ക്രുദ്ധോ ഹി കാര്യം സുശ്രോണി ന യഥാവത്പ്രപശ്യതി। നാകാര്യം ന ച മര്യാദാം നരഃ ക്രുദ്ധോഽനുപശ്യതി
സുന്ദരനിതംബയുള്ളവളേ, മനുഷ്യൻ കോപിതനാകുമ്പോൾ ചെയ്യേണ്ടത് ശരിയായി കാണുന്നില്ല; ചെയ്യരുതാത്തതും അതിന്റെ അതിരുകളും അവൻ കാണുന്നില്ല.
ഹന്ത്യവധ്യാനപി ക്രുദ്ധോ ഗുരൂന്രൂക്ഷൈസ്തുദത്യപി। തസ്മാത്തേജസി കര്തവ്യേ ക്രോധോ ദൂരാത്പ്രതിഷ്ഠിതഃ
കോപത്തിൽ, കൊല്ലരുതാത്തവരെയും കൊല്ലുന്നു, മുതിർന്നവരോടും കഠിനമായി സംസാരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ശക്തിയോടെ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ കോപം ദൂരെയായി വയ്ക്കണം.
ദാക്ഷ്യം ഹ്യമര്ഷഃ ശൌര്യം ച ശീഘ്രത്വമിതി തേജസഃ। ഗുണാഃ ക്രോധാഭിഭൂതേന ന ശക്യാഃ പ്രാപ്തുമഞ്ജസാ
ദക്ഷത, ക്ഷമ, ധൈര്യം, വേഗം എന്നിവ ശക്തിയുടെ ഗുണങ്ങളാണ്; എന്നാൽ കോപം പിടിച്ചാൽ ഇവയെല്ലാം എളുപ്പത്തിൽ നേടാൻ കഴിയില്ല.
ക്രോധം ത്യക്ത്വാ തു പുരുഷഃ സമ്യക്തേജോഽഭിപദ്യതേ। കാലയുക്തം മഹാപ്രാജ്ഞൈഃ ക്രുദ്ധൈസ്തേജഃ സുദുര്ലഭമ്
കോപം വിട്ടുകളയുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ യഥാർത്ഥ ശക്തി നേടുന്നു; എന്നാൽ കോപിതന്മാർക്ക്, വലിയ ജ്ഞാനമുള്ളവർക്കും, സമയത്ത് ശക്തി ലഭിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്.
ക്രോധസ്ത്വപണ്ഡിതൈഃ ശശ്വത്തേജ ഇത്യഭിനിശ്ചിതമ്। രജസ്തു ലോകനാശായ വിഹിതം മാനുഷാന്പ്രതി
പണ്ഡിതന്മാർ എപ്പോഴും കോപം ശക്തിയല്ലെന്ന് ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു; രജോഗുണം മനുഷ്യർക്കിടയിൽ ലോകനാശത്തിനായി ഉണ്ടാക്കിയതാണ്.
തസ്മാച്ഛശ്വത്ത്യജേത്ക്രോധം പുരുഷഃ സമ്യഗാചരന്। ശ്രേയാന്സ്വധര്മാനപഗോ ന ക്രുദ്ധ ഇതി നിശ്ചിതമ്
അതുകൊണ്ട്, ശരിയായ രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും കോപം വിട്ടുകളയണം; കോപത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനെക്കാൾ സ്വന്തം ധർമ്മം പാലിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്.
യദി സര്വമബുദ്ധീനാമതിക്രാന്തമചേതസാമ്। അതിക്രമോ മദ്വിധസ്യ കഥം സ്വിത്സ്യാദനിന്ദിതേ
അറിയാത്തവരും മനസ്സില്ലാത്തവരും എല്ലാം അതിരു കടന്നാൽ, കുറ്റമില്ലാത്ത എന്നെപ്പോലുള്ളവൻ അതു ചെയ്യുന്നത് എങ്ങനെ ശരിയാകും?
യദി ന സ്യുര്മാനുഷേഷു ക്ഷമിണഃ പൃഥിവീസമാഃ। ന സ്യാത്സന്ധിര്മനുഷ്യാണാം ക്രോധമൂലോ ഹി വിഗ്രഹഃ
മനുഷ്യരിൽ ഭൂമിപോലെ ക്ഷമയുള്ളവർ ഇല്ലെങ്കിൽ, ആളുകൾക്കിടയിൽ ഐക്യം ഉണ്ടാകില്ല; കാരണം, വഴക്ക് കോപത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
അഭിഷക്തോ ഹ്യഭിഷജേദാഹന്യാദ്ഗുരുണാ ഹതഃ। ഏവം വിനാശോ ഭൂതാനാമമധര്മഃ പ്രഥിതോ ഭവേത്
ശപിക്കപ്പെട്ടവൻ തിരിച്ചും ശപിച്ചാൽ, ഗുരുവിനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവൻ തിരിച്ചും കൊന്നാൽ, അങ്ങനെ ജീവികളുടെ നാശവും അധർമ്മവും ലോകത്ത് വ്യാപകമാകും.
ആക്രുഷ്ട പുരുഷഃ സര്വം പ്രത്യാക്രോശേദനന്തരമ്। പ്രതിഹന്യാദ്ധതശ്ചൈവ തഥാ ഹിംസ്യാച്ച ഹിംസിതഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ അപമാനിക്കപ്പെട്ടാൽ, പിന്നെ എല്ലാവരെയും തിരിച്ചും അപമാനിച്ചാൽ, തല്ല് കിട്ടിയാൽ തിരിച്ചും തള്ളിയാൽ, ദു:ഖം അനുഭവിച്ചാൽ തിരിച്ചും ദു:ഖം വരുത്തിയാൽ—
ഹന്യുര്ഹി പിതരഃ പുത്രാന്പുത്രാശ്ചാപി തഥാ പിതൄന്। ഹന്യുശ്ച പതയോ ഭാര്യാഃ പതീന്ഭാര്യാസ്തഥൈവ ച
അപ്പന്മാർ മക്കളെ കൊല്ലും, മക്കൾ അപ്പന്മാരെയും കൊല്ലും; ഭർത്താക്കന്മാർ ഭാര്യമാരെ കൊല്ലും, ഭാര്യമാർ ഭർത്താക്കളെയും കൊല്ലും.
ഏവം സംകുപിതേ ലോകേ ജന്മ കൃഷ്ണോ ന വിദ്യതേ। പ്രജാനാം സന്ധിമൂലം ഹി ജന്മ വിദ്ധിശുഭാനനേ
ഇങ്ങനെ കോപം നിറഞ്ഞ ലോകത്തിൽ ജനനം ഉണ്ടാകില്ല, സുന്ദരിയേ; ജനനം തന്നെയാണ് മനുഷ്യർക്കിടയിലെ ഐക്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
താഃ ക്ഷീയേരന്പ്രജാഃ സര്വാഃ ക്ഷിപ്രം ദ്രൌപദി താദൃശാഃ। തസ്മാന്മന്യുര്വിനാശായ പ്രജാനാമഭവായ ച
അങ്ങനെയുള്ള ജനങ്ങൾ, ദ്രൗപദിയേ, വേഗത്തിൽ നശിച്ചുപോകും; അതുകൊണ്ടാണ് കോപം നാശത്തിനും ജീവികളുടെ ഇല്ലായ്മക്കും കാരണമാകുന്നത്.
യസ്മാത്തു ലോകേ ദൃശ്യന്തേ ക്ഷമിണഃ പൃഥിവീസമാഃ। തസ്മാജ്ജന്മ ച ഭൂതാനാം ഭവശ്ച പ്രതിപദ്യതേ
ലോകത്ത് ഭൂമിപോലെ ക്ഷമയുള്ളവർ ഉണ്ടാകുന്നതിനാലാണ് ജീവികളുടെ ജനനവും നിലനില്പും സാധ്യമാകുന്നത്.
ക്ഷന്തവ്യം പുരുഷേണേഹ സര്വാപത്സു സുശോഭനേ। ക്ഷമാവതോ ഹി ഭൂതാനാം ജന്മ ചൈവ പ്രകീര്തിതമ്
സുന്ദരിയേ, എല്ലാ കഷ്ടതകളിലും മനുഷ്യൻ ക്ഷമ കാണിക്കണം; ക്ഷമയുള്ളവരാണ് ജീവികളുടെ ജനനത്തിന് കാരണം എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.
ആക്രുഷ്ടസ്താഡിതഃ ക്രുദ്ധഃ ക്ഷമതേ യോ ബവീയസാ। യശ്ച നിത്യം ജിതക്രോധോ വിദ്വാനുത്തമപൂരുഷഃ। പ്രഭാവവാനപി നരസ്തസ്യ ലോകാഃ സനാതനാഃ
അപമാനിക്കപ്പെട്ടാലും, അടിയേറ്റാലും, കോപം വരുത്തിയാലും, കൂടുതൽ ശക്തിയോടെ ക്ഷമിക്കുന്നവനും, എപ്പോഴും കോപം ജയിക്കുന്ന ജ്ഞാനിയുമായ ഉത്തമപുരുഷനും, ശക്തനായിരുന്നാലും, അവനാണ് ശാശ്വതലോകങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത്.
ക്രോധനസ്ത്വല്പവിജ്ഞാനഃ പ്രേത്യ ചേഹ ച നശ്യതി
പക്ഷേ, കോപമുള്ളതും കുറച്ച് ബുദ്ധിയുള്ളതുമായ മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്തും മരണത്തിന് ശേഷവും നശിച്ചുപോകുന്നു.
അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമാ ഗാഥാ നിത്യം ക്ഷമാവതാമ്। ഗീതാഃ ക്ഷമാവതാം കൃഷ്ണേ കാശ്യപേന മഹാത്മനാ
ഇവിടെയും, ക്ഷമയുള്ളവർ എപ്പോഴും ഉച്ചരിക്കുന്ന ഈ ഗാഥകൾ ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു; മഹാത്മാവായ കശ്യപൻ കൃഷ്ണനോട് ഈ ഗീതികൾ പാടിയിരുന്നു.
ക്ഷമാ ധര്മഃ ക്ഷമാ യജ്ഞഃ ക്ഷമാ വേദാഃ ക്ഷമാ ശ്രുതമ്। യസ്തമേവം വിജാനാതി സ സര്വം ക്ഷന്തുര്മഹതി
ക്ഷമ തന്നെയാണ് ധർമ്മം, ക്ഷമ തന്നെയാണ് യജ്ഞം, ക്ഷമ തന്നെയാണ് വേദങ്ങൾ, ക്ഷമ തന്നെയാണ് ജ്ഞാനം; ഇതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ മഹാക്ഷമയിലൂടെ എല്ലാം നേടുന്നു.
ക്ഷമാ ബ്രഹ്മ ക്ഷമാ സത്യം ക്ഷമാ ഭൂതം ച ഭാവി ച। ക്ഷമാ തപഃ ക്ഷമാ ശൌചം ക്ഷമയേദം ധൃതം ജഗത്
ക്ഷമ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം, ക്ഷമ തന്നെയാണ് സത്യം, ക്ഷമ തന്നെയാണ് ഉണ്ടായതും വരാനിരിക്കുന്നതും; ക്ഷമ തന്നെയാണ് തപസ്സും, ക്ഷമ തന്നെയാണ് ശുദ്ധിയും; ഈ ലോകം ക്ഷമകൊണ്ടാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
അതി യജ്ഞവിദാം ലോകാന്ക്ഷമിണഃ പ്രാപ്നുവന്തി ച। അതി ബ്രഹ്മവിദാം ലോകാനതി ചാപി തപസ്വിനാമ്
യജ്ഞങ്ങളെ അറിയുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെക്കാൾ, ക്ഷമയുള്ളവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ ഉയർന്നതാണ്; ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവർക്കും തപസ്സുകരിക്കുമുള്ള ലോകങ്ങളെക്കാൾ അതു മേലാണ്.
അന്യേ വൈ യജുഷാം ലോകാഃ കര്മിണാമപരേ തഥാ। ക്ഷമാവതാം ബ്രഹ്മലോകേ ലോകാഃ പരമപൂജിതാഃ
യജുർവേദം അനുസരിക്കുന്നവർക്കും, കര്മം ചെയ്യുന്നവർക്കും വേറേ ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; പക്ഷേ, ബ്രഹ്മത്തിൽ ക്ഷമയുള്ളവർക്കുള്ള ലോകങ്ങൾ ഏറ്റവും മഹത്വമുള്ളവയാണ്.
ക്ഷമാ തേജസ്വിനാം തേജഃ ക്ഷമാ ബ്രഹ്മ തപസ്വിനാമ്। ക്ഷമാ സത്യം സത്യവതാം ക്ഷമാ യജ്ഞഃ ക്ഷമാ ശഭഃ
ക്ഷമയാണ് തേജസ്സുള്ളവരുടെ തേജസ്, ക്ഷമയാണ് തപസ്സുകാരുടെ ബ്രഹ്മം; ക്ഷമയാണ് സത്യവാന്മാരുടെ സത്യം, ക്ഷമയാണ് യജ്ഞം, ക്ഷമയാണ് ശുദ്ധി.
താം ക്ഷമാം താദൃശീം കൃഷ്ണേ കഥമസ്മദ്വിധസ്ത്യജേത്। യത്രബ്രഹ്മ ച സത്യം ച യജ്ഞാ ലോകാശ്ച ധിഷ്ഠിതാഃ
കൃഷ്ണേ, ബ്രഹ്മവും സത്യവും യജ്ഞവും ലോകങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്ന അത്തരമൊരു ക്ഷമയെ ഞങ്ങൾ പോലുള്ളവർ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?
ഇജ്യന്തേ യജ്വനാം ലോകാഃ ക്ഷമിണാമപരേ തഥാ।' ക്ഷന്തവ്യമേവ സതതം പുരുഷേണ വിജാനതാ। യദാ ഹി ക്ഷമതേ സര്വം ബ്രഹ്മ സംപദ്യതേ തദാ
യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ, ക്ഷമയുള്ളവർക്കും ലഭിക്കുന്നു; എല്ലാം അറിയുന്നവൻ എപ്പോഴും ക്ഷമിക്കണം; എല്ലാം ക്ഷമിച്ചാൽ ബ്രഹ്മം ലഭിക്കുന്നു.
ക്ഷമാവതാമയം ലോകഃ പരശ്ചൈവ ക്ഷമാവതാമ്। ഇഹ സന്മാനമൃച്ഛന്തി പരത്ര ച പരാ ഗതിമ്
ഈ ലോകം ക്ഷമയുള്ളവർക്കാണ്, അடுத்த ലോകവും അവർക്കാണ്; ഇവിടെയും അവർ ആദരം നേടുന്നു, മരണത്തിന് ശേഷവും പരമഗതി നേടുന്നു.
യേഷാം മന്യുര്മനുഷ്യാണാം ക്ഷമയാഽഭിഹതഃ സദാ। തേഷാം പരതരേ ലോകാസ്തസ്മാത്ക്ഷാന്തിഃ പരാ മതാ
മനുഷ്യരുടെ കോപം എപ്പോഴും ക്ഷമയാൽ കീഴടക്കപ്പെടുന്നവർക്കാണ് ഉയർന്ന ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടു ക്ഷമയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്.
ഇതി ഗീതാഃ കാശ്യപേന ഗാഥാനിത്യം ക്ഷമാവതാമ്। ശ്രുത്വാ ഗാഥാഃ ക്ഷമായാസ്ത്വം തുഷ്യദ്രൌപദി മാ ക്രുധഃ
ക്ഷമയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ഗാഥകൾ കശ്യപൻ എപ്പോഴും പാടിയിരുന്നു. ഈ ഗാഥകൾ കേട്ടു ദ്രൗപദി, സന്തോഷത്തോടെ കോപം വിട്ടുകളയണം.
പിതാമഹഃ ശാന്തനവഃ രശമം സംപൂജയിഷ്യതി। കൃഷ്ണശ്ച ദേവകീപുത്രഃ ശമം സംപൂജയിഷ്യതി
ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ പിതാമഹൻ ശമത്തെ ആദരിക്കും; ദേവകിയുടെ മകനായ കൃഷ്ണനും ശമത്തെ ആദരിക്കും.
ആചാര്യോ വിദുരഃ ക്ഷത്താ ശമമേവ വദിഷ്യതഃ। കൃപശ്ച സംജയശ്ചൈവ ശമമേവ വദിഷ്യതഃ
ആചാര്യനും, വിദുരനും, രഥിയുമായ ക്ഷത്താവും എല്ലാം ശമത്തെക്കുറിച്ചേ പറയൂ. കൃപനും സംജയനും ശമത്തെക്കുറിച്ചേ പറയൂ.