പുരീ സമന്താദ്വിഹിതാ സപതാകാ സതോരണാ। സചക്രാ സഹുഡാ ചൈവ സയന്ത്രഖനകാ തഥാ
നഗരം ചുറ്റും പതാകകളും ഗോപുരദ്വാരങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതായിരുന്നു. ചക്രങ്ങൾ, മതിലുകൾ, യന്ത്രങ്ങൾ, കുഴികൾ എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സോപശല്യപ്രതോലീകാ സാട്ടാട്ടാലകഗോപുരാ। സചക്രഗ്രഹിണീ ചൈവ സോല്കാലാതാവപോഥികാ
അവിടെയുണ്ടായിരുന്നത് ബലപ്രകാരം കാവലുള്ള പ്രധാനവീഥികൾ, ഗോപുരങ്ങൾ, കാവലിനുള്ള برجങ്ങൾ, ചക്രങ്ങൾ പിടിക്കാൻ ഉപകരണങ്ങൾ, തീയും ആക്രമണവും തടയാൻ യന്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയായിരുന്നു.
സോഷ്ടികാ ഭരതശ്രേഷ്ഠ സഭേരീപണവാനകാ। സതോമരാങ്കുശാ രാജന്സശതഘ്നീകലാങ്ഗലാ
അവിടെ തൂണുകളും, ഭേരികളും പണവങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു, രാജാവേ, കുന്തങ്ങളും ആങ്കുഷങ്ങളും, നൂറുകണക്കിന് ആളുകളെ കൊല്ലാൻ ഉപകരണങ്ങളും ഉഴുന്നുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സഭുശുണ്ഡ്യശ്മഗുഡകാ സായുധാ സപരശ്വധാ। ലോഹചര്മവതീ ചാപി സാഗ്നിഃ സഗുഡശൃങ്ഗികാ। ശാസ്ത്രദൃഷ്ടേന വിധിനാ സുയുക്താ ഭരതര്ഷഭ
അവിടെയുണ്ടായിരുന്നത് ഭീമമായ മുട്ടുകുത്താൻ ഉപകരണങ്ങൾ, കല്ലെറിയുന്ന യന്ത്രങ്ങൾ, ആയുധങ്ങളും പരശുവും, ഇരുമ്പ് കവർച്ച, തീയും കൊമ്പുള്ള clubഉം, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ഒരുക്കിയിരുന്നതുമാണ്, ഭാരതകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.
രഥൈരനേകൈര്വിവിധൈര്ഗദസാമ്ബോദ്ധവാദിഭിഃ। പുരുഷൈഃ കുരുശാര്ദൂല സമര്ഥൈഃ പ്രതിവാരണേ
വിവിധതരം രഥങ്ങൾ, ഗദകളും ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദിക്കുന്ന ആയുധങ്ങളും, പ്രതിരോധത്തിന് കഴിവുള്ള പുരുഷന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു, കുരുവംശത്തിലെ സിംഹമേ.
അതിഖ്യാതകുലൈര്വീരൈര്ദൃഷ്ടവീര്യൈശ്ച സംയുഗേ। മധ്യമേന ച ഗുല്മേന രക്ഷിഭിഃ സാ സുരക്ഷിതാ। ഉത്ക്ഷിപ്തഗുല്മൈശ്ച തഥാ ഹയൈശ്ച സപതാകിഭിഃ
പ്രശസ്തകുലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വീരന്മാർ, യുദ്ധത്തിൽ വീര്യം തെളിയിച്ചവർ, മിതമായ കാവൽസേന, ഉയർത്തിയ സൈന്യങ്ങളും പതാകയുള്ള കുതിരകളും കൊണ്ടു നഗരം നല്ലപോലെ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
ആഘോഷിതം ച നഗരേ ന പാതവ്യാ സുരേതി വൈ। പ്രമാദം പരിരക്ഷദ്ഭിരുഗ്രസേനോദ്ധവാദിഭിഃ
നഗരത്തിൽ ഉഗ്രസേനനും ഉദ്ധവനും മറ്റുള്ളവരും, 'ഒന്നും അവഗണിക്കരുത്' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു, എല്ലാവരും ജാഗ്രതയോടെ കാവലിരുന്നതാണ്.
പ്രമത്തേഷ്വഭിഘാതം ഹി കുര്യാത്സാല്വോ നരാധിപഃ। ഇതി കൃത്വാഽപ്രമത്താസ്തേ സര്വേവൃഷ്ണ്യന്ധകാഃ സ്ഥിതാഃ
അവഗണനയുണ്ടായാൽ സാൽവൻ ആക്രമിക്കും എന്നതിനാൽ, വൃഷ്ണികളും അന്ധകരും എല്ലാവരും ജാഗ്രതയോടെ കാവലിരുന്നതായിരുന്നു.
ആനര്താശ്ച തഥാ സര്വേ നടനര്തകഗായകാഃ। ബഹിര്നിര്വാസിതാഃ സര്വേ രക്ഷദ്ഭിര്വിത്തസംചയമ്
അനർത്തദേശവാസികളും, നർത്തകരും ഗായകരും എല്ലാവരും നഗരത്തിന് പുറത്തേക്ക് നീക്കപ്പെട്ടു. കാവലുകാർ ധനസമ്പത്ത് കാത്തിരുന്നു.
സംക്രമാ ഭേദിതാഃ സര്വേ നാവശ്ച പ്രതിഷേധിതാഃ। പരിഖാശ്ചാപി കൌരവ്യ കീലൈഃ സുനിചിതാഃ കൃതാഃ
എല്ലാ പാലങ്ങളും തകർക്കപ്പെട്ടു, തോണികൾ നിരോധിച്ചു, കുഴികൾ കയറ്റി കയറ്റി ഉറപ്പിച്ചു, കുരുകുലജനായവനേ.
ഉദപാനാഃ കുരുശ്രേഷ്ഠ തഥൈവാപ്യമ്ബരീഷകാഃ। സമന്താത്ക്രോശമാത്രം ച കാരിതാ വിഷമാ ച ഭൂഃ। `സംക്രമാ ഭേദിതാഃ സര്വേ പ്രാകാരാശ്ച നവീകൃതാഃ
കുരുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, കിണറുകളും വെള്ളസംഭരണികളും ചുറ്റും ഒരു ക്രോഷം ദൂരം വരെ നിർമ്മിച്ചു, ഭൂമി ഒട്ടും സുതാര്യമല്ലാത്തതാക്കി, പാലങ്ങൾ തകർക്കുകയും മതിലുകൾ പുതുക്കുകയും ചെയ്തു.
പ്രകൃത്യാ വിഷമം ദുര്ഗം പ്രകൃത്യാ ച സുരക്ഷിതമ്। പ്രകൃത്യാ ചായുധോപേതം വിശേഷേണ തദാഽനഘ
സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ കഠിനവും, സ്വാഭാവികമായി സംരക്ഷിതവുമായ കോട്ട, സ്വാഭാവികമായി ആയുധസജ്ജമായതുമായിരുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് അന്നത്തെ സമയത്ത്, പാപരഹിതനായവനേ.
സുരക്ഷിതം സുഗുപ്തം ച സര്വായുധസമന്വിതമ്। തത്പുരം ഭരതശ്രേഷ്ഠ യഥേന്ദ്രഭവനം തഥാ
നല്ലപോലെ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടും കാവലിട്ടും എല്ലാ ആയുധങ്ങളും ഒരുക്കിയുമുള്ള ആ നഗരം, ഭാരതകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിനെപ്പോലെയായിരുന്നു.
ന ചാമുദ്രോഽഭിനിര്യാതി ന ചാമുദ്രഃ പ്രവേശ്യതേ। വൃഷ്ണ്യന്ധകപുരേ രാജംസ്തദാ സൌഭസമാഗമേ
വൃഷ്ണി-അന്ധകരുടെ നഗരത്തിൽ, സൗഭൻ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, പുറത്തുകാരൻ ആരും പുറത്തേക്കും ഉള്ളിലേക്കും കടക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു, രാജാവേ.
അനുരധ്യാസു സര്വാസു ചത്വരേഷു ച കൌരവ। ബലം ബഭൂവ രാജേന്ദ്ര പ്രഭൂതഗജവാജിമത്
കൗരവ, എല്ലാ വഴിത്തിരിവുകളിലും ചത്വരങ്ങളിലും ആനകളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞ വലിയ സൈന്യം രാജാവേ, അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ദത്തവേതനഭക്തം ച ദത്തായുധപരിച്ഛദമ്। കൃതോപധാനം ച തദാ ബലമാസീദ്വിശാംപതേ
അവർക്കു വേതനം, ഭക്ഷണം എല്ലാം കൊടുത്തു, ആയുധങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും ഒരുക്കി, വിശ്രമിക്കാൻ കിടക്കകളും ഒരുക്കിയിരുന്നു.
ന കൃപ്യവേതനീ കശ്ചിന്ന ചാതിക്രാന്തവേതനീ। നാനുഗ്രഹഭൃതഃ കശ്ചിന്ന ചാദൃഷ്ടപരാക്രമഃ
അവിടെ ആരും വേതനം കിട്ടാതെ ഇരുന്നില്ല, ആരും അധികം വേതനം വാങ്ങിയില്ല, ആരെയും പ്രത്യേകമായി പ്രീതിപ്പെടുത്തിയില്ല, ആരുടെയും വീര്യം പരീക്ഷിക്കാതെ വിട്ടില്ല.
ഏവം സുവിഹിതാ രാജന്ദ്വാരകാ ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ। ആഹുകേന സുഗുപ്താ ച രാജ്ഞാ രാജീവലോചന
ഇങ്ങനെ രാജാവേ, ധാരാളം ദാനം നൽകി, അഹൂക എന്ന കനകണയുള്ള രാജാവിന്റെ കാവലിൽ ദ്വാരകാ നല്ല രീതിയിൽ നടത്തപ്പെട്ടു.
താം തൂപയാതോ രാജേന്ദ്ര സാല്വഃ സൌഭപതിസ്തദാ। പ്രഭൂതനരനാഗേന ബലേനോപവിവേശ ഹ
അപ്പോൾ രാജാവേ, സൗഭരാജാവ് സാൽവൻ വലിയ ആനകളും ആളുകളും കൂട്ടിയെടുത്ത് അവിടെ എത്തി സൈന്യം ഒരുക്കി.
സമേ നിവിഷ്ടാം സാ സേനാ പ്രഭൂതസലിലാശയേ। ചതുരങ്ഗബലോപേതാ സാല്വരാജാഭിപാലിതാ
സമതലത്തിൽ, ധാരാളം വെള്ളമുള്ള സ്ഥലത്ത്, നാലു വിഭാഗങ്ങളുമായി സൈന്യം സാൽവരാജാവിന്റെ കാവലിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
വര്ജയിത്വാ ശ്മശാനാനി ദേവതായതനാനി ച। വല്മീകാംശ്ചൈവ ചൈത്യാംശ്ച സംനിവിഷ്ടമഭൂദ്ബലമ്
ശ്മശാനങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും, പുഴുക്കുഴികളും പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും ഒഴിവാക്കി സൈന്യം നിരത്തി.
അനീകാനാം വിഭാഗേന പന്ഥാനഃ സുകൃതാസ്തഥാ। പ്രഥമാ നവമാശ്ചൈവ സാല്വസ്യ ശിബിരേ നൃപ
സൈന്യത്തെ വിഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് മുന്നിലും പിന്നിലും നല്ല വഴികൾ ഒരുക്കി, സാൽവന്റെ പാളയത്തിൽ എല്ലാം ക്രമീകരിച്ചു.
സര്വായുധസമോപേതം സര്വശസ്ത്രവിശാരദമ്। രഥനാഗാശ്വകലിലം പദാതിജനസംകുലമ്
എല്ലാ ആയുധങ്ങളും കൈവശം വച്ച, ആയുധപ്രയോഗത്തിൽ നിപുണരായ, രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും പദാതികളും നിറഞ്ഞ സൈന്യമായിരുന്നു.
തുഷ്ടപുഷ്ടബലോപേതം വീരലക്ഷണലക്ഷിതമ്। വിചിത്രധ്വജസന്നാഹം വിചിത്രരഥകാര്മുകമ്
സന്തോഷവും പോഷണവും ഉള്ള വീരന്മാർ, മനോഹരമായ പതാകകളും വിവിധ രഥങ്ങളും വില്ലുകളും കൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച സൈന്യം.
സംനിവേശ്യ ച കൌരവ്യ ദ്വാരകായാം നരര്ഷഭ। അഭിസാരയാമാസ തദാ വേഗൈന പതഗേന്ദ്രവത്
കൗരവ, ഇങ്ങനെ സൈന്യം ദ്വാരകയിൽ നിരത്തി, പക്ഷിരാജാവിനെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് കുതിച്ചു.
തദാപതന്തം സംദൃശ്യ ബലം സാല്വപതേസ്തദാ। നിര്യായ യോധയാമാസുഃ കുമാരാ വൃഷ്ണിനന്ദനാഃ
അപ്പോൾ സാൽവന്റെ സൈന്യം മുന്നോട്ട് വരുന്നത് കണ്ടു, വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ രാജകുമാരന്മാർ യുദ്ധത്തിന് പുറത്ത് പോയി.
അസഹന്തോഽഭിയാനം തത്സാല്വരാജസ്യ കൌരവ। ചാരുദേഷ്ണശ്ച സാമ്ബശ്ച പ്രദ്യുമ്നശ്ച രമഹാരഥഃ
കൗരവ, സാൽവരാജാവിന്റെ ആക്രമണം സഹിക്കാനാവാതെ, ചാരുദേഷ്ണനും സാമ്ബനും രഥവീരനായ പ്രദ്യുമ്നനും പുറത്ത് ചെന്നു.
തേ രഥൈര്ദംശിതാഃ സര്വേവിചിത്രാഭരണധ്വജാഃ। സംസക്താഃ സാല്വരാജസ്യ ബഹുഭിര്യോധപുങ്ഗവൈഃ
അവർ എല്ലാവരും മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങളും പതാകകളും ധരിച്ച് രഥങ്ങളിൽ കയറി, സാൽവന്റെ പ്രധാന യോദ്ധാക്കളുമായി ഏറ്റുമുട്ടി.
ഗൃഹീത്വാ കാര്മുകം സാമ്ബഃ സാല്വസ്യ സചിവം രണേ। യീധയാമാസ സംഹൃഷ്ടഃ ക്ഷേമധൂര്തിം ചമൂപതിമ്
സാമ്പൻ തന്റെ വില്ലെടുത്ത് സന്തോഷത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ സാൽവന്റെ സൈന്യാധിപനായ ക്ഷേമധൂർത്തിയെ നേരിട്ടു.
തസ്യ ബാണമയം വര്ഷം ജാമ്ബവത്യാഃ സുതോ മഹത്। മുമോച ഭരതശ്രേഷ്ഠ യഥാവര്ഷം സഹസ്രദൃക്
ജാംബവതിയുടെ മകൻ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, ക്ഷേമധൂർത്തിയിലേക്ക് വലിയ അമ്പ് മഴയുപോലെ അമ്പുകൾ പ്രേക്ഷിച്ചു, ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യുന്നതുപോലെ.