ഹന്യുര്ഹി പിതരഃ പുത്രാന്പുത്രാശ്ചാപി തഥാ പിതൄന്। ഹന്യുശ്ച പതയോ ഭാര്യാഃ പതീന്ഭാര്യാസ്തഥൈവ ച
അപ്പന്മാർ മക്കളെ കൊല്ലും, മക്കൾ അപ്പന്മാരെയും കൊല്ലും; ഭർത്താക്കന്മാർ ഭാര്യമാരെ കൊല്ലും, ഭാര്യമാർ ഭർത്താക്കളെയും കൊല്ലും.
ഏവം സംകുപിതേ ലോകേ ജന്മ കൃഷ്ണോ ന വിദ്യതേ। പ്രജാനാം സന്ധിമൂലം ഹി ജന്മ വിദ്ധിശുഭാനനേ
ഇങ്ങനെ കോപം നിറഞ്ഞ ലോകത്തിൽ ജനനം ഉണ്ടാകില്ല, സുന്ദരിയേ; ജനനം തന്നെയാണ് മനുഷ്യർക്കിടയിലെ ഐക്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
താഃ ക്ഷീയേരന്പ്രജാഃ സര്വാഃ ക്ഷിപ്രം ദ്രൌപദി താദൃശാഃ। തസ്മാന്മന്യുര്വിനാശായ പ്രജാനാമഭവായ ച
അങ്ങനെയുള്ള ജനങ്ങൾ, ദ്രൗപദിയേ, വേഗത്തിൽ നശിച്ചുപോകും; അതുകൊണ്ടാണ് കോപം നാശത്തിനും ജീവികളുടെ ഇല്ലായ്മക്കും കാരണമാകുന്നത്.
യസ്മാത്തു ലോകേ ദൃശ്യന്തേ ക്ഷമിണഃ പൃഥിവീസമാഃ। തസ്മാജ്ജന്മ ച ഭൂതാനാം ഭവശ്ച പ്രതിപദ്യതേ
ലോകത്ത് ഭൂമിപോലെ ക്ഷമയുള്ളവർ ഉണ്ടാകുന്നതിനാലാണ് ജീവികളുടെ ജനനവും നിലനില്പും സാധ്യമാകുന്നത്.
ക്ഷന്തവ്യം പുരുഷേണേഹ സര്വാപത്സു സുശോഭനേ। ക്ഷമാവതോ ഹി ഭൂതാനാം ജന്മ ചൈവ പ്രകീര്തിതമ്
സുന്ദരിയേ, എല്ലാ കഷ്ടതകളിലും മനുഷ്യൻ ക്ഷമ കാണിക്കണം; ക്ഷമയുള്ളവരാണ് ജീവികളുടെ ജനനത്തിന് കാരണം എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.
ആക്രുഷ്ടസ്താഡിതഃ ക്രുദ്ധഃ ക്ഷമതേ യോ ബവീയസാ। യശ്ച നിത്യം ജിതക്രോധോ വിദ്വാനുത്തമപൂരുഷഃ। പ്രഭാവവാനപി നരസ്തസ്യ ലോകാഃ സനാതനാഃ
അപമാനിക്കപ്പെട്ടാലും, അടിയേറ്റാലും, കോപം വരുത്തിയാലും, കൂടുതൽ ശക്തിയോടെ ക്ഷമിക്കുന്നവനും, എപ്പോഴും കോപം ജയിക്കുന്ന ജ്ഞാനിയുമായ ഉത്തമപുരുഷനും, ശക്തനായിരുന്നാലും, അവനാണ് ശാശ്വതലോകങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത്.
ക്രോധനസ്ത്വല്പവിജ്ഞാനഃ പ്രേത്യ ചേഹ ച നശ്യതി
പക്ഷേ, കോപമുള്ളതും കുറച്ച് ബുദ്ധിയുള്ളതുമായ മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്തും മരണത്തിന് ശേഷവും നശിച്ചുപോകുന്നു.
അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമാ ഗാഥാ നിത്യം ക്ഷമാവതാമ്। ഗീതാഃ ക്ഷമാവതാം കൃഷ്ണേ കാശ്യപേന മഹാത്മനാ
ഇവിടെയും, ക്ഷമയുള്ളവർ എപ്പോഴും ഉച്ചരിക്കുന്ന ഈ ഗാഥകൾ ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു; മഹാത്മാവായ കശ്യപൻ കൃഷ്ണനോട് ഈ ഗീതികൾ പാടിയിരുന്നു.
ക്ഷമാ ധര്മഃ ക്ഷമാ യജ്ഞഃ ക്ഷമാ വേദാഃ ക്ഷമാ ശ്രുതമ്। യസ്തമേവം വിജാനാതി സ സര്വം ക്ഷന്തുര്മഹതി
ക്ഷമ തന്നെയാണ് ധർമ്മം, ക്ഷമ തന്നെയാണ് യജ്ഞം, ക്ഷമ തന്നെയാണ് വേദങ്ങൾ, ക്ഷമ തന്നെയാണ് ജ്ഞാനം; ഇതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ മഹാക്ഷമയിലൂടെ എല്ലാം നേടുന്നു.
ക്ഷമാ ബ്രഹ്മ ക്ഷമാ സത്യം ക്ഷമാ ഭൂതം ച ഭാവി ച। ക്ഷമാ തപഃ ക്ഷമാ ശൌചം ക്ഷമയേദം ധൃതം ജഗത്
ക്ഷമ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം, ക്ഷമ തന്നെയാണ് സത്യം, ക്ഷമ തന്നെയാണ് ഉണ്ടായതും വരാനിരിക്കുന്നതും; ക്ഷമ തന്നെയാണ് തപസ്സും, ക്ഷമ തന്നെയാണ് ശുദ്ധിയും; ഈ ലോകം ക്ഷമകൊണ്ടാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
അതി യജ്ഞവിദാം ലോകാന്ക്ഷമിണഃ പ്രാപ്നുവന്തി ച। അതി ബ്രഹ്മവിദാം ലോകാനതി ചാപി തപസ്വിനാമ്
യജ്ഞങ്ങളെ അറിയുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെക്കാൾ, ക്ഷമയുള്ളവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ ഉയർന്നതാണ്; ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവർക്കും തപസ്സുകരിക്കുമുള്ള ലോകങ്ങളെക്കാൾ അതു മേലാണ്.
അന്യേ വൈ യജുഷാം ലോകാഃ കര്മിണാമപരേ തഥാ। ക്ഷമാവതാം ബ്രഹ്മലോകേ ലോകാഃ പരമപൂജിതാഃ
യജുർവേദം അനുസരിക്കുന്നവർക്കും, കര്മം ചെയ്യുന്നവർക്കും വേറേ ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; പക്ഷേ, ബ്രഹ്മത്തിൽ ക്ഷമയുള്ളവർക്കുള്ള ലോകങ്ങൾ ഏറ്റവും മഹത്വമുള്ളവയാണ്.
ക്ഷമാ തേജസ്വിനാം തേജഃ ക്ഷമാ ബ്രഹ്മ തപസ്വിനാമ്। ക്ഷമാ സത്യം സത്യവതാം ക്ഷമാ യജ്ഞഃ ക്ഷമാ ശഭഃ
ക്ഷമയാണ് തേജസ്സുള്ളവരുടെ തേജസ്, ക്ഷമയാണ് തപസ്സുകാരുടെ ബ്രഹ്മം; ക്ഷമയാണ് സത്യവാന്മാരുടെ സത്യം, ക്ഷമയാണ് യജ്ഞം, ക്ഷമയാണ് ശുദ്ധി.
താം ക്ഷമാം താദൃശീം കൃഷ്ണേ കഥമസ്മദ്വിധസ്ത്യജേത്। യത്രബ്രഹ്മ ച സത്യം ച യജ്ഞാ ലോകാശ്ച ധിഷ്ഠിതാഃ
കൃഷ്ണേ, ബ്രഹ്മവും സത്യവും യജ്ഞവും ലോകങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്ന അത്തരമൊരു ക്ഷമയെ ഞങ്ങൾ പോലുള്ളവർ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?
ഇജ്യന്തേ യജ്വനാം ലോകാഃ ക്ഷമിണാമപരേ തഥാ।' ക്ഷന്തവ്യമേവ സതതം പുരുഷേണ വിജാനതാ। യദാ ഹി ക്ഷമതേ സര്വം ബ്രഹ്മ സംപദ്യതേ തദാ
യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ, ക്ഷമയുള്ളവർക്കും ലഭിക്കുന്നു; എല്ലാം അറിയുന്നവൻ എപ്പോഴും ക്ഷമിക്കണം; എല്ലാം ക്ഷമിച്ചാൽ ബ്രഹ്മം ലഭിക്കുന്നു.
ക്ഷമാവതാമയം ലോകഃ പരശ്ചൈവ ക്ഷമാവതാമ്। ഇഹ സന്മാനമൃച്ഛന്തി പരത്ര ച പരാ ഗതിമ്
ഈ ലോകം ക്ഷമയുള്ളവർക്കാണ്, അடுத்த ലോകവും അവർക്കാണ്; ഇവിടെയും അവർ ആദരം നേടുന്നു, മരണത്തിന് ശേഷവും പരമഗതി നേടുന്നു.
യേഷാം മന്യുര്മനുഷ്യാണാം ക്ഷമയാഽഭിഹതഃ സദാ। തേഷാം പരതരേ ലോകാസ്തസ്മാത്ക്ഷാന്തിഃ പരാ മതാ
മനുഷ്യരുടെ കോപം എപ്പോഴും ക്ഷമയാൽ കീഴടക്കപ്പെടുന്നവർക്കാണ് ഉയർന്ന ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടു ക്ഷമയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്.
ഇതി ഗീതാഃ കാശ്യപേന ഗാഥാനിത്യം ക്ഷമാവതാമ്। ശ്രുത്വാ ഗാഥാഃ ക്ഷമായാസ്ത്വം തുഷ്യദ്രൌപദി മാ ക്രുധഃ
ക്ഷമയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ഗാഥകൾ കശ്യപൻ എപ്പോഴും പാടിയിരുന്നു. ഈ ഗാഥകൾ കേട്ടു ദ്രൗപദി, സന്തോഷത്തോടെ കോപം വിട്ടുകളയണം.
പിതാമഹഃ ശാന്തനവഃ രശമം സംപൂജയിഷ്യതി। കൃഷ്ണശ്ച ദേവകീപുത്രഃ ശമം സംപൂജയിഷ്യതി
ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ പിതാമഹൻ ശമത്തെ ആദരിക്കും; ദേവകിയുടെ മകനായ കൃഷ്ണനും ശമത്തെ ആദരിക്കും.
ആചാര്യോ വിദുരഃ ക്ഷത്താ ശമമേവ വദിഷ്യതഃ। കൃപശ്ച സംജയശ്ചൈവ ശമമേവ വദിഷ്യതഃ
ആചാര്യനും, വിദുരനും, രഥിയുമായ ക്ഷത്താവും എല്ലാം ശമത്തെക്കുറിച്ചേ പറയൂ. കൃപനും സംജയനും ശമത്തെക്കുറിച്ചേ പറയൂ.
സോമദത്തോ യുയുത്സുശ്ച ദ്രോണപുത്രസ്തഥൈവ ച। പിതാമഹശ്ച നോ വ്യാസഃ ശമം വദതി നിത്യശഃ
സോമദത്തനും, യുയുത്സുവും, ദ്രോണമകനും, നമ്മുടെ പിതാമഹനായ വ്യാസനും എല്ലാം എപ്പോഴും ശമത്തെക്കുറിച്ചാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.
ഏതൈര്ഹി രാജാ നിയതം ചോദ്യമാനഃ ശമം പ്രതി। രാജ്യം ദാതേതി മേ ബുദ്ധിര്ന ചേല്ലോഭാന്നശിഷ്യതി
ഇവരാൽ രാജാവിനെ ശമത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിച്ചാൽ, രാജ്യം തിരികെ നൽകുമെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ, ലാഭം അതിന് തടസ്സമാകും.
കാലോഽയം ദാരുണഃ പ്രാപ്തോ ഭരതാനാമഭൂതയേ। നിശ്ചിതം മേ സദൈവൈതത്പുരസ്താദപി ഭാമിതി
ഭാരതവംശത്തിനായി ഈ കഠിനമായ കാലം നാശത്തിനായി എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഇതു ഞാൻ എപ്പോഴും മുമ്പുതന്നെ കരുതിയിരുന്നു.
സുയോധനോ നാര്ഹതീതി ക്ഷമാ മാമേവ വിന്ദതി। അര്ഹസ്തത്രാഹമിത്യേവം തസ്മാന്മാം വിന്ദതേ ക്ഷമാ
സുയോധനൻ അർഹനല്ല, അതുകൊണ്ടു ക്ഷമ എന്നെ തേടുന്നു; അവിടെ ഞാൻ അർഹനാണ്, അതുകൊണ്ടു ക്ഷമ എന്നെ തേടുന്നു.
ഏതദാത്മവതാം വൃത്തമേഷ ധര്മഃ സനാതനഃ। ക്ഷമാ ചൈവാനൃശംസ്യം ച തത്കര്താഽസ്മ്യഹമഞ്ജസാ
സ്വയം നിയന്ത്രണം ഉള്ളവരുടെ ജീവിതമാണ് ഇതു; ഇതാണ് ശാശ്വതധർമ്മം. ക്ഷമയും ദയയും ഞാൻ നേരിട്ട് ആചരിക്കുന്നു.
നമോ ധാത്രേ വിധാത്രേ ച യൌ മോഹം ചക്രതുസ്തവ। പിതൃപൈതാമഹേ രാജ്യേ വോഢവ്യേ തേഽന്യഥാ മതിഃ
സൃഷ്ടാവനും വിധിയിടുന്നവനും നിനക്കു മോഹം സൃഷ്ടിച്ചു. പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്റെയും രാജ്യം കൈവശം വയ്ക്കുന്നതിൽ നിന്നു നിന്റെ മനസ്സ് മാറി.
[കര്മഭിശ്ചിന്തിതോ ലോകോ ഗത്യാംഗത്യാം പൃഥഗ്വിധഃ। തസ്മാത്കര്മാണി നിത്യാനി ലോഭാന്മോക്ഷം യിയാസതി ।]
ലോകം വിവിധവിധത്തിലുള്ള പ്രവർത്തികളാൽ രൂപപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ട് പ്രവർത്തികൾ എപ്പോഴും ചെയ്യണം, കാരണം ലാഭം കൊണ്ടാണ് മോക്ഷം തേടുന്നത്.
നേഹ ധര്മാനൃശംസ്യാഭ്യാം ന ക്ഷാന്ത്യാ നാര്ജവേന ച। പുരുഷഃ ശ്രിയമാപ്നോതി ന ഘൃണിത്വേന കര്ഹിചിത്
ഇവിടെ, ധർമ്മം, ദയ, ക്ഷമ, നേരുത, അല്ലെങ്കിൽ കരുണ കൊണ്ടോ ഒരാള്ക്ക് സമ്പത്ത് ലഭിക്കില്ല.
ത്വാം ചേദ്വ്യസനമഭ്യാഗാദിദം ഭാരത ദുഃസഹമ്। സ ത്വം നാര്ഹസി നാപീമേ ഭ്രാതരസ്തേ മഹൌജസഃ
ഭാരതാ, ഈ അത്യന്തം സഹിക്കാനാവാത്ത ദുരിതം നിന്നെ ബാധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, നീയും, നിന്റെ വീര്യശാലിയായ സഹോദരന്മാരും, ഇതിന് അർഹരല്ല.
ന ഹി തേഽധ്യഗമഞ്ജാതു തദാനീം നാദ്യ ഭാരത। ധര്മാത്പ്രിയതരം കിംചിദപി ചേജ്ജീവിതാദപി
ഭാരതാ, നീ ഒരിക്കലും, അപ്പോൾ പോലും, ഇന്നും പോലും, ജീവതത്തേക്കാൾ ധർമ്മം കൂടുതൽ പ്രിയമാക്കി നോക്കിയിട്ടില്ല.