ഏതാവദേവ പര്യാപ്തമുപമാനം ശുചിസ്മിതേ। കര്മണാം ഫലമസ്തീതി ധീരോഽല്പേനാപി തുഷ്യതി
ശുചിസ്മിതേ, ഇത്രയൊക്കെ ഉദാഹരണം മതിയാകുന്നു; പ്രവർത്തികൾക്ക് ഫലമുണ്ടെന്ന് ധീരന്മാർ ചെറുതിലും തൃപ്തരാകും.
ബഹുനാഽപി ഹ്യവിദ്വാംസോ നൈവ തുഷ്യന്ത്യബുദ്ധയഃ। തേഷാം ന ധ്മജം കിംചിത്പ്രേത്യ കര്മാസ്തി ശര്മ വാ
അവിദ്വാൻമാർക്ക് എത്ര പറഞ്ഞാലും അവർ തൃപ്തരാകില്ല; അവർക്കു മരിച്ചശേഷം പ്രവർത്തിയുടെ ഫലമോ സന്തോഷമോ ഉണ്ടാകില്ല.
കര്മണാമുത പുണ്യാനാം പാപാനാം ച ഫലോദയഃ। പ്രഭവശ്ചാപ്യയശ്ചൈവ ദേവഗുഹ്യാനി ഭാമിനി
ഭാമിനി, നല്ലതും ചീത്തയുമായ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലസിദ്ധിയും ഉദ്ഭവവും നാശവും ദൈവീയമായ രഹസ്യങ്ങളാണ്.
നൈതാനി വേദ യഃ കശ്ചിന്മുഹ്യന്ത്യത്ര പ്രജാ ഇമാഃ। [അപി കല്പസഹസ്രേണ ന ച ശ്രേയോഽധിഗച്ഛതി ।।]
ഇവയെക്കുറിച്ച് ആരും അറിയുന്നില്ല; ജനങ്ങൾ ഇതിൽ കുഴഞ്ഞുപോകുന്നു; ആയിരം കാലഘട്ടം കഴിഞ്ഞാലും അവർ പരമശ്രേയസ്സ് നേടുന്നില്ല.
രക്ഷ്യാണ്യേതാനി ദേവാനാം ഗൂഢമായാ ഹി ദേവതാഃ। കൃശാങ്ഗാഃ സുബ്രതാശ്ചൈവ തപസാ ദഗ്ധകില്വിഷാഃ। പ്രസന്നൈര്മാനസൈര്യുക്താഃ പശ്യന്ത്യേതാനി വൈ ദ്വിജാഃ
ഇവ ദേവന്മാരുടെ രഹസ്യങ്ങളാണ്, സൂക്ഷിക്കേണ്ടതും തന്നെയാണ്. ക്ഷീണമായ ശരീരമുള്ളവർ, നല്ല ആചാരമുള്ളവർ, തപസ്സിലൂടെ പാപം ദഹിച്ചവർ, മനസ്സിൽ സമാധാനമുള്ളവർ—അങ്ങനെയുള്ള ദ്വിജന്മാർക്ക് ഇവ കാണാൻ കഴിയും.
ന ഫലാദര്സനാദ്ധര്മഃ ശങ്കിതവ്യോ ന ദേവതാഃ। യഷ്ടവ്യം ച പ്രയത്നേന ദാതവ്യം ചാനമൂയതാ
ഫലം കാണുന്നില്ലെന്നു കൊണ്ടു ധർമ്മത്തെയും ദേവന്മാരെയും സംശയിക്കരുത്; പരിശ്രമത്തോടെ യജ്ഞം നടത്തണം, നിർഭയമായി ദാനം ചെയ്യണം.
കര്മണാം ഫലമസ്തീഹ തഥൈതദ്ധര്മശാസനമ്। ബ്രഹ്മാ പ്രോവാച പുത്രാണാം യദൃഷിര്വേദ കാശ്യപഃ
നമ്മുടെ പ്രവർത്തികൾക്ക് ഫലം ഉണ്ടെന്നു ഇവിടെ ധർമ്മം പഠിപ്പിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവു തന്റെ പുത്രന്മാരോടും, കശ്യപമുനി വേദത്തിൽ പഠിപ്പിച്ചതുപോലെയും ഇതു തന്നെയാണ്.
തസ്മാത്തേ സംശയഃ കൃഷ്ണേ നീഹാര ഇവ നശ്യതു। വിമൃശ്യ സര്വമസ്തീതി നാസ്തിക്യം ഭാവമുത്സൃജ
അതുകൊണ്ട്, കൃഷ്ണേ, നിന്റെ സംശയം മഞ്ഞുപോലെ അകന്നു പോവട്ടെ. എല്ലാം ആലോചിച്ചശേഷം ഫലം ഉണ്ടെന്നു മനസ്സിലാക്കണം; അവിശ്വാസം മനസ്സിൽ വയ്ക്കരുത്.
ഈശ്വരം ചാപി ഭൂതാനാം ധാതാരം മാ ച വൈ ക്ഷിപ। ശിക്ഷസ്വൈനം നമസ്വൈനം മാ തേഽഭൂദ്ബുദ്ധിരീദൃശീ
സകല ജീവികളുടെയും സ്രഷ്ടാവായ ഈശ്വരനെ അവഗണിക്കരുത്; അവനെക്കുറിച്ച് പഠിക്കണം, ആദരിക്കണം; നിന്റെ മനസ്സ് അങ്ങനെ തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്.
യസ്യ പ്രസാദാത്തദ്ഭക്തോ മര്ത്യോ ഗച്ഛത്യമര്ത്യതാമ്। ഉത്തമാം ദേവതാം കൃഷ്ണേ മാതിവോചഃ കഥംചന
അവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഭക്തനായ മനുഷ്യൻ അമരത്വം നേടുന്നു; അതുകൊണ്ട്, കൃഷ്ണേ, പരമദൈവത്തെ കുറിച്ച് ഒരിക്കലും അവഗണനയോടെ സംസാരിക്കരുത്.
നാവമന്യേ ന ഗര്ഹേ ച ധര്മം പാര്ഥ കഥംചന। ഈശ്വരം കുത ഏവാഹമവമംസ്യേ പ്രജാപതിമ്
പാർത്താ, ഞാൻ ഒരിക്കലും ധർമ്മത്തെ അവഗണിക്കുകയോ അപമാനിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല; ജീവികളുടെ സ്രഷ്ടാവായ പ്രജാപതിയെ എങ്ങനെ ഞാൻ അവഹേളിക്കുമെന്നു ചിന്തിച്ചാലും കഴിയില്ല.
ആര്താഽഹം പ്രലപാമീദമിതി മാം വിദ്ധി ഭാരത। ഭൂയശ്ച വിലപിഷ്യാമി സുമനാസ്ത്വം നിബോധ മേ
ഭാരതാ, ഞാൻ വിഷമത്തിൽ ആകുന്നു, അതുകൊണ്ട് ദുഃഖത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നു എന്നു മനസ്സിലാക്കണം; ഞാൻ ഇനിയും ദുഃഖം പറയും, നീ മനസ്സു ശാന്തമാക്കി എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കണം.
കര്മ ഖല്വിഹ കര്തവ്യം ജാതേനാമിത്രകര്ശന। അകര്മാണോ ഹി ജീവന്തി സ്ഥാവരാ നേതരേ ജനാഃ
അമിത്രകർശനാ, ജനിച്ചവൻ പ്രവർത്തനം നിർവഹിക്കേണ്ടതാണ്; പ്രവർത്തനം ഇല്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നത് ചലനമില്ലാത്ത വൃക്ഷങ്ങൾക്കുമാത്രമാണ്, മറ്റു ജീവികൾക്ക് അല്ല.
ആമാതൃസ്തന്യപാനാച്ച യാവച്ഛയ്യോപസര്പണമ്। ജങ്ഗമാഃ കര്മണാ വൃത്തിമാപ്നുവന്തി യുധിഷ്ഠിര
യുധിഷ്ഠിരാ, അമ്മയുടെ പാലു കുടിക്കുന്നതിൽനിന്ന് കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്നതുവരെ, ജീവികൾക്കു ജീവിക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗം പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ്.
ജങ്ഗമേഷു വിശേഷേണ മനുഷ്യാ ഭരതര്ഷഭ। ഇച്ഛന്തി കര്മണാ വൃത്തിമവാപ്തും പ്രേത്യ ചേഹ ച
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠാ, ചലിക്കുന്ന ജീവികളിൽ പ്രത്യേകിച്ച് മനുഷ്യർക്ക്, ഇവിടെയും മരിച്ചശേഷവും പ്രവർത്തനം വഴി ജീവിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹം ഉണ്ടാവുന്നു.
ഉത്ഥാനമഭിജാനന്തി സര്വഭൂതാനി ഭാരത। പ്രത്യക്ഷം ഫലമശ്നന്തി കര്മണാം ലോകസാക്ഷികമ്
ഭാരതാ, എല്ലാ ജീവികളും പരിശ്രമം മനസ്സിലാക്കുന്നു; പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലം അവർക്കു നേരിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു, ലോകം അതിന് സാക്ഷിയാണ്.
പശ്യന്തഃ സ്വം സമുത്ഥാനമുപജീവന്തി ജന്തരഃ। അപി ധാതാ വിധാതാ ച യഥാഽയമുദകേ ബകഃ
സ്വന്തം പരിശ്രമം കണ്ടു ജീവികൾ ജീവിക്കുന്നു; സ്രഷ്ടാവും വിധാതാവും പോലും, വെള്ളത്തിൽ കാക്കയെന്നപോലെ, അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
[അകര്മണാം വൈ ഭൂതാനാം വൃത്തിഃ സ്വാന്ന ഹി കാചന। തദേവാഭിപ്രപദ്യേത ന വിഹന്യാത്കദാചന ।।]
പ്രവർത്തനം ചെയ്യാത്തവർക്കു യാതൊരു ഉപജീവനവുമില്ല; അതിനാൽ അതേ പിന്തുടരണം, ഒരിക്കലും അതിനെ തടയരുത്.
സ്വകര്മ കുരു മാഹാസീഃ കര്മണാ ഭവ ദംശിതഃ। കൃത്യം ഹി യോഽഭിജാനാതി സഹസ്രേ സോസ്തി നാസ്തി വാം
നിന്റെ സ്വന്തം കര്മ്മം നിർവഹിക്കണം; പ്രവർത്തനത്തിൽ അലസനാകരുത്; ആയിരത്തിൽ ഒരാൾക്കു മാത്രമേ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് അറിയാവൂ.
തസ്യ ചാപി ഭവേത്കാര്വം വിവൃദ്ധൌ രക്ഷണേ തഥാ। ഭക്ഷ്യമാണോ ദ്യനാവാഷഃ ക്ഷീയേത ഹിമവാനപി
അവനു വളർച്ചക്കും സംരക്ഷണത്തിനും പരിശ്രമം വേണം; തുടർച്ചയായി തകർന്നാൽ, മഹത്തായ ഹിമാലയം പോലും അല്പം അല്പമായി ചുരുങ്ങും.
ഉത്സീദേരന്പ്രജാഃ സര്വാ ന കുര്യുഃ കര്മ ചേദ്യദി। [തഥാ ഹ്യേതാ ന വര്ധേരന്കര്മ ചേദഫലം ഭവേത് ।।]
എല്ലാവരും പ്രവർത്തനം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ, സകല ജീവികളും നശിക്കും; അതുപോലെ, പ്രവർത്തനത്തിന് ഫലം ഇല്ലെങ്കിൽ ഇവ വളരുകയുമില്ല.
ദൃഷ്ട്വാഽപിച ഫലം കര്മ പശ്യാമഃ കുര്വതോ ജനാന്। നാന്യഥാ ഹ്യപി ജാനന്തി വൃത്തിം ലോകാഃ കഥംചന
പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലം കണ്ടു, മനുഷ്യർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ, ലോകം എങ്ങനെ ഉപജീവനം നേടാമെന്നു അറിയില്ല.
യശ്ച ദിഷ്ടപരോ ലോകേ യശ്ചാപി ഹഠവാദകഃ। ഉഭാവപി ശഠാവേതൌ കര്മബുദ്ധിഃ പ്രശസ്യതേ
ഭാഗ്യത്തിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നവനും, അഹങ്കാരത്തോടെ ഉറച്ചുനില്ക്കുന്നവനും ഇരുവരും വഞ്ചകരാണ്; പ്രവർത്തനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ബുദ്ധിയാണ് പ്രശംസനീയം.
യോ ഹി ദിഷ്ടമുപാസീത നിര്വിചേഷ്ടഃ സുഖം സ്വപന്। അവസീദേത്സുദുര്ബുദ്ധിരാമോ ഘട ഇവോദകേ
ഭാഗ്യത്തെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് ഒന്നും ചെയ്യാതെ സുഖമായി ഉറങ്ങുന്നവൻ, അജ്ഞാനിയും ദുർബലനുമാകുന്നു; അവൻ വെള്ളത്തിൽ കുപ്പിയുപോലെ താഴ്ന്നുപോകും.
തഥൈവ ഹഠബുദ്ധിര്യഃ ശക്തഃ കര്മണ്യകര്മകൃത്। ആസീത ന ചിരം ജീവേദനാഥ ഇവ ദുര്ബലഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവൻ ഒന്നും ചെയ്യാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ദുർബലനായ ഒരുവനെപ്പോലെ അധികം നാൾ ജീവിക്കില്ല.
അകസ്മാദിഹ യഃ കശ്ചിദര്ഥം പ്രാപ്നോതി പൂരുഷഃ। തം ഹഠേനേതി മന്യന്തേ സ ഹി യത്നോ ന കസ്യചിത്
ഇവിടെ ആരെങ്കിലും അപ്രതീക്ഷിതമായി എന്തെങ്കിലും സമ്പാദിച്ചാൽ, അതു ബലപ്രയാസത്താൽ കിട്ടിയതാണെന്ന് ആളുകൾ പറയുന്നു; എന്നാൽ അതിന് യാതൊരു ശ്രമവും ആരുടേയും അല്ല.
വശ്ചാപി കശ്രിത്പുരുഷോ ദിഷ്ടം നാമ ഭജത്യുത। ദൈവേന വിധിനാ പാര്ഥ തദ്ദൈവമിതി നിശ്ചിതമ്
ഒരു മനുഷ്യൻ വിധിയിൽ ലഭിച്ചതു നേടുമ്പോൾ, അതു ഭാഗ്യഫലമാണെന്ന് പറയുന്നു; ദൈവത്തിന്റെ നിയമപ്രകാരം, അർജ്ജുനാ, അതു നിർണയിച്ചിട്ടുള്ള ഭാഗ്യമാണ്.
യത്താവസ്കര്മണാ കിംചിത്ഫലമാപ്നോതി പൂരുഷഃ। പ്രത്യക്ഷം ചക്ഷുഷാ ദൃഷ്ടം തത്പൌരുഷമിതി ശ്രുതമ്
മനുഷ്യൻ പരിശ്രമംകൊണ്ട് നേരിട്ട് കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്ന ഫലം നേടുമ്പോൾ, അതു മനുഷ്യശ്രമത്തിന്റെ ഫലമാണെന്ന് അറിയണം.
സ്വഭാവതഃ പ്രവൃത്തോ യഃ പ്രാപ്നോത്യര്ഥം ന കാരണാത്। തത്സ്വഭാവാത്പ്രകം വിദ്ധി ഫലം പുരുഷസത്തമ
സ്വഭാവപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ച്, വ്യക്തമായ കാരണമില്ലാതെ ഫലം നേടുന്നവൻ, അതു അവന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുള്ള ഫലമാണെന്ന് നീ അറിയണം, മഹാനായവനേ.
ഏവം ഹഠാച്ച ദൈവാച്ച സ്വഭാവാത്കര്മണസ്തഥാ। യാനി പ്രാപ്നോതി പുരുഷസ്തത്ഫലം പൂര്വകര്മണാമ്
ഇങ്ങനെ, ബലപ്രയാസം, ദൈവചിഹ്നം, സ്വഭാവം, പ്രവൃത്തി എന്നിവയാൽ മനുഷ്യൻ നേടുന്നതെല്ലാം മുൻകൃത്യങ്ങളുടെ ഫലമാണ്.