്കിൽ, അവിടെ സൌഹൃദം കൊണ്ടു ലക്ഷ്യം നേടുകയും, അവനു ജോലി ഏൽപ്പിക്കുകയും വേണം.
വ്യസനം നാഭികാങ്ക്ഷേത്ത വിനാശം വാ യുധിഷ്ഠിര। അപി സിന്ധോര്ഗിരേര്വാഽപി കിം പുനര്മര്ത്യധര്മിണഃ
ദുർഭാഗ്യവും നാശവും ആഗ്രഹിക്കരുത്, യുദിഷ്ഠിരാ, സമുദ്രത്തിനോ പർവ്വതത്തിനോ പോലും അങ്ങനെ ആഗ്രഹിക്കരുത്, എങ്കിൽ മനുഷ്യനോടൊന്നും അങ്ങനെ ചെയ്യരുതല്ലോ.
ഉത്ഥാനയുക്തഃ സതതം പരേഷാമന്തരൈഷണേ। ആനൃണ്യമാപ്നോതി നരഃ പരസ്യാത്മന ഏവ ച
എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരിൽ അവസരം അന്വേഷിച്ച് പരിശ്രമിക്കുന്നവൻ, മറ്റുള്ളവരോടും സ്വയം തന്നോടും കടം രഹിതനാകുന്നു.
ന ത്വേവാത്മാഽവമന്തവ്യഃ പുരുഷേണ കദാചന। ന ഹ്യാത്മപരിഭൂതസ് ഭൂതിര്ഭവതി ശോഭനാ
ഒരിക്കലും ഒരാൾ സ്വയം അവഹേളിക്കരുത്; കാരണം, തനിക്കു തന്നെ അവഹേളനമുണ്ടെങ്കിൽ, സമ്പത്ത് പ്രകാശമാനമായിത്തീരില്ല.
ഏവം സംസ്ഥിതികാ സിദ്ധിരിയം ലോകസ്യ ഭാരത। ചിത്രാ സിദ്ധിഗതിഃ പ്രോക്താ കാലാവസ്ഥാവിഭാഗശഃ
ഇങ്ങനെ, ഭാരതാ, ലോകത്തിൽ വിജയത്തിനുള്ള മാർഗം ഇതാണ്; വിജയത്തിന്റെ വഴി കാലവും സാഹചര്യവും അനുസരിച്ച് പലവിധമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
ബ്രാഹ്മണം മേ പിതാ പൂര്വം വാസയാമാസ പണ്ഡിതമ്। സര്വം ചാര്ഥമിമം പ്രാഹ പിത്രേ മേ ഭരതര്ഷഭ
എന്റെ അച്ഛൻ ഒരിക്കൽ ഒരു പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണനെ വിരുന്നിനിരുത്തി, അവൻ ഈ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം എന്റെ അച്ഛനോട് വിശദമായി പറഞ്ഞു.
നീതിം ബൃഹസ്പതിപ്രോക്താം ഭ്രാതൃന്മേഽഗ്രാഹയന്പുരാ। തേഷാം സകാശാദശ്രൌഷമഹമേതാം തദാ ഗൃഹേ
പണ്ടു എന്റെ സഹോദരന്മാർ ബൃഹസ്പതി പഠിപ്പിച്ച നയശാസ്ത്രം അവനിൽ നിന്ന് അറിഞ്ഞു; അപ്പോൾ ഞാൻ അവരിൽ നിന്ന് വീട്ടിൽ ഈ ഉപദേശം കേട്ടു.
സ മാം രാജന്കര്മവതീമാഗതാമാഹ സാന്ത്വയന്। ശുശ്രൂഷമാണാമാസീനാം പിതുരങ്കേ യുധിഷ്ഠിര
രാജാവേ, ഞാൻ പ്രവർത്തിയിൽ നിപുണയായ് അച്ഛന്റെ മടിയിൽ ഇരുന്ന് ആലോചനയോടെ കേൾക്കുമ്പോൾ, അവൻ എന്നോട് സാന്ത്വനത്തോടെ പറഞ്ഞു.
അന്യേഷാം കര്മ സഫലമസ്മാകമപി വാ പുനഃ। വിപ്രകര്ഷേണ ബുദ്ധ്യേത കൃതകര്മാ യഥാ ഫലമ്
പ്രവർത്തിയുടെ ഫലം മറ്റുള്ളവർക്കോ ഞങ്ങൾക്കോ കിട്ടാം; വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണ് പ്രവർത്തിച്ചവൻ ഫലം തിരിച്ചറിയുന്നത്.
യാജ്ഞസേന്യാ വചഃ ശ്രുത്വാ ഭീമസേനോ ഹ്യമര്ഷണഃ। നിശ്വസന്നുപസംഗമ്യ ക്രുദ്ധോ രാജാനമബ്രവീത്
യാജ്ഞസേനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭീമസേനൻ, സഹിക്കാനാവാതെ, ആഹ്വാനം ചെയ്തുവന്ന്, കോപത്തോടെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
രാജന്സത്പദവീം ധര്മ്യാം വ്രജ സത്പുരുഷോചിതാമ്। ധര്മകാമാര്ഥഹീനാനാം കിം നോ വസ്തും തപോവനേ
രാജാവേ, നല്ലവരുടെ യോഗ്യമായ ധാർമ്മികമായ വഴി നീയെടുത്താൽ മതി; ധർമ്മവും കാമവും അർത്ഥവും ഇല്ലാത്തവർക്കു വനം വാസം എന്തിനാണ്?
നൈവ ധര്മേണ തദ്രാജ്യം നാര്ജവേണ ന ചൌജസാ। അക്ഷകൂടമധിഷ്ഠായ ഹൃതം ദുര്യോധനേന വൈ
അത് രാജ്യം ധർമ്മത്താലോ സത്യത്താലോ ശക്തിയാലോ നഷ്ടമായതല്ല; ദുര്യോധനൻ ചതിയോടെ പാശക്രീഡയിൽ അതു പിടിച്ചെടുത്തു.
ഗോമായുനേവ സിംഹാനാം ദിര്ബലേന ബലീയസാമ്। ആമിപം വിഘസാശേന തദ്വദ്രാജ്യം ഹി നോ ഹൃതമ്
പിന്നീട്, സിംഹങ്ങളുടെ ഇരയെ കുറുക്കൻ പിടിക്കുന്നതുപോലെ, ബലഹീനൻ ബലവാന്മാരിൽ നിന്ന്, അതുപോലെ നമ്മുടെ രാജ്യം, അധികം ആഗ്രഹിച്ചവൻ, ശേഷിച്ച മാംസംപോലെ എടുത്തു.
ധര്മലേശപ്രതിച്ഛന്നഃ പ്രഭവം ധര്മകാമയോഃ। അര്ഥമുത്സൃജ്യ കിം രാജന്ദുഃഖേന പരിതപ്യസേ
നിന്റെ ധർമ്മനിഷ്ഠയും കാമനിഷ്ഠയും മറച്ച്, നീ സമ്പത്ത് ഉപേക്ഷിച്ചു; രാജാവേ, നീ എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ കിടക്കുന്നത്?
ഭവതോഽനുവിധാനേന രാജ്യം നഃ പശ്യതാം ഹൃതമ്। അഹാര്യമപി ശക്രേണ ഗുപ്തം ഗാണ്ഡീവധന്വനാ
നിന്റെ വഴികാട്ടലിനെ അനുഗമിച്ചുകൊണ്ട്, നമ്മുടെ രാജ്യം നമ്മൾ കണ്ട് നിൽക്കുമ്പോൾ തന്നെ നഷ്ടപ്പെട്ടു; ഗാണ്ഡീവധാരിയായവൻ കാത്തിരുന്നാലും, ഇന്ദ്രനും പിടിക്കാനാവാത്തത് പോലും.
കുണീനാമിവ ബില്വാനി പങ്ഗൂനാമിവ ധേനവഃ। ഹൃതമൈശ്വര്യമസ്മാകം ജീവതാം ഭവതഃ കൃതേ
കൂണുള്ളവർക്കു ബിൽവഫലങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉപകാരപ്പെടും? കാലില്ലാത്തവർക്കു പശുക്കൾ എങ്ങനെ പ്രയോജനപ്പെടും? അതുപോലെ, ഞങ്ങളുടെ ഐശ്വര്യം നമ്മൾ ജീവനോടെ ഇരിക്കുമ്പോഴും, നിങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് അകറ്റപ്പെട്ടു പോയിരിക്കുന്നു.
ഭവതഃ പ്രിയമിത്യേവം മഹദ്വ്യസനമീദൃശമ്। ധര്മകാമേ പ്രതീതസ്യ പ്രതിപന്നാഃ സ്മ ഭാരത
നിങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനാണ് ഞങ്ങൾ ഇങ്ങനെ വലിയ ദുരിതങ്ങൾ സഹിച്ചത്, ധർമ്മത്തിലും ഇച്ഛയിലും ഉറച്ച ഭാരതാവംശജനായോ, ഇതാണ് സത്യം.
കര്ശയാമഃ സ്വമിത്രാണി നന്ദയാമശ്ച ശാത്രവാന്। ആത്മാനം ഭവതഃ ശാസ്ത്രൈര്നിയമ്യ ഭരതര്ഷഭ
നാം നമ്മുടെ സുഹൃത്തുക്കളെ ദുർബലരാക്കുന്നു, ശത്രുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു, നിങ്ങളുടെ ഉപദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഞങ്ങൾ സ്വയം നിയന്ത്രിച്ച് ജീവിക്കുന്നു, ഭരതശ്രേഷ്ഠ.
യദ്വയം ന തദൈവൈതാന്ധാര്തരാഷ്ട്രാന്നിഹന്മ ഹി। ഭവതഃ ശാസ്ത്രമാദായ തന്നസ്തപതി ദുഷ്കൃതമ്
നാം അപ്പോൾ തന്നെ ഈ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ സംഹരിക്കാതിരുന്നത്, നിങ്ങളുടെ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ചതുകൊണ്ടാണ്. അതാണ് ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളെ വേദനിപ്പിക്കുന്ന തെറ്റായ പ്രവൃത്തി.
അഥൈനാമന്വവേക്ഷസ്വ മൃഗചര്യാമിവാത്മനഃ। അവീരാചരിതാം രാജന്നബലസ്ഥൈര്നിഷേവിതാമ്
രാജാവേ, ഈ ജീവിതം ഒരു മൃഗത്തിന്റെ ചുറ്റുപാടുപോലെയാണ്; വീര്യശൂന്യരും ദുർബലരും മാത്രം സ്വീകരിക്കുന്ന വഴിയാണ് ഇത്.
യാം ന കൃഷ്ണോ ന ബീഭത്സുര്നാഭിമന്യുര്ന സൃഞ്ജയാഃ। ന ചാഹമഭിനന്ദാമി ന ച മാദ്രീസുതാവുഭൌ
ഈ വഴി കൃഷ്ണനും അർജുനനും അഭിമന്യുവും ശ്രിഞ്ചയന്മാരും ഞാനും മാദ്രിദേവിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരും ആരും അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.
ഭവാന്ധര്മോ ധര്മ ഇതി സതതം വ്രതകര്ശിതഃ। കച്ചിദ്രാജന്ന നിര്വേദാദാപന്നഃ ക്ലീബജീവികാമ്
നിങ്ങളെ എല്ലായ്പ്പോഴും വ്രതങ്ങളിൽ ക്ഷീണിച്ച ധർമ്മം തന്നെയെന്ന് വിളിക്കുന്നു, രാജാവേ, നിങ്ങൾ നിരാശയിൽ നിന്ന് വീര്യരഹിതരുടെ ജീവിതം സ്വീകരിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ?
ദുര്മനുഷ്യാ ഹി നിര്വേദമഫലം സര്വഘാതകമ്। അശക്താഃ ശ്രിയമാഹര്തുമാത്മനഃ കുര്വതേ പ്രിയമ്
ദുർബലഹൃദയർക്കു നിരാശ ഫലമില്ലാത്തതും എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്; സ്വയം ഐശ്വര്യം നേടാൻ കഴിയാത്തവർ തങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതെന്താണോ അതാണ് ചെയ്യുന്നത്.
സ ഭവാന്ദൃഷ്ടിമാഞ്ശക്തഃ പശ്യന്നസ്മാസു പൌരുഷമ്। ആനൃശംസ്യപരോ രാജന്നാത്മാര്ഥമവബുധ്യസേ
നിങ്ങൾക്ക് വിവേകവും ശക്തിയും ഉണ്ട്, ഞങ്ങളുടെ വീര്യം കാണുന്നവനാണ് നിങ്ങൾ. എങ്കിലും, രാജാവേ, കരുണയിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധയിട്ട്, നിങ്ങളുടെ സ്വാർത്ഥം കണക്കാക്കുന്നില്ല.
അസ്മാനമീ ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ ക്ഷമമാണാനഹിംസതഃ। അശക്താനേവ മന്യന്തേ തദ്ദുഃഖം നാഹവേ വധഃ
നാം ക്ഷമയോടെയും അഹിംസയോടെയും പെരുമാറുമ്പോൾ, ഈ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ നമ്മളെ ദുർബലരെന്ന് കരുതുന്നു; അതാണ് യുദ്ധത്തിൽ മരിക്കുന്നതിലും വല്യമായ വേദന.
തത്രചേദ്യുധ്യമാനാനാമജിഹ്മമനിവര്തിനാമ്। സര്വശോ ഹി വധഃ ശ്രേയാന്പ്രേത്യ ലോകാംല്ലഭേമഹി
അവിടെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, പിന്നോട്ട് നോക്കാതെ എല്ലാവരും മരിച്ചാലും, ആ മരണം എനിക്ക് ഉത്തമമാണ്; കാരണം, അതിലൂടെ നാം പരലോകം പ്രാപിക്കും.
അധവാ വയമേവൈതാന്നിഹത്യ ഭരതര്ഷഭ। ആദദീമഹി ഗാം സര്വാം തഥാപി ശ്രേയ ഏവ നഃ
അല്ലെങ്കിൽ, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നാം അവരെ സംഹരിച്ച് ഭൂമി മുഴുവൻ കൈവശമാക്കിയാലും, അതും നമുക്ക് ഉത്തമമായിരിക്കും.