അസ്മിന്നപി മഹാരണ്യേ വിജനേ ദസ്യുസേവിതേ। രാഷ്ട്രാദപേത്യ വസതോ ധര്മസ്തേ നാവസീദതി
ഈ വലിയ, ഒരാളുമില്ലാത്ത കാട്ടിൽ, കള്ളന്മാർ ഭയപ്പെടുത്തുന്നിടത്തും, രാജ്യം വിട്ട് താമസിക്കുമ്പോഴും, നിന്റെ ധർമ്മം ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല.
അശ്വമേധോ രാജസൂയഃ പൌണ്ഡരീകോഽഥ ഗോസവഃ। ഇഷ്ടാസ്ത്വയാ മഹായജ്ഞാബഹവോഽന്യേ സദക്ഷിണാഃ
അശ്വമേധം, രാജസൂയം, പൊണ്ടരീകം, ഗോസവം എന്നിങ്ങനെയുള്ള മഹായജ്ഞങ്ങൾ, ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടിയ മറ്റു യാഗങ്ങൾ നീ നടത്തിയത് അനേകമാണ്.
രാജന്പരീതയാ ബുദ്ധ്യാ വിഷമേഽക്ഷപരാജയേ। പാര്ഥ മിത്രാണി ചാസ്മാംശ്ച വസൂനി ച പരാജിതഃ
രാജാവേ, പാശക്രീഡയിൽ തോറ്റപ്പോൾ, മനസ്സിൽ അക്ഷമത വന്നതുകൊണ്ട്, പാർഥാ, നീ നിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെയും ഞങ്ങളെയും സമ്പത്തും നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ഋജോര്മൃദോര്ബദാന്യസ്യ ധീമതഃ സത്യവാദിനഃ। കഥമക്ഷവ്യസനജാ ബുദ്ധിരാപതിതാ തവ
നീതിമാനായും, സ്നേഹമുള്ളവനുമായും, ധൈര്യശാലിയായും, സത്യം പറയുന്നവനുമായും ഉള്ള നിനക്കു, പാശക്രീഡയിൽ ഉണ്ടായ ദുർഭാഗ്യത്തിൽ നിന്നു ഇങ്ങനെയൊരു ചിന്ത എങ്ങനെ വന്നു?
അതീവ മോഹ ആയാതി മനശ് പരിദൂയതേ। നിശാമ്യ വ്യസനം പാര്ഥ തവേദമതിദുഃസഹമ്
പാർഥാ, നിന്റെ ഈ അത്യന്തം സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത ദുരിതം കേൾക്കുമ്പോൾ, എന്റെ മനസ്സിൽ വലിയ ആശങ്കയും വലിയ ആശയക്കുഴപ്പവും വരുന്നു.
അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമമിതിഹാസം പുരാതനമ്। ഈശ്വരസ്യ വശേ ലോകസ്തിഷ്ഠതേ നാത്മനോ യഥാ
ഇവിടെയും ഒരു പുരാതന കഥ പറയാറുണ്ട്: ലോകം ഭഗവാന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം അല്ല.
ധാതൈവ ഖലു ഭൂതാനാം സുഖദുഃഖേ പ്രിയാപ്രിയേ। ദദാതി സര്വമീശാനഃ പുരസ്താച്ഛുക്രമുച്ചരന്
സുഖവും ദു:ഖവും, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും, എല്ലാം സൃഷ്ടാവായ ഭഗവാൻ തന്നെയാണ് ജീവികൾക്ക് നൽകുന്നത്. ആദിയിൽ ശുദ്ധമായ അക്ഷരം ഉച്ചരിച്ച്, ഈശ്വരൻ എല്ലാം നൽകുന്നു.
യഥാ ദാരുമയീം യോഷാം നരോ ധീരഃ സമാഹിതഃ। ഇങ്ഗ്യത്യങ്ഗമങ്ഗാനി തഥാ രാജന്നിമാഃ പ്രജാഃ
ഒരു ധൈര്യശാലിയും ശ്രദ്ധയുള്ളവനും മരച്ചിറകുള്ള ഒരു പെണ്ണിന്റെ അവയവങ്ങൾ നീക്കുന്നതുപോലെ, രാജാവേ, ഈ ജീവികളെ ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
ആകാശ ഇവ ഭൂതാനി വ്യാപ്യ സര്വാണി ഭാരത। ഈശ്വരോ വിദധാതീഹ കല്യാണം യച്ച പാപകമ്
ആകാശം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഭാരതാ, ഈശ്വരൻ ഈ ലോകത്ത് നല്ലതും ചീത്തയും നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
ശകുനിസ്തന്തുബദ്ധോ വാ നീയതേഽയമനീശ്വരഃ। ഈശ്വരസ്യ വശേ തിഷ്ഠന്നാന്യേഷാമാത്മനഃ പ്രഭുഃ
ചങ്ങലിൽ കെട്ടിയ പക്ഷിയെപ്പോലെ, ഈശ്വരനില്ലാത്ത ജീവി നയിക്കപ്പെടുന്നു. ഈശ്വരന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് അവൻ; സ്വയം അല്ല, മറ്റുള്ളവർക്കും അധിപതിയല്ല.
മണിഃ സൂത്ര ഇവ പ്രോതോ നസ്യോത ഇവ ഗോവൃഷഃ। ധാതുരാദേശമന്വേതി തന്മയോ ഹി തദര്പണഃ
മണിയെ തന്തിയിൽ കെട്ടിയതുപോലെയും, കാളയെ നാടയിൽ കെട്ടിയതുപോലെയും, ജീവി സൃഷ്ടാവിന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് നടക്കുന്നു. അവൻ അതിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിലേക്കാണ് അർപ്പിക്കുന്നത്.
നാത്മാഥീനോ മനുഷ്യോഽയം കാലം ഭജതിം കംചന। സ്രോതസോ മധ്യമാപന്നഃ കൂലവൃക്ഷ ഇവ ച്യുതഃ
മനുഷ്യന് സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല, ഇഷ്ടമുള്ള സമയത്തേക്ക് പോകാൻ കഴിയില്ല; ഒരു വൃക്ഷം നദിയുടെ നടുവിൽ വീണുപോയതുപോലെ, അവൻ ഒഴുക്കിൽ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
അജ്ഞോ ജന്തുരനീശോഽയമാത്മനഃ സുഖദുഃഖയോഃ। ഈശ്വരപ്രേരിതോ ഗച്ഛേത്സ്വര്ഗം നരകമേവ ച
ഈ അജ്ഞാനിയായ ജീവി തന്റെ സന്തോഷത്തിലും ദു:ഖത്തിലും അധികാരം ഇല്ലാത്തവനാണ്; ദൈവം പ്രേരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവനെ സ്വർഗത്തിലേക്കോ നരകത്തിലേക്കോ കൊണ്ടുപോകുന്നു.
യഥാ വായോസ്തൃണാഗ്രാണി വശം യാന്തി ബലീയസഃ। ധാതുരേവം വശം യാന്തി സര്വഭൂതാനി ഭാരത
ശക്തമായ കാറ്റ് പുല്ലിന്റെ തുമ്പുകൾ എങ്ങനെ തനിക്കു കീഴിലാക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെ ഇച്ഛയാൽ എല്ലാ ജീവികളും അവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാകുന്നു, ഭാരത.
ആര്യേ കര്മണി യുഞ്ജാനഃ പാപേ വാ പുനരീശ്വഃ। വ്യാപ്യ ഭൂതാനി ചരതേ ന ചായമിതി ലക്ഷ്യതേ
ആര്യമായ പ്രവൃത്തികളിലോ പാപങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടാലോ, ദൈവം എല്ലാ ജീവികളിലും വ്യാപിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, അവനെ അങ്ങനെ ആരും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
ഹേതുമാത്രമിദം ധാതുഃ ശരീരം ക്ഷേത്രസംജ്ഞിതമ്। യേന കാരയതേ കര്മ ശുഭാശുഭഫലം വിഭുഃ
ശരീരം എന്നത് 'ക്ഷേത്രം' എന്നു വിളിക്കുന്ന, സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെ ഒരു ഉപകരണമാണ്; അതിലൂടെ പരമാത്മാവ് നല്ലതോ ചീത്തയോ ഫലം വരുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യിക്കുന്നു.
പശ്യ മായാപ്രഭാവോഽയമീശ്വരേണ യഥാ കൃതഃ। യോ ഹന്തി ഭൂതൈര്ഭൂതാനി മോഹയിത്വാഽഽത്മമായയാ
ദൈവം സൃഷ്ടിച്ച ഈ മായയുടെ ശക്തി നോക്കൂ: തന്റെ മായയാൽ ജീവികളെ ഭ്രമിപ്പിച്ച്, മറ്റുള്ളവരുടെ മുഖാന്തിരം അവരെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
അന്യഥാ പരിദൃഷ്ടാനി മുനിഭിസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ। അന്യഥാ പരിവര്തന്തേ വേഗാ ഇവ നഭസ്വതഃ
തത്ത്വം കാണുന്ന മുനികൾക്ക് കാര്യങ്ങൾ ഒരു രീതിയിൽ തോന്നുന്നു, പക്ഷേ അവ മറ്റൊരു രീതിയിൽ സംഭവിക്കുന്നു; കാറ്റിന്റെ ദിശ മാറുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
അന്യഥൈവ ഹി വര്തന്തേ പുരുഷാസ്താനി താനി ച। അന്യഥൈവ പ്രഭുസ്താനി കരോതി വികരോതി ച
മനുഷ്യർ ഒരു വിധത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, എന്നാൽ ആ കാര്യങ്ങൾ മറ്റൊരു രീതിയിൽ നടക്കുന്നു; ദൈവം അവയെ വേറൊരു രീതിയിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയും മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.
യഥാ കാഷ്ഠേന വാ കാഷ്ഠമശ്മാനം ചാശ്മനാ പുനഃ। അയസാ ചാപ്യയശ്ഛിന്ദ്യാന്നിര്വിചേഷ്ടമചേതനമ്
മരച്ചില്ലുകൊണ്ട് മറ്റൊരു മരച്ചില്ല തകർക്കാം, കല്ലുകൊണ്ട് കല്ല് പൊട്ടിക്കാം, ഇരുമ്പുകൊണ്ട് ഇരുമ്പ് മുറിക്കാം — ഇവ എല്ലാം ജീവശക്തിയില്ലാത്തവയാണെങ്കിലും.
ഏവം സ ഭഗവാന്ദേവഃ സ്വയംഭൂഃ പ്രപിതാമഹഃ। നിഹന്തി ഭൂതൈര്ഭൂതാനി ഛദ്മ കൃത്വാ യുധിഷ്ഠിര
അതുപോലെ തന്നെ, സ്വയം ജനിച്ച മഹാദൈവമായ പ്രപിതാമഹൻ, യുദ്ധിഷ്ഠിര, മറ്റുള്ള ജീവികളുടെ മുഖാന്തിരം ജീവികളെ നശിപ്പിക്കുന്നു, തന്റെ സാന്നിധ്യം മറച്ചു വെച്ച്.
സംപ്രയോജ്യ വിയോജ്യായം കാമകാരകരഃ പ്രഭുഃ। ക്രീഡതേ ഭഗവാന്ഭൂതൈര്ബാലഃ ക്രീഡനകൈരിവ
ദൈവം ഇഷ്ടം പോലെ ജീവികളെ ഒന്നിച്ച് കൂട്ടുകയും വേർതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; കുട്ടി കളിപ്പാട്ടങ്ങളുമായി കളിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ ജീവികളുമായി കളിക്കുന്നു.
ന മാതൃപിതൃവദ്രാജന്ധാതാ ഭൂതേഷു വര്തതേ। രോഷാദിവ പ്രവൃത്തോ।़യം യഥാഽയമിതരോ ജനഃ
രാജാവേ, സൃഷ്ടികർത്താവ് ജീവികളിൽ അമ്മയോ അച്ഛനോ പോലെ പെരുമാറുന്നില്ല; സാധാരണ ആളുകൾക്ക് പോലെയുള്ള കോപം മുതലായ വികാരങ്ങൾ അവനില്ല.
ആര്യാഞ്ശീലവോ ദൃഷ്ട്വാ ഹീമതോ വൃത്തികര്ശിതാന്। അനാര്യാന്സുഖിനശ്ചൈവ വിഹ്വലാനിവ ചിന്തയേ
ആര്യന്മാരും സദാചാരമുള്ളവരും ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവരും ദു:ഖത്തിൽ ആയിരിക്കുന്നതും, അനാര്യന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ ആശങ്കയോടെ വിഷമിക്കുന്നു.
തവേമാമാപദം ദൃഷ്ട്വാ സമൃദ്ധിം ച സുയോധനേ। ധാതാരം ഗര്ഹയേ പാര്ഥ വിഷമം യോഽനുപശ്യതി
നിന്റെ ഈ ദുരവസ്ഥയും ദുര്യോധനന്റെ സമൃദ്ധിയും കണ്ടപ്പോൾ, ഈ അന്യായം കാണുന്ന സൃഷ്ടികർത്താവിനെ ഞാൻ കുറ്റം പറയുന്നു, പാർഥ.
ആര്യശാസ്ത്രാതിഗേ ക്രൂരേ ലുബ്ധേ ധര്മാപചായിനി। ധാര്തരാഷ്ട്രേ ശ്രിയം ദത്ത്വാ ധാതാ കിം ഫലമശ്നുതേ
ആര്യശാസ്ത്രം ലംഘിക്കുന്ന ക്രൂരനും ലോഭിയുമായ, ധർമ്മം പാലിക്കാത്ത ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന് ഐശ്വര്യം നൽകുന്നതിൽ സൃഷ്ടികർത്താവിന് എന്ത് ലാഭമുണ്ട്?
കര്മചേത്കൃതമന്വേതി കര്താരം നാന്യമൃച്ഛതി। കര്മണാ തേന പാപേന ലിപ്യതേ നൂനമീശ്വരഃ
ഒരു പ്രവൃത്തി അതിന്റെ കർത്താവിനെ മാത്രം അനുഗമിച്ച് മറ്റാരെയും ബാധിക്കില്ലെങ്കിൽ, ആ പാപത്തിൽ ദൈവം തന്നെ അകപ്പെടുന്നു.
അഥ കര്മകൃതം പാപം ന ചേത്കര്താരമൃച്ഛതി। കാരണം ബലമേവേഹ ജനാഞ്ശോചാമി ദുര്ബലാന്
എങ്കിൽ, പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്നുള്ള പാപം കർത്താവിനെ ബാധിക്കില്ലെങ്കിൽ, ഇവിടെ കാരണം ശക്തിയേയാണ്; അതിനാൽ ദുർബലരായവരെ ഞാൻ അനുസോചിക്കുന്നു.
വല്ഗു ചിത്രപദം ശ്ലക്ഷ്ണം യാജ്ഞസേനി ത്വയാ വചഃ। ഉക്തം തച്ഛ്രുതമസ്മാഭിര്നാസ്തിക്യം തു പ്രഭാഷസേ
യജ്ഞസേനേ, നീ മനോഹരവും വൈവിധ്യമാർന്നതുമായ മൃദുലമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; ഞങ്ങൾ അവ കേട്ടു, പക്ഷേ നീ അസ്ഥിക്യമായ രീതിയിലാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.
നാഹം ധര്മഫലാകാങ്ക്ഷീ രാജപുത്രി ചരാമ്ഭുത। ദദാമി ദേയമിത്യേവ യജേ യഷ്ടവ്യമിത്യുത
രാജകുമാരിയേ, ഞാൻ ധർമ്മഫലത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല; നൽകേണ്ടത് കൊണ്ട് ഞാൻ നൽകുന്നു, യജ്ഞം ചെയ്യേണ്ടത് കൊണ്ട് ഞാൻ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നു.