അസംഭവേ ത്വസ്യ ഹേതുഃ പ്രായശ്ചിത്തം തു ലക്ഷ്യതേ। കൃതേകര്മണി രാജേന്ദ്ര തഥാഽനൃണ്യമവാപ്നുതേ
ഫലസാധ്യതയില്ലാത്തപ്പോൾ പ്രായശ്ചിത്തം നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു; രാജാവേ, കർമ്മം ചെയ്താൽ കടം തീരുന്നു.
അലക്ഷ്മീരാവിശത്യേനം ശയാനമലസം നരമ്। നിഃസംശയം ഫലം ലബ്ധ്വാ ദക്ഷോ ഭൂതിമുപാശ്നുതേ
ആൾസ്യത്തിലും കിടക്കുന്നതിലും ദുർഭാഗ്യം മനുഷ്യനെ പിടിയെടുക്കുന്നു; എന്നാൽ ദക്ഷനായവൻ ഉറപ്പായും ഫലം നേടി സമൃദ്ധി അനുഭവിക്കുന്നു.
അനര്ഥം സംശയാവസ്ഥം ഗൃണന്ത്യാമുക്തസശംയാഃ। ധീരാ നരാഃ കര്മരതാ ന തു നിഃസംശയാഃ ക്വചിത്
സംശയത്തിലും അനിശ്ചിതത്വത്തിലും കഴിയുന്നവർ ദുർഭാഗ്യത്തെയും സംശയത്തെയും പുകഴ്ത്തുന്നു; എന്നാൽ ധീരരും കർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവരും ഒരിക്കലും സംശയരഹിതരല്ല.
ഏകാന്തേ നഹ്യനര്ഥോഽയം വര്തതേഽസ്മാസു സാംപ്രതമ്। സ തു നിഃസംശയം ന സ്യാത്ത്വയി കര്മണ്യവസ്ഥിതേ
നമുക്ക് ഇപ്പോൾ പൂർണ്ണമായ ദുർഭാഗ്യം ഇല്ല; എന്നാൽ നീ കർമ്മത്തിൽ താല്പര്യമില്ലാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ ഉറപ്പുള്ള ഫലമുണ്ടാവില്ല.
അഥവാഽസിദ്ധിരേവ സ്യാന്മഹിമാ തു തദേവ തേ। വൃകോദരസ്യ ബീഭത്സോര്ഭാത്രോശ്ച യമയോരപി
അല്ലെങ്കിൽ പരാജയമാവാം; പക്ഷേ അതാണ് നിന്റെ മഹത്വം—വൃക്കോദരനും ബീഭത്സുവും യമഭ്രാതാക്കളും അതുപോലെ.
പൃഥിവീം ലാങ്ഗലേനേഹ കൃഷ്ട്വാ ബീജം വപത്യുത। ആസ്തേഽഥ കര്ഷകസ്തൂഷ്ണീം പര്ജന്യസ്തത്ര കാരണമ്
ഇവിടെ നിലം ഉഴുത് വിത്ത് വിതച്ച ശേഷം, കർഷകൻ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു; അവിടെ മഴയാണ് കാരണമായത്.
വൃഷ്ടിശ്ചേന്നാനുഗൃഹ്ണീയാദനേനാസ്തത്ര കര്ഷകഃ। യദന്യഃ പുരുഷഃ കുര്യാത്തത്കൃതം സഫലം മയാ
മഴ സഹായിക്കാതെ വന്നാൽ കർഷകൻ ഫലമില്ലാതെ ഇരിക്കും; മറ്റൊരാൾ എന്ത് ചെയ്താലും, ഞാൻ ചെയ്തതു ഫലപ്രദമാണ്.
തച്ചേദം ഫലമസ്മാകമപരാധോ ന മേ ക്വചിത്। ഇതി ധീരോഽന്വവേക്ഷ്യൈവ നാത്മാനം തത്രഗര്ഹയേത്
ഈ ഫലം ഞങ്ങളുടേതാണെങ്കിൽ, എനിക്ക് എവിടെയും പിഴവില്ല; അതിനാൽ, ധീരൻ ആലോചിച്ച്, ആ വിഷയത്തിൽ തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്.
കുര്വതോ നാര്ഥസിദ്ധിര്മേ ഭവതീതി ഹ ഭാരത। നിര്വേദോ നാത്ര ഗന്തവ്യോ ദ്വാവന്തൌ യസ്യ കര്മണഃ
പ്രവർത്തിച്ചിട്ടും ഫലം ലഭിക്കാത്തപക്ഷം, ഭാരതാ, നിരാശയാകേണ്ടതില്ല; കാരണം, പ്രവൃത്തിക്ക് രണ്ട് ഫലങ്ങൾ മാത്രമേയുള്ളൂ.
സിദ്ധിര്വാഽപ്യഥവാഽസിദ്ധിരപ്രവൃത്തിരതോഽന്യഥാ। ബഹൂനാം സമവായേ ഹി ഭാവാനാം കര്മ സിധ്യതി
വിജയമോ പരാജയമോ, അല്ലെങ്കിൽ യാതൊരു പ്രവർത്തിയും ഇല്ലാതിരിയ്ക്കലോ; പല കാരണങ്ങൾ ഒന്നിച്ചുചേരുമ്പോഴാണ് പ്രവൃത്തി വിജയിക്കുന്നത്.
ഗുണാഭാവേ ഫലം ന്യൂനം ഭവത്യഫലമേവ ച। അനാരമ്ഭേ ഹി ന ഫലം ന ഗുണോ ദൃശ്യതേ ക്വചിത്
ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിൽ ഫലം കുറയും, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നും ലഭിക്കില്ല. ഒന്നും തുടങ്ങാതിരിക്കുമ്പോൾ എവിടെയും ഫലവും ഗുണവും കാണാനാവില്ല.
ദേശകാലാവുപായാംശ്ച മങ്ഗലം സ്വസ്തിസിദ്ധയേ। യുനക്തി മേധയാ ധീരോ യഥായോഗം യഥാബലമ്
യുക്തിയും ബുദ്ധിയും ഉള്ളവൻ വിജയത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള സ്ഥലം, സമയം, മാർഗം, ശുഭഫലങ്ങൾ എന്നിവ അവന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ശരിയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
അപ്യുപായേന തത്കാര്യമുപദേഷ്ടാ പരാക്രമഃ। ഭൂയിഷ്ഠം കര്മയോഗേഷു സര്വ ഏവ പരാക്രമഃ
ഏതെങ്കിലും മാർഗം കൊണ്ടെങ്കിലും ആ പ്രവർത്തി പൂർത്തിയാക്കണം; ശ്രമം ഏറ്റവും പ്രധാനമാണ്, ഏതു കാര്യത്തിലും പരിശ്രമം ഏറ്റവും വലിയതാണ്.
യത്രധീമാനവേക്ഷേത ശ്രേയാസം ബഹുഭിര്ഗുണൈഃ। സാമ്നൈവാര്ഥം തതോ ലിപ്സേത്കര്മ ചാസ്മൈ പ്രയോജയേത്
ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്ത് ഒരാൾ കൂടുതൽ ഗുണങ്ങളാൽ വലിയ ലാഭം കാണുന്നുവെങ്കിൽ, അവിടെ സൌഹൃദം കൊണ്ടു ലക്ഷ്യം നേടുകയും, അവനു ജോലി ഏൽപ്പിക്കുകയും വേണം.
വ്യസനം നാഭികാങ്ക്ഷേത്ത വിനാശം വാ യുധിഷ്ഠിര। അപി സിന്ധോര്ഗിരേര്വാഽപി കിം പുനര്മര്ത്യധര്മിണഃ
ദുർഭാഗ്യവും നാശവും ആഗ്രഹിക്കരുത്, യുദിഷ്ഠിരാ, സമുദ്രത്തിനോ പർവ്വതത്തിനോ പോലും അങ്ങനെ ആഗ്രഹിക്കരുത്, എങ്കിൽ മനുഷ്യനോടൊന്നും അങ്ങനെ ചെയ്യരുതല്ലോ.
ഉത്ഥാനയുക്തഃ സതതം പരേഷാമന്തരൈഷണേ। ആനൃണ്യമാപ്നോതി നരഃ പരസ്യാത്മന ഏവ ച
എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരിൽ അവസരം അന്വേഷിച്ച് പരിശ്രമിക്കുന്നവൻ, മറ്റുള്ളവരോടും സ്വയം തന്നോടും കടം രഹിതനാകുന്നു.
ന ത്വേവാത്മാഽവമന്തവ്യഃ പുരുഷേണ കദാചന। ന ഹ്യാത്മപരിഭൂതസ് ഭൂതിര്ഭവതി ശോഭനാ
ഒരിക്കലും ഒരാൾ സ്വയം അവഹേളിക്കരുത്; കാരണം, തനിക്കു തന്നെ അവഹേളനമുണ്ടെങ്കിൽ, സമ്പത്ത് പ്രകാശമാനമായിത്തീരില്ല.
ഏവം സംസ്ഥിതികാ സിദ്ധിരിയം ലോകസ്യ ഭാരത। ചിത്രാ സിദ്ധിഗതിഃ പ്രോക്താ കാലാവസ്ഥാവിഭാഗശഃ
ഇങ്ങനെ, ഭാരതാ, ലോകത്തിൽ വിജയത്തിനുള്ള മാർഗം ഇതാണ്; വിജയത്തിന്റെ വഴി കാലവും സാഹചര്യവും അനുസരിച്ച് പലവിധമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
ബ്രാഹ്മണം മേ പിതാ പൂര്വം വാസയാമാസ പണ്ഡിതമ്। സര്വം ചാര്ഥമിമം പ്രാഹ പിത്രേ മേ ഭരതര്ഷഭ
എന്റെ അച്ഛൻ ഒരിക്കൽ ഒരു പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണനെ വിരുന്നിനിരുത്തി, അവൻ ഈ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം എന്റെ അച്ഛനോട് വിശദമായി പറഞ്ഞു.
നീതിം ബൃഹസ്പതിപ്രോക്താം ഭ്രാതൃന്മേഽഗ്രാഹയന്പുരാ। തേഷാം സകാശാദശ്രൌഷമഹമേതാം തദാ ഗൃഹേ
പണ്ടു എന്റെ സഹോദരന്മാർ ബൃഹസ്പതി പഠിപ്പിച്ച നയശാസ്ത്രം അവനിൽ നിന്ന് അറിഞ്ഞു; അപ്പോൾ ഞാൻ അവരിൽ നിന്ന് വീട്ടിൽ ഈ ഉപദേശം കേട്ടു.
സ മാം രാജന്കര്മവതീമാഗതാമാഹ സാന്ത്വയന്। ശുശ്രൂഷമാണാമാസീനാം പിതുരങ്കേ യുധിഷ്ഠിര
രാജാവേ, ഞാൻ പ്രവർത്തിയിൽ നിപുണയായ് അച്ഛന്റെ മടിയിൽ ഇരുന്ന് ആലോചനയോടെ കേൾക്കുമ്പോൾ, അവൻ എന്നോട് സാന്ത്വനത്തോടെ പറഞ്ഞു.
അന്യേഷാം കര്മ സഫലമസ്മാകമപി വാ പുനഃ। വിപ്രകര്ഷേണ ബുദ്ധ്യേത കൃതകര്മാ യഥാ ഫലമ്
പ്രവർത്തിയുടെ ഫലം മറ്റുള്ളവർക്കോ ഞങ്ങൾക്കോ കിട്ടാം; വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണ് പ്രവർത്തിച്ചവൻ ഫലം തിരിച്ചറിയുന്നത്.
യാജ്ഞസേന്യാ വചഃ ശ്രുത്വാ ഭീമസേനോ ഹ്യമര്ഷണഃ। നിശ്വസന്നുപസംഗമ്യ ക്രുദ്ധോ രാജാനമബ്രവീത്
യാജ്ഞസേനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭീമസേനൻ, സഹിക്കാനാവാതെ, ആഹ്വാനം ചെയ്തുവന്ന്, കോപത്തോടെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
രാജന്സത്പദവീം ധര്മ്യാം വ്രജ സത്പുരുഷോചിതാമ്। ധര്മകാമാര്ഥഹീനാനാം കിം നോ വസ്തും തപോവനേ
രാജാവേ, നല്ലവരുടെ യോഗ്യമായ ധാർമ്മികമായ വഴി നീയെടുത്താൽ മതി; ധർമ്മവും കാമവും അർത്ഥവും ഇല്ലാത്തവർക്കു വനം വാസം എന്തിനാണ്?
നൈവ ധര്മേണ തദ്രാജ്യം നാര്ജവേണ ന ചൌജസാ। അക്ഷകൂടമധിഷ്ഠായ ഹൃതം ദുര്യോധനേന വൈ
അത് രാജ്യം ധർമ്മത്താലോ സത്യത്താലോ ശക്തിയാലോ നഷ്ടമായതല്ല; ദുര്യോധനൻ ചതിയോടെ പാശക്രീഡയിൽ അതു പിടിച്ചെടുത്തു.
ഗോമായുനേവ സിംഹാനാം ദിര്ബലേന ബലീയസാമ്। ആമിപം വിഘസാശേന തദ്വദ്രാജ്യം ഹി നോ ഹൃതമ്
പിന്നീട്, സിംഹങ്ങളുടെ ഇരയെ കുറുക്കൻ പിടിക്കുന്നതുപോലെ, ബലഹീനൻ ബലവാന്മാരിൽ നിന്ന്, അതുപോലെ നമ്മുടെ രാജ്യം, അധികം ആഗ്രഹിച്ചവൻ, ശേഷിച്ച മാംസംപോലെ എടുത്തു.
ധര്മലേശപ്രതിച്ഛന്നഃ പ്രഭവം ധര്മകാമയോഃ। അര്ഥമുത്സൃജ്യ കിം രാജന്ദുഃഖേന പരിതപ്യസേ
നിന്റെ ധർമ്മനിഷ്ഠയും കാമനിഷ്ഠയും മറച്ച്, നീ സമ്പത്ത് ഉപേക്ഷിച്ചു; രാജാവേ, നീ എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ കിടക്കുന്നത്?
ഭവതോഽനുവിധാനേന രാജ്യം നഃ പശ്യതാം ഹൃതമ്। അഹാര്യമപി ശക്രേണ ഗുപ്തം ഗാണ്ഡീവധന്വനാ
നിന്റെ വഴികാട്ടലിനെ അനുഗമിച്ചുകൊണ്ട്, നമ്മുടെ രാജ്യം നമ്മൾ കണ്ട് നിൽക്കുമ്പോൾ തന്നെ നഷ്ടപ്പെട്ടു; ഗാണ്ഡീവധാരിയായവൻ കാത്തിരുന്നാലും, ഇന്ദ്രനും പിടിക്കാനാവാത്തത് പോലും.
കുണീനാമിവ ബില്വാനി പങ്ഗൂനാമിവ ധേനവഃ। ഹൃതമൈശ്വര്യമസ്മാകം ജീവതാം ഭവതഃ കൃതേ
കൂണുള്ളവർക്കു ബിൽവഫലങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉപകാരപ്പെടും? കാലില്ലാത്തവർക്കു പശുക്കൾ എങ്ങനെ പ്രയോജനപ്പെടും? അതുപോലെ, ഞങ്ങളുടെ ഐശ്വര്യം നമ്മൾ ജീവനോടെ ഇരിക്കുമ്പോഴും, നിങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് അകറ്റപ്പെട്ടു പോയിരിക്കുന്നു.
ഭവതഃ പ്രിയമിത്യേവം മഹദ്വ്യസനമീദൃശമ്। ധര്മകാമേ പ്രതീതസ്യ പ്രതിപന്നാഃ സ്മ ഭാരത
നിങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനാണ് ഞങ്ങൾ ഇങ്ങനെ വലിയ ദുരിതങ്ങൾ സഹിച്ചത്, ധർമ്മത്തിലും ഇച്ഛയിലും ഉറച്ച ഭാരതാവംശജനായോ, ഇതാണ് സത്യം.