ഇന്ദ്രദ്യുമ്നോ ഹതഃ കോപാദ്യവനശ്ച കശേരുമാന്। ഹതഃ സൌഭപതിഃ സാല്വസ്ത്വയാ സൌഭം ച പാതിതമ്
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ കോപത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു, യവനനും കശേരുമാനും; സൗഭരാജാവായ ശാൽവനും നീ കൊല്ലുകയും, സൗഭം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഏവമേതേ യുധി ഹതാ ഭൂയശ്ചാന്യാഞ്ശൃമുഷ്വ ഹ। ഇരാവത്യാം ഹതോ ഭോജഃ കാര്തവീര്യസമോ യുധി। ഗോപതിസ്താലകേതുശ്ച ത്വയാ വിനിഹതാവുഭൌ
ഇങ്ങനെ ഇവരും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ഇനി മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ച് കേൾക്കു: ഇരാവതിയിൽ, യുദ്ധത്തിൽ കാർതവീര്യനോട് തുല്യനായിരുന്ന ഭോജനും, ഗോപതി, താലകേതു എന്നിവരും നീ സംഹരിച്ചു.
താം ച ഭോഗവതീം പുണ്യാമൃഷികാന്താം ജനാര്ദന। ദ്വാരകാമാത്മസാത്കൃത്വാ സമുദ്രം ഗമയിഷ്യസി
ജനാർദ്ദനാ, നീ ആ ഭോഗ്യവും പുണ്യവുമായ, ഋഷിമാർക്ക് പ്രിയമായ ദ്വാരകാനഗരം സ്വന്തമാക്കി, സമുദ്രം കടക്കാൻ ഇടയാക്കും.
ന ക്രോധോ ന ച മാത്സര്യം നാനൃതം മധുസൂദന। ത്വയി തിഷ്ഠതി ദാശാര്ഹ ന നൃശംസ്യം കുതോഽനൃജു
മധുസൂദനാ, നിനക്കിൽ ക്രോധമോ അസൂയയോ കള്ളമോ ക്രൂരതയോ അകൃത്യങ്ങളോ ഒന്നും ഇല്ല, ദാശാർഹൻ.
ആസീനം ചൈത്യമധ്യേ ത്വാം ദീപ്യമാനം സ്വതേജസാ। ആഗമ്യ ഋഷയഃ സര്വേഽയാചന്താഭയമച്യുത
അച്യുതാ, നീ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടുവിൽ ഇരുന്ന്, നിന്റെ തേജസ്സിൽ പ്രകാശിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാ ഋഷിമാരും വന്ന് നിന്നെ അഭയം തേടി.
യുഗാന്തേ സര്വഭൂതാനി സംക്ഷിപ്യ മധുസൂദന। ആത്മനൈവാത്മസാത്കൃത്വാ ജഗദാസീഃ പരംതപ
മധുസൂദനാ, കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോൾ നീ എല്ലാ ജീവികളും നിന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് ആകർഷിച്ച്, ലോകം മുഴുവൻ സ്വന്തമാക്കുന്നു, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനേ.
യുഗാദൌ തവ വാര്ഷ്ണേയ നാഭിപദ്മാദജായത। ബ്രഹ്മാ ചരാചരഗുരുര്യസ്യേദം സകലം ജഗത്। തം ഹന്തുമുദ്യതൌ ഘോരൌ ദാനവൌ മധുകൈടഭൌ
വൃഷ്ണിവംശജാ, കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ നിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നുള്ള താമരയിൽ നിന്ന് സഞ്ചരിക്കുന്നവർക്കും അചഞ്ചലന്മാർക്കും ഗുരുവായ ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചു; ആ ബ്രഹ്മാവിനെ കൊല്ലാൻ ഭയങ്കരന്മാരായ മധുവും കൈടഭനും ഉദിച്ചുവന്നു.
തയോര്വ്യതിക്രമം ദൃഷ്ട്വാ ക്രുദ്ധസ്യ ഭവതോ ഹരേഃ। ലലാടാജ്ജാതവാഞ്ശംഭുഃ ശൂലപാണിസ്ത്രിലോചനഃ
അവരുടെ അതിക്രമം കണ്ടപ്പോൾ, ഹരിയായ നീ കോപിച്ചു; അപ്പോൾ നിന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്ന് മൂന്നു കണ്ണുള്ള, ത്രിശൂലധാരിയായ ശംഭു ജനിച്ചു.
ഇത്ഥം താവപി ദേവേശൌ ത്വച്ഛരീരസമുദ്ഭവൌ। ത്വന്നിയോഗകരാവേതാവിതി മേ നാരദോഽബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ, ഈ രണ്ട് ദേവാധിപന്മാരും നിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്; ഇവർ ഇരുവരും നിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്—ഇതാണു നാരദൻ എന്നോട് പറഞ്ഞത്.
തഥാ നാരായണ പുരാ ക്രതുഭിര്ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ। ഇഷ്ടവാംസ്ത്വം മഹാസത്രം കൃഷ്ണ ചൈത്രരഥേ വനേ
നാരായണാ, പുരാതനകാലത്ത് നീ വൈഭവമുള്ള ദാനങ്ങളോടെ മഹാസത്രം ചെയ്തു, കൃഷ്ണാ, ചൈത്രരഥവനത്തിൽ.
നൈവം പരേ നാപരേ വാ കരിഷ്യന്തി കൃതാനി വാ। യാനി കര്മാണി ദേവ ത്വം ബാല ഏവ മഹാബലഃ
ദേവാ, മറ്റാരും, പിന്നെയും ആരും, നീ ബാല്യത്തിൽ തന്നെ ചെയ്ത അത്ര വലിയ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടില്ല, ചെയ്യുകയും ചെയ്യില്ല, മഹാബലശാലിയായവനേ.
കൃതവാന്പുണ്ഡരീകാക്ഷ ബലദേവസഹായവാന്। വൈരാജഭവനേ ചാപി ബ്രഹ്മണാ ന്യവസഃ സഹ
പുണ്ടരീകാക്ഷാ, ബാലദേവന്റെ സഹായത്തോടെ നീ വിരാജയുടെ ഭവനത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം താമസിച്ചു.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാത്മാനമാത്മാ കൃഷ്ണസ്യ പാണ്ഡവഃ। തൂഷ്ണീമാസീത്തതഃ പാര്ഥമിത്യുവാച ജനാര്ദനഃ
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണനെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞ ശേഷം പാണ്ഡവൻ മൗനമായി; പിന്നെ ജനാർദ്ദനൻ പാർത്ഥനോട് പറഞ്ഞു.
മമൈവ ത്വം തവൈവാഹം യേ മദീയാസ്തവൈവ തേ। യസ്ത്വാം ദ്വേഷ്ടി സ മാം ദ്വേഷ്ടി യസ്ത്വാമനു സ മാമനു
നീ എന്റെവനും ഞാൻ നിന്റെവനുമാണ്; എനിക്ക് ഉള്ളവർ നിനക്കും ഉള്ളവരാണ്; നിന്നെ വെറുക്കുന്നവൻ എന്നെയും വെറുക്കുന്നു; നിന്നെ അനുഗമിക്കുന്നവൻ എന്നെയും അനുഗമിക്കുന്നു.
നരസ്ത്വമസി ദുര്ധര്ഷ ഹരിര്നാരായണോ ഹ്യഹമ്। കാലേ ലോകമിമം പ്രാപ്തൌ നരനാരായണാവൃഷീ
നീ മനുഷ്യരിൽ നരനാണ്, ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവൻ; ഞാൻ ഹരിയും നാരായണനുമാണ്; നരനും നാരായണനും ആയ ഋഷിമാർ ഈ ലോകത്ത് ശരിയായ സമയത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
അനന്യഃ പാര്ഥ മത്തസ്ത്വം ത്വത്തശ്ചാഹം തഥൈവ ച। നാവയോരന്തരം ശക്യം വേദിതും ഭരതര്ഷഭ
പാർഥാ, നീ എന്നിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല, ഞാനും നിന്നിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല; ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും അറിയാൻ കഴിയില്ല, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ.
ഇത്യുക്ത്വാ പുണ്ഡരീകാക്ഷഃ പാണ്ഡവം സുപ്രിയം വചഃ। പ്രീയമാണോ ഹൃഷീകേശസ്തൂഷ്ണീം തത്ര ബഭൂവ സഃ
പുണ്ടരീകാക്ഷനായ ഹൃഷീകേശൻ പാണ്ഡവനോട് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ മൗനം പാലിച്ചു.
ഏവമുക്തേ തു വചനേ കേശേവേന മഹാത്മനാ। തസ്മിന്വീരസമാവായേ സംരബ്ധേഷ്വഥ രാജസു
മഹാത്മാവായ കേശവൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവിടെ വീരന്മാരുടെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും കൂട്ടം ഉല്ലാസത്തോടെ ചലിച്ചു.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നമുഖൈര്വീരൈര്ഭ്രാതൃഭിഃ പരിവാരിതാ। പാഞ്ചാലീ പുണ്ഡരീകാക്ഷമാസീനം യാദവൈഃ സഹ। അഭിഗമ്യാബ്രവീത്കൃഷ്ണാ ശരണ്യം ശരണൈഷിണീ
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും സഹോദരന്മാരും ചുറ്റി നിന്നപ്പോൾ, പാഞ്ചാലി യാദവന്മാരോടൊപ്പം ഇരുന്ന പുണ്ടരീകാക്ഷനായ കൃഷ്ണനെ സമീപിച്ചു, അഭയം തേടി അവനോട് പറഞ്ഞു.
വാസുദേവ ഹൃഷീകേശ വാസവാവരജാച്യുത। ദേവദേവോസി ദേവാനാമിതി ദ്വൈപായനോഽബ്രവീത്
വാസുദേവാ, ഹൃഷീകേശാ, വാസവന്റെ അനിയനായ അച്യുതാ, നീ ദേവന്മാരിൽ ദേവന്മാരുടെ ദേവനാണ്—ഇതാണു ദ്വൈപായനൻ പറഞ്ഞത്.
പൂര്വേ പ്രജാഭിസര്ഗേ ത്വാമാഹുരേകം പ്രജാപതിമ്। സ്രഷ്ടാരം സര്വലോകാനാമസിതോ ദേവലോഽബ്രവീത്
ആദികാലത്ത് സകല ജീവികളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടപ്പോള് അസിത ദേവലന് നിന്നെ ഏക പ്രജാപതി, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവ് എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു.
വിഷ്ണുസ്ത്വമസി ദുര്ധര്ഷ ത്വം യജ്ഞോ മധുസൂദന। യഷ്ടാത്വമസി ത്വമസി യഷ്ടവ്യോ ജാമദഗ്ന്യോ യഥാഽബ്രവീത്
നീ ദുർജയനായ വിഷ്ണുവാണ്, മധുസൂദനാ, നീ യജ്ഞവും, യജ്ഞം നടത്തുന്നവനും, യജ്ഞം സ്വീകരിക്കുന്നവനും ആണെന്ന് ജാമദഗ്ന്യന് പറഞ്ഞു.
ഋഷയസ്ത്വാം ക്ഷമാമാഹുഃ സത്യം ച പരുഷോത്തമ। സത്യാദ്യജ്ഞോസി സംഭൂതഃ കശ്യപസ്ത്വാം യഥാഽബ്രവീത്
മഹാനുഭാവനായ പുരുഷോത്തമാ, ഋഷിമാര് നിന്നെ ഭൂമിയും സത്യവും എന്നു വിളിക്കുന്നു. സത്യത്തിലും യജ്ഞത്തിലുമാണ് നിന്നുടെ ഉത്ഭവം എന്ന് കശ്യപന് പറഞ്ഞു.
സാധ്യാനാമപി ദേവാനാം ശിവാനാമീശ്വരേശ്വര। ലോകഭാവന ലോകേശ യഥാ ത്വാം നാരദോഽബ്രവീത്
സാധ്യന്മാരിലും ദേവന്മാരിലും ശിവന്മാരിലും നീയാണ് ഈശ്വരന്മാരുടെ ഈശ്വരന്, ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും അധിപതിയും എന്ന് നാരദന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ബ്രഹ്മശംകരശക്രാദ്യൈര്ദേവവൃന്ദൈഃ പുനഃ പുനഃ। ക്രീഡസേ ത്വം നരവ്യാഘ്ര ബാലഃ ക്രീഡനകൈരിവ
ബ്രഹ്മാവും ശങ്കരനും ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും കൂടെ, നീ വീണ്ടും വീണ്ടും അവരോടൊപ്പം കളിക്കുന്നതെന്തെന്നാല് ഒരു ബാലന് കളിപ്പാട്ടങ്ങളുമായി കളിക്കുന്നതുപോലെയാണ്, മനുഷ്യസിംഹാ.
ദ്യൌശ്ച തേ ശിരസാ വ്യാപ്താ പദ്ഭ്യാം ച പൃഥിവീപ്രഭോ। ജഠരേ ഖമിമേ ലോകാഃ പുരുഷോസി സനാതനഃ
ഭൂമിയുടെ പ്രഭുവേ, ആകാശം നിന്റെ തലകൊണ്ടു നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ഭൂമി നിന്റെ കാലുകളാല്; ലോകങ്ങള് നിന്റെ വയറ്റിലുണ്ട്, നീ ശാശ്വതപുരുഷനാണ്.
വിദ്യാതപോഭിതപ്താനാം തപസാ ഭാവിതാത്മനാമ്। ആത്മദര്ശനതൃപ്താനാമൃഷീണാമസി സത്തമഃ
വിദ്യയിലും തപസ്സിലും ദഹിച്ച, തപസ്സിലൂടെ ആത്മാവ് ശുദ്ധീകരിച്ച, ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തില് തൃപ്തരായ ഋഷിമാരില് നീയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമന്.
രാജര്ഷീണാം പുണ്യകൃതാമാഹവേഷ്വനിവര്തിനാമ്। സര്വധര്മോപപന്നാനാം ത്വം ഗതിഃ പുരുഷര്ഷഭ। ത്വം പ്രഭുസ്ത്വം വിഭുശ്ച ത്വം ഭൂതാത്മാ ത്വം വിചേഷ്ടസേ
പുണ്യമുള്ള, യുദ്ധത്തില് പിൻവാങ്ങാത്ത, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും പാലിക്കുന്ന രാജർഷിമാർക്ക് നീയാണ് ആശ്രയം, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ. നീയാണ് പ്രഭു, നീ സർവവ്യാപി, നീ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവാണ്, നീ അവരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ലോകപാലാശ്ച ലോകാശ്ച നക്ഷത്രാണി ദിശേ ദശ। നഭശ്ചന്ദ്രശ്ച സൂര്യശ്ച ത്വയി സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ലോകപാലന്മാർ, ലോകങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, പത്ത് ദിക്കുകൾ, ആകാശം, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ—ഇവയൊക്കെയും നിന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
മംര്ത്യതാ ചൈവ ഭൂതാനാമമരത്വം ദിവൌകസാമ്। ത്വയി സര്വം മഹാബാഹോ ലോകകാര്യം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
മഹാബാഹുവേ, സകല ജീവികൾക്കുള്ള മരണമോ, ദേവന്മാർക്കുള്ള അമരത്വമോ, ലോകത്തിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നിന്നിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.