ധര്മാര്ഥമേവ തേ രാജ്യം ധര്മാര്ഥം ജീവിതം ച തേ। ബ്രാഹ്മണാ ഗുരവശ്ചൈവ ജാനന്ത്യപി ച ദേവതാഃ
നിന്റെ രാജ്യം ധർമ്മത്തിനായി മാത്രമാണ്, നിന്റെ ജീവനും അതിനായി തന്നെയാണ്. ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഗുരുക്കന്മാരും ദേവതകളും ഇതറിയുന്നു.
ഭീമസേനാര്ജുനൌ ചോഭൌ മാദ്രേയൌ ച മയാ സഹ। ത്യജേസ്ത്വമിതി മേ ബുദ്ധിര്ന തു ധര്മം പരിത്യജേഃ
ഭീമസേനനും, അർജുനനും, മാദ്രിയുടെ മക്കളും, ഞാനും — ഇവരെ നീ ഉപേക്ഷിക്കുമെന്നു എനിക്ക് തോന്നിയാലും, ധർമ്മം നീ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കില്ല.
രാജാനം ധര്മഗോപ്താരം ധര്മോ രക്ഷതി രക്ഷിതഃ। ഇതി മേ ശ്രുതമാര്യാണാം ത്വാം തു മന്യേ ന രക്ഷതി
ധർമ്മത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന രാജാവിനെ ധർമ്മം സംരക്ഷിക്കും എന്ന് ഞാൻ മഹന്മാരിൽ നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ, നിന്നെ അത് സംരക്ഷിക്കുന്നില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ത്യക്ത്വാഽന്യാന്ഹി നരവ്യാഘ്ര നിത്യദാ ധര്മ ഏവ തേ। ബുദ്ധിഃ സതതമന്വേതി ഛായേവം പുരുഷം നിജാ
മനുഷ്യസിംഹാ, നീ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് എപ്പോഴും ധർമ്മത്തെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. നിഴൽ തന്റെ ഉടമയെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്.
നാവമംസ്ഥാ ഹി സദൃശാന്നാവരാഞ്ശ്രേയസഃ കുതഃ। അവാപ്യ പൃഥിവീം കൃത്സ്നാം ന തേ ശൃങ്ഗമവര്ധത
നിനക്കു തുല്യരെയും താഴ്ന്നവരെയും ഒരിക്കലും നീ അവഹേളിച്ചിട്ടില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ, നീ എങ്ങനെയാണ് കൂടുതൽ മഹത്വം തേടാൻ പോകുന്നത്? ഭൂമി മുഴുവൻ സ്വന്തമാക്കിയാലും, നിന്റെ അഭിമാനം ഒരിക്കലും വർദ്ധിച്ചില്ല.
സ്വാഹാകാരൈഃ സ്വധാഭിശ്ച പൂജാഭിരപി ച ദ്വിജാന്। ദേവതാശ്ച പിതൄംശ്ചൈവ സതതം പാര്ഥ സേവസേ
സ്വാഹാ, സ്വധാ എന്നിങ്ങനെയുള്ള അർപ്പണങ്ങളാൽ, പൂജകളാൽ, നീ എപ്പോഴും ദ്വിജന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിക്കുന്നു, പാർഥാ.
ബ്രാഹ്മണാഃ സര്വകാമൈസ്തേ സതതം പാര്ഥ തര്പിതാഃ। യതയോ മോക്ഷിണശ്ചൈവ ഗൃഹസ്താശ്ചൈവ ഭാരത
പാർഥാ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറഞ്ഞ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും മോക്ഷം തേടുന്ന യതിമാർക്കും ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്കും നീ എപ്പോഴും തൃപ്തി നൽകുന്നു, ഭാരതാ.
ഭുഞ്ജതേ രുക്മപാത്രീഭിര്യത്രാഹം പരിചാരികാ। ആരണ്യകേഭ്യോ വന്യാനി ഭോജനാനി പ്രയച്ഛസി। നാദേയം ബ്രാഹ്മണേഭ്യസ്തേ ഗൃഹേ കിംചന വിദ്യതേ
അവർക്കു പൊന്നിൻ പാത്രങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം നൽകുന്നു, അവിടെ ഞാൻ സേവികയാണ്. കാടിൽ വസിക്കുന്നവർക്കു കാടിലെ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ നീ നൽകുന്നു. രാജാവേ, നിന്റെ വീട്ടിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകാൻ പാടില്ലാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
യദിദം വൈശ്വദേവാന്തേ സായം പ്രാതഃ പ്രദീയതേ। തദ്ദത്ത്വാഽതിഥിഭൃത്യേഭ്യോരാജഞ്ശിഷ്ടേനജീവസി
വൈശ്വദേവം കഴിഞ്ഞ് വൈകുന്നേരവും രാവിലെയും എന്ത് ശേഷിച്ചാലും അതു അതിഥികൾക്കും സേവകര്ക്കും നീ നൽകുന്നു, രാജാവേ. ശേഷിക്കുന്നതിൽ നിന്നാണ് നീ ജീവിക്കുന്നത്.
ഇഷ്ടയഃ പശുബന്ധാശ്ച കാമ്യനൈമിത്തികാശ്ച യേ। വര്തന്തേ പാകയജ്ഞാശ്ച സദാ യജ്ഞാശ്ച തേഽനഘ
നീ ഇഷ്ടി, പശുബന്ധം, ആഗ്രഹത്തിനും പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങൾക്കുമായി നടത്തുന്ന യാഗങ്ങൾ, പാകയജ്ഞങ്ങൾ, സ്ഥിരമായ യജ്ഞങ്ങൾ എന്നിവ എല്ലാം എപ്പോഴും നിർവ്വഹിക്കുന്നു, പാപരഹിതനേ.
അസ്മിന്നപി മഹാരണ്യേ വിജനേ ദസ്യുസേവിതേ। രാഷ്ട്രാദപേത്യ വസതോ ധര്മസ്തേ നാവസീദതി
ഈ വലിയ, ഒരാളുമില്ലാത്ത കാട്ടിൽ, കള്ളന്മാർ ഭയപ്പെടുത്തുന്നിടത്തും, രാജ്യം വിട്ട് താമസിക്കുമ്പോഴും, നിന്റെ ധർമ്മം ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല.
അശ്വമേധോ രാജസൂയഃ പൌണ്ഡരീകോഽഥ ഗോസവഃ। ഇഷ്ടാസ്ത്വയാ മഹായജ്ഞാബഹവോഽന്യേ സദക്ഷിണാഃ
അശ്വമേധം, രാജസൂയം, പൊണ്ടരീകം, ഗോസവം എന്നിങ്ങനെയുള്ള മഹായജ്ഞങ്ങൾ, ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടിയ മറ്റു യാഗങ്ങൾ നീ നടത്തിയത് അനേകമാണ്.
രാജന്പരീതയാ ബുദ്ധ്യാ വിഷമേഽക്ഷപരാജയേ। പാര്ഥ മിത്രാണി ചാസ്മാംശ്ച വസൂനി ച പരാജിതഃ
രാജാവേ, പാശക്രീഡയിൽ തോറ്റപ്പോൾ, മനസ്സിൽ അക്ഷമത വന്നതുകൊണ്ട്, പാർഥാ, നീ നിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെയും ഞങ്ങളെയും സമ്പത്തും നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ഋജോര്മൃദോര്ബദാന്യസ്യ ധീമതഃ സത്യവാദിനഃ। കഥമക്ഷവ്യസനജാ ബുദ്ധിരാപതിതാ തവ
നീതിമാനായും, സ്നേഹമുള്ളവനുമായും, ധൈര്യശാലിയായും, സത്യം പറയുന്നവനുമായും ഉള്ള നിനക്കു, പാശക്രീഡയിൽ ഉണ്ടായ ദുർഭാഗ്യത്തിൽ നിന്നു ഇങ്ങനെയൊരു ചിന്ത എങ്ങനെ വന്നു?
അതീവ മോഹ ആയാതി മനശ് പരിദൂയതേ। നിശാമ്യ വ്യസനം പാര്ഥ തവേദമതിദുഃസഹമ്
പാർഥാ, നിന്റെ ഈ അത്യന്തം സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത ദുരിതം കേൾക്കുമ്പോൾ, എന്റെ മനസ്സിൽ വലിയ ആശങ്കയും വലിയ ആശയക്കുഴപ്പവും വരുന്നു.
അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമമിതിഹാസം പുരാതനമ്। ഈശ്വരസ്യ വശേ ലോകസ്തിഷ്ഠതേ നാത്മനോ യഥാ
ഇവിടെയും ഒരു പുരാതന കഥ പറയാറുണ്ട്: ലോകം ഭഗവാന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം അല്ല.
ധാതൈവ ഖലു ഭൂതാനാം സുഖദുഃഖേ പ്രിയാപ്രിയേ। ദദാതി സര്വമീശാനഃ പുരസ്താച്ഛുക്രമുച്ചരന്
സുഖവും ദു:ഖവും, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും, എല്ലാം സൃഷ്ടാവായ ഭഗവാൻ തന്നെയാണ് ജീവികൾക്ക് നൽകുന്നത്. ആദിയിൽ ശുദ്ധമായ അക്ഷരം ഉച്ചരിച്ച്, ഈശ്വരൻ എല്ലാം നൽകുന്നു.
യഥാ ദാരുമയീം യോഷാം നരോ ധീരഃ സമാഹിതഃ। ഇങ്ഗ്യത്യങ്ഗമങ്ഗാനി തഥാ രാജന്നിമാഃ പ്രജാഃ
ഒരു ധൈര്യശാലിയും ശ്രദ്ധയുള്ളവനും മരച്ചിറകുള്ള ഒരു പെണ്ണിന്റെ അവയവങ്ങൾ നീക്കുന്നതുപോലെ, രാജാവേ, ഈ ജീവികളെ ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
ആകാശ ഇവ ഭൂതാനി വ്യാപ്യ സര്വാണി ഭാരത। ഈശ്വരോ വിദധാതീഹ കല്യാണം യച്ച പാപകമ്
ആകാശം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഭാരതാ, ഈശ്വരൻ ഈ ലോകത്ത് നല്ലതും ചീത്തയും നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
ശകുനിസ്തന്തുബദ്ധോ വാ നീയതേഽയമനീശ്വരഃ। ഈശ്വരസ്യ വശേ തിഷ്ഠന്നാന്യേഷാമാത്മനഃ പ്രഭുഃ
ചങ്ങലിൽ കെട്ടിയ പക്ഷിയെപ്പോലെ, ഈശ്വരനില്ലാത്ത ജീവി നയിക്കപ്പെടുന്നു. ഈശ്വരന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് അവൻ; സ്വയം അല്ല, മറ്റുള്ളവർക്കും അധിപതിയല്ല.
മണിഃ സൂത്ര ഇവ പ്രോതോ നസ്യോത ഇവ ഗോവൃഷഃ। ധാതുരാദേശമന്വേതി തന്മയോ ഹി തദര്പണഃ
മണിയെ തന്തിയിൽ കെട്ടിയതുപോലെയും, കാളയെ നാടയിൽ കെട്ടിയതുപോലെയും, ജീവി സൃഷ്ടാവിന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് നടക്കുന്നു. അവൻ അതിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിലേക്കാണ് അർപ്പിക്കുന്നത്.
നാത്മാഥീനോ മനുഷ്യോഽയം കാലം ഭജതിം കംചന। സ്രോതസോ മധ്യമാപന്നഃ കൂലവൃക്ഷ ഇവ ച്യുതഃ
മനുഷ്യന് സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല, ഇഷ്ടമുള്ള സമയത്തേക്ക് പോകാൻ കഴിയില്ല; ഒരു വൃക്ഷം നദിയുടെ നടുവിൽ വീണുപോയതുപോലെ, അവൻ ഒഴുക്കിൽ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
അജ്ഞോ ജന്തുരനീശോഽയമാത്മനഃ സുഖദുഃഖയോഃ। ഈശ്വരപ്രേരിതോ ഗച്ഛേത്സ്വര്ഗം നരകമേവ ച
ഈ അജ്ഞാനിയായ ജീവി തന്റെ സന്തോഷത്തിലും ദു:ഖത്തിലും അധികാരം ഇല്ലാത്തവനാണ്; ദൈവം പ്രേരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവനെ സ്വർഗത്തിലേക്കോ നരകത്തിലേക്കോ കൊണ്ടുപോകുന്നു.
യഥാ വായോസ്തൃണാഗ്രാണി വശം യാന്തി ബലീയസഃ। ധാതുരേവം വശം യാന്തി സര്വഭൂതാനി ഭാരത
ശക്തമായ കാറ്റ് പുല്ലിന്റെ തുമ്പുകൾ എങ്ങനെ തനിക്കു കീഴിലാക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെ ഇച്ഛയാൽ എല്ലാ ജീവികളും അവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാകുന്നു, ഭാരത.
ആര്യേ കര്മണി യുഞ്ജാനഃ പാപേ വാ പുനരീശ്വഃ। വ്യാപ്യ ഭൂതാനി ചരതേ ന ചായമിതി ലക്ഷ്യതേ
ആര്യമായ പ്രവൃത്തികളിലോ പാപങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടാലോ, ദൈവം എല്ലാ ജീവികളിലും വ്യാപിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, അവനെ അങ്ങനെ ആരും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
ഹേതുമാത്രമിദം ധാതുഃ ശരീരം ക്ഷേത്രസംജ്ഞിതമ്। യേന കാരയതേ കര്മ ശുഭാശുഭഫലം വിഭുഃ
ശരീരം എന്നത് 'ക്ഷേത്രം' എന്നു വിളിക്കുന്ന, സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെ ഒരു ഉപകരണമാണ്; അതിലൂടെ പരമാത്മാവ് നല്ലതോ ചീത്തയോ ഫലം വരുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യിക്കുന്നു.
പശ്യ മായാപ്രഭാവോഽയമീശ്വരേണ യഥാ കൃതഃ। യോ ഹന്തി ഭൂതൈര്ഭൂതാനി മോഹയിത്വാഽഽത്മമായയാ
ദൈവം സൃഷ്ടിച്ച ഈ മായയുടെ ശക്തി നോക്കൂ: തന്റെ മായയാൽ ജീവികളെ ഭ്രമിപ്പിച്ച്, മറ്റുള്ളവരുടെ മുഖാന്തിരം അവരെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
അന്യഥാ പരിദൃഷ്ടാനി മുനിഭിസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ। അന്യഥാ പരിവര്തന്തേ വേഗാ ഇവ നഭസ്വതഃ
തത്ത്വം കാണുന്ന മുനികൾക്ക് കാര്യങ്ങൾ ഒരു രീതിയിൽ തോന്നുന്നു, പക്ഷേ അവ മറ്റൊരു രീതിയിൽ സംഭവിക്കുന്നു; കാറ്റിന്റെ ദിശ മാറുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
അന്യഥൈവ ഹി വര്തന്തേ പുരുഷാസ്താനി താനി ച। അന്യഥൈവ പ്രഭുസ്താനി കരോതി വികരോതി ച
മനുഷ്യർ ഒരു വിധത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, എന്നാൽ ആ കാര്യങ്ങൾ മറ്റൊരു രീതിയിൽ നടക്കുന്നു; ദൈവം അവയെ വേറൊരു രീതിയിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയും മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.
യഥാ കാഷ്ഠേന വാ കാഷ്ഠമശ്മാനം ചാശ്മനാ പുനഃ। അയസാ ചാപ്യയശ്ഛിന്ദ്യാന്നിര്വിചേഷ്ടമചേതനമ്
മരച്ചില്ലുകൊണ്ട് മറ്റൊരു മരച്ചില്ല തകർക്കാം, കല്ലുകൊണ്ട് കല്ല് പൊട്ടിക്കാം, ഇരുമ്പുകൊണ്ട് ഇരുമ്പ് മുറിക്കാം — ഇവ എല്ലാം ജീവശക്തിയില്ലാത്തവയാണെങ്കിലും.