ഉത്സീദേരന്പ്രജാഃ സര്വാ ന കുര്യുഃ കര്മ ചേദ്യദി। [തഥാ ഹ്യേതാ ന വര്ധേരന്കര്മ ചേദഫലം ഭവേത് ।।]
എല്ലാവരും പ്രവർത്തനം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ, സകല ജീവികളും നശിക്കും; അതുപോലെ, പ്രവർത്തനത്തിന് ഫലം ഇല്ലെങ്കിൽ ഇവ വളരുകയുമില്ല.
ദൃഷ്ട്വാഽപിച ഫലം കര്മ പശ്യാമഃ കുര്വതോ ജനാന്। നാന്യഥാ ഹ്യപി ജാനന്തി വൃത്തിം ലോകാഃ കഥംചന
പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലം കണ്ടു, മനുഷ്യർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ, ലോകം എങ്ങനെ ഉപജീവനം നേടാമെന്നു അറിയില്ല.
യശ്ച ദിഷ്ടപരോ ലോകേ യശ്ചാപി ഹഠവാദകഃ। ഉഭാവപി ശഠാവേതൌ കര്മബുദ്ധിഃ പ്രശസ്യതേ
ഭാഗ്യത്തിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നവനും, അഹങ്കാരത്തോടെ ഉറച്ചുനില്ക്കുന്നവനും ഇരുവരും വഞ്ചകരാണ്; പ്രവർത്തനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ബുദ്ധിയാണ് പ്രശംസനീയം.
യോ ഹി ദിഷ്ടമുപാസീത നിര്വിചേഷ്ടഃ സുഖം സ്വപന്। അവസീദേത്സുദുര്ബുദ്ധിരാമോ ഘട ഇവോദകേ
ഭാഗ്യത്തെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് ഒന്നും ചെയ്യാതെ സുഖമായി ഉറങ്ങുന്നവൻ, അജ്ഞാനിയും ദുർബലനുമാകുന്നു; അവൻ വെള്ളത്തിൽ കുപ്പിയുപോലെ താഴ്ന്നുപോകും.
തഥൈവ ഹഠബുദ്ധിര്യഃ ശക്തഃ കര്മണ്യകര്മകൃത്। ആസീത ന ചിരം ജീവേദനാഥ ഇവ ദുര്ബലഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവൻ ഒന്നും ചെയ്യാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ദുർബലനായ ഒരുവനെപ്പോലെ അധികം നാൾ ജീവിക്കില്ല.
അകസ്മാദിഹ യഃ കശ്ചിദര്ഥം പ്രാപ്നോതി പൂരുഷഃ। തം ഹഠേനേതി മന്യന്തേ സ ഹി യത്നോ ന കസ്യചിത്
ഇവിടെ ആരെങ്കിലും അപ്രതീക്ഷിതമായി എന്തെങ്കിലും സമ്പാദിച്ചാൽ, അതു ബലപ്രയാസത്താൽ കിട്ടിയതാണെന്ന് ആളുകൾ പറയുന്നു; എന്നാൽ അതിന് യാതൊരു ശ്രമവും ആരുടേയും അല്ല.
വശ്ചാപി കശ്രിത്പുരുഷോ ദിഷ്ടം നാമ ഭജത്യുത। ദൈവേന വിധിനാ പാര്ഥ തദ്ദൈവമിതി നിശ്ചിതമ്
ഒരു മനുഷ്യൻ വിധിയിൽ ലഭിച്ചതു നേടുമ്പോൾ, അതു ഭാഗ്യഫലമാണെന്ന് പറയുന്നു; ദൈവത്തിന്റെ നിയമപ്രകാരം, അർജ്ജുനാ, അതു നിർണയിച്ചിട്ടുള്ള ഭാഗ്യമാണ്.
യത്താവസ്കര്മണാ കിംചിത്ഫലമാപ്നോതി പൂരുഷഃ। പ്രത്യക്ഷം ചക്ഷുഷാ ദൃഷ്ടം തത്പൌരുഷമിതി ശ്രുതമ്
മനുഷ്യൻ പരിശ്രമംകൊണ്ട് നേരിട്ട് കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്ന ഫലം നേടുമ്പോൾ, അതു മനുഷ്യശ്രമത്തിന്റെ ഫലമാണെന്ന് അറിയണം.
സ്വഭാവതഃ പ്രവൃത്തോ യഃ പ്രാപ്നോത്യര്ഥം ന കാരണാത്। തത്സ്വഭാവാത്പ്രകം വിദ്ധി ഫലം പുരുഷസത്തമ
സ്വഭാവപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ച്, വ്യക്തമായ കാരണമില്ലാതെ ഫലം നേടുന്നവൻ, അതു അവന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുള്ള ഫലമാണെന്ന് നീ അറിയണം, മഹാനായവനേ.
ഏവം ഹഠാച്ച ദൈവാച്ച സ്വഭാവാത്കര്മണസ്തഥാ। യാനി പ്രാപ്നോതി പുരുഷസ്തത്ഫലം പൂര്വകര്മണാമ്
ഇങ്ങനെ, ബലപ്രയാസം, ദൈവചിഹ്നം, സ്വഭാവം, പ്രവൃത്തി എന്നിവയാൽ മനുഷ്യൻ നേടുന്നതെല്ലാം മുൻകൃത്യങ്ങളുടെ ഫലമാണ്.
ധാതാപി ഹി സ്വകര്മൈവ തൈസ്തൈര്ഹേതുഭിരീശ്വരഃ। വിദധാതി വിഭജ്യേഹ ഫലം പൂര്വകതം നൃണാമ്
സ്രഷ്ടാവായ ദൈവം തന്നെ വിവിധ കാരണങ്ങൾകൊണ്ട് മനുഷ്യരുടെ മുൻകൃത്യഫലങ്ങൾ വിഭജിച്ച് നൽകുന്നു.
യദ്ധി യഃ പുരുഷഃ കിംചിത്കുരുതേ വൈ ശുഭാശുഭമ്। തദ്ധാതൃവിഹിതം വിദ്ധി പൂര്വകര്മഫലോദയമ്
മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന നല്ലതോ ചീത്തയോ എല്ലാം സ്രഷ്ടാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, മുൻകൃത്യഫലമായി ഉണ്ടാകുന്നതാണെന്ന് നീ അറിയണം.
കാരണം തസ്യ ദേഹോഽയം ധാതുഃ കര്മണി കര്മണി। സ യഥാ പ്രേരയത്യേനം തഥാഽയം കുരുതേഽവശഃ
ഈ ശരീരമാണ് പ്രവൃത്തിക്ക് ഉപകരണമായിരിക്കുന്നത്; സ്രഷ്ടാവ് ഓരോ പ്രവൃത്തിയിലും അതിനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; അവൻ എങ്ങനെ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു, അതുപോലെയാണ് ഈ മനുഷ്യൻ നിർബ്ബന്ധമായി ചെയ്യുന്നത്.
തേഷുതേഷു ഹി കൃത്യേഷു വിനിയോക്താ മഹേശ്വരഃ। സര്വഭൂതാനി കൌന്തേയ കാരയത്യവശാന്യപി
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും മഹാദേവൻ തന്നെ ചുമതലകൾ നിശ്ചയിക്കുന്നു; കൌന്തേയ, അവൻ എല്ലാ ജീവികളെയും, അവരുടെ ഇഷ്ടത്തിന് വിരുദ്ധമായാലും, പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു.
മനസാഽര്ഥാന്വിനിശ്ചിത്യ പശ്ചാത്പ്രാപ്നോതി കര്മണാ। ബുദ്ധിപൂര്വം സ്വയം വീര പുരുഷസ്തത്ര കാരണമ്
മനസുകൊണ്ട് കാര്യങ്ങൾ ആലോചിച്ചു, പിന്നീട് പ്രവൃത്തിയിലൂടെ അതു നേടുന്നു; ആദ്യം ബുദ്ധി വരുന്നു, ധീരനായവനേ, അതിൽ മനുഷ്യൻ തന്നെയാണ് കാരണമാകുന്നത്.
സംഖ്യാതും നൈവ ശക്യാനി കര്മാണി പുരുഷര്ഷഭ। അഗാരനഗരാണാം ഹി സിദ്ധിഃ പുരുഷഹൈതുകീ
പ്രവൃത്തികൾ എണ്ണിപ്പറയാൻ കഴിയില്ല, മഹാനായവനേ; വീടുകളും നഗരങ്ങളും വിജയിക്കുന്നത് മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ടാണ്.
തിലേ തൈലം ഗവി ക്ഷീരം കാഷ്ഠേ പാവകമന്തതഃ। ഏവം ധീരോ വിജാനീയാദുപായം ചാസ്യ സിദ്ധയേ
എങ്ങനെ എള്ളിൽ എണ്ണയും, പശുവിൽ പാൽയും, മരത്തിൽ അഗ്നിയും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ വിജയം നേടാൻ മാർഗം കണ്ടെത്തണമെന്ന് ബുദ്ധിമാന്മാർ മനസ്സിലാക്കണം.
തതഃ പ്രവര്തതേ പശ്ചാത്കാരണേഷ്വസ്വ സിദ്ധയേ। താം സിദ്ധിമുപജീവന്തി കര്മണാമിഹ ജന്തവഃ
അതിനുശേഷം, വിജയത്തിനുള്ള കാരണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഇവിടെ ജീവികൾ പ്രവൃത്തിയിലൂടെ ആ വിജയം നേടുന്നു.
കുശലേന കൃതം കര്മ കര്ത്രാ സാധു സ്വനുഷ്ഠിതമ്। ഇദം ത്വകുശലേനേതി വിശേഷാദുപലഭ്യതേ
നന്നായി, കഴിവോടെ ചെയ്ത പ്രവൃത്തി നല്ലതെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ അശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്താൽ, അതു വേറേതാണെന്നു തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു.
ഇഷ്ടാപൂര്ത്തഫലം ന സ്യാന്ന ശിഷ്യോ ന ഗുരുര്ഭവേത്। പുരുഷഃ കര്മസാധ്യേഷു സ്വാച്ചേദയമകാരണമ്
യാഗവും ദാനവും ഫലിക്കില്ല, ശിഷ്യനും ഗുരുവും ഉണ്ടാകില്ല; മനുഷ്യൻ പ്രവൃത്തിയിൽ കാരണമാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, അങ്ങനെ ആകുമായിരുന്നു.
കര്തൃത്വാദേവ പുരുഷഃ കര്മസിദ്ധൌ പ്രശസ്യതേ। അസിദ്ധൌ നിന്ദ്യതേ ചാപി കര്മനാശഃ കഥം ത്വിഹ
കർത്തൃത്വം കൊണ്ടാണ് മനുഷ്യൻ പ്രവൃത്തിയിൽ വിജയിച്ചാൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നത്; പരാജയപ്പെട്ടാൽ കുറ്റം പറയപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ഇവിടെ പ്രവൃത്തി എങ്ങനെ നശിക്കും?
സര്വമേവ ഹഠേനൈകേ ദൈവേനൈകേ വദന്ത്യുത। പുംസഃ പ്രയത്നജം കേചിദ്ദൈവമേതദ്വിശിഷ്യതേ
ചിലർ എല്ലാം ബലപ്രയാസത്താൽ എന്നാണ് പറയുന്നത്, ചിലർ ഭാഗ്യഫലമായാണ് പറയുന്നു; ചിലർ മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ടാണ് എന്നാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്, മറ്റുചിലർ ഭാഗ്യമാണ് അതിൽ മേലാണെന്ന് പറയുന്നു.
ന ചൈവൈതാവതാ കാര്യം മന്യന്ത ഇതി ചാപരേ। അസ്തി സര്വമദൃശ്യം തു ദിഷ്ടം ചൈവ തഥാ ഹഠഃ
ചിലർ പറയുന്നത്, ഇത്രകൊണ്ടു കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാകുന്നില്ല; എല്ലാം കാണാനാവാത്തതും, വിധിയും പരിശ്രമവും അദൃശ്യമാണെന്നും അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു.
ദൃശ്യതേ ഹി ഹഠാച്ചൈവ ദിഷ്ടാച്ചാര്ഥസ്യ സംതതിഃ। കിംചിദ്ദൈവാദ്ധഠാത്കിംചിത്കിംചിദേവ സ്വകര്മതഃ
പരിശ്രമത്തിലും വിധിയിലും നിന്നുമാണ് ഫലങ്ങളുടെ തുടർച്ച ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന് കാണാം; ചിലത് ദൈവത്തിൽ നിന്നാണ്, ചിലത് പരിശ്രമത്തിൽ നിന്നാണ്, ചിലത് സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്നുമാണ്.
പുരുഷഃ ഫലമാപ്നോതി ചതുര്ഥം നാത്ര കാരണമ്। കുശലാഃ പ്രതിജാനന്തി യേ വൈ തത്ത്വവിദോജനാഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ നാലാമതൊരു ഫലം നേടുന്നു, അതിന് ഇവിടെ കാരണമൊന്നുമില്ല; ഈ സത്യം അറിയുന്ന വിദഗ്ധർ ഇതു സമ്മതിക്കുന്നു.
തഥൈവ ധാതാ ഭൂതാനാമിഷ്ടാനിഷ്ടഫലപ്രദഃ। യദി ന സ്വാനന ഭൂതാനാം കൃപണോ നാമ കശ്ചന
അങ്ങനെ തന്നെ, സ്രഷ്ടാവ് സകല ജീവികൾക്കും ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവുമായ ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു; തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്ക് ഒന്നും നൽകാതെ ഇരുന്നാൽ, അവനെ കഞ്ചാവൻ എന്ന് വിളിക്കേണ്ടി വരും.
യംയമര്ഥമഭിപ്രേപ്സുഃ കുരുതേ കര്മ പൂരുഷഃ। തത്തത്സഫലമേവ സ്യാദ്യദി ന സ്യാത്പുരാ കൃതമ്
ഏത് മനുഷ്യനും എന്ത് ഫലം ആഗ്രഹിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴും, അതു നേരത്തെ സംഭവിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ആ ഫലം അവൻ നേടും.
ത്രിദ്വാരാമര്ഥസിദ്ധിം തു നാനുപശ്യന്തി യേ നരാഃ। തഥൈവാനര്ഥസിദ്ധിം ച യഥാ ലോകാസ്തഥൈവ തേ
ഫലസിദ്ധിക്ക് മൂന്നു വഴി ഉണ്ടെന്നു കാണാത്തവർ, ദുർഭാഗ്യസിദ്ധിക്കും വഴിയുണ്ടെന്നു കാണുന്നില്ല; ലോകത്തിലെ മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ തന്നെയാണ് അവർ.
കര്തവ്യമേവ കര്മേതി മനോരേഷ വിനിശ്ചയഃ। ഏകാന്തേന ഹ്യനീഹോഽയം വര്തതേഽസ്മാസു സംപ്രതി
കർമ്മം നിർവഹിക്കണം എന്നതാണ് മനസ്സിന്റെ ഉറച്ച വിശ്വാസം; ഇപ്പോൾ നമ്മിൽ നിർജ്ജീവതയാണ് غالبം.
കുര്വതോ ഹി ഭവത്യേവ പ്രായേണേഹ യുധിഷ്ഠിര। ഏകാന്തഫലസിദ്ധിം തു ന വിന്ദത്യലസഃ ക്വചിത്
പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്കു സാധാരണയായി ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ; എന്നാൽ ആൾസ്യക്കാരൻ എവിടെയും പൂർണ്ണ ഫലസിദ്ധി നേടുന്നില്ല.