വനേ ദ്രഷ്ടും യയുഃ പാര്ഥാന്ക്രോധാമര്ഷസമന്വിതാഃ। ഗര്ഹയന്തോ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്കിം കുര്മ ഇതി ചാബ്രുവന്
കോപത്തിലും ക്രോധത്തിലും നിറഞ്ഞ്, പൃതയുടെ മക്കളെ കാണാൻ അവർ വനത്തിലേക്ക് പോയി. ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, 'ഇനി നമുക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം?' എന്ന് പറഞ്ഞു.
വാസുദേവം പുരസ്കൃത്യ സര്വേ തേ ക്ഷത്രിയര്ഷഭാഃ। പരിവാര്യോപവിവിശുര്ധര്മരാജം യുധിഷ്ഠിരമ്। അഭിവാദ്യ കുരുശ്രേഷ്ഠം വിഷണ്ണഃ കേശവോഽബ്രവീത്
വാസുദേവനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, ആ ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠന്മാർ എല്ലാവരും ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ ചുറ്റി ഇരുന്നു. കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനെ ആദരിച്ച്, വിഷാദഭരിതനായ കേശവൻ സംസാരിച്ചു.
ദുര്യോധനസ്യ കര്ണസ് ശകുനേശ്ച ദുരാത്മനഃ। ദുഃശാസനചതുര്ഥാനാം ഭൂമിഃ പാസ്യതി ശോണിതമ്
ദുര്യോധനനും കർണ്ണനും ദുഷ്ടനായ ശകുനിയും നാലാമനായ ദുഃശാസനനും, ഇവരുടെ രക്തം ഭൂമി കുടിക്കും.
ഏതാന്നിഹത്യ സമരേ യേ ച തേഷാം പദാനുഗാഃ। താംശ്ച സര്വാന്വിനിര്ജിത്യ സഹിതാന്സ നരാധിപാന്
ഇവരെയും അവരുടെ അനുയായികളെയും യുദ്ധത്തിൽ സംഹരിച്ച്, കൂട്ടായിരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ചശേഷം,
തതഃ സര്വേഽഭിഷിഞ്ചാമോ ധര്മരാജം യുധിഷ്ഠിരമ്। നികൃത്യാഽഭിചരന്വധ്യ ഏഷ ധര്മഃ സനാതനഃ
അതിനുശേഷം നാം ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യും. വഞ്ചനയോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരെ ക്ഷമിക്കരുത് — ഇതാണ് ശാശ്വതധർമ്മം.
പാര്താനാമഭിഷങ്ഗേണ തഥാ ക്രുദ്ധം ജനാര്ദനമ്। അര്ജുനഃ ശമയാമാസ ദിധക്ഷന്തമിവ പ്രജാഃ
പാർത്തന്മാരുടെ കാര്യത്തിൽ ഇങ്ങനെ ക്രുദ്ധനായ ജനാർദ്ദനനെ അർജുനൻ ശമിപ്പിച്ചു, ജനങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കാൻ പോകുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ അവനെ അടക്കി.
സംക്രുദ്ധം കേശവം ദൃഷ്ട്വാ പൂര്വദേവേഷു ഫല്ഗുനഃ। കീര്തയാമാസ കര്മാണി സത്യകീര്തേര്മഹാത്മനഃ
പണ്ടത്തെ ദേവന്മാരിൽ കേശവൻ ഇങ്ങനെ കോപിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ട ഫൽഗുനൻ, മഹാത്മാവായ സത്യകീർത്തിയുടെ കർമ്മങ്ങൾ വണങ്ങി പറഞ്ഞു.
പുരുഷസ്യാപ്രമേയസ്യ സത്യസ്യാമിതതേജസഃ। പ്രജാപതിപതേര്വിഷ്ണോര്ലോകനാഥസ്യ ധീമതഃ
അളവുകിട്ടാത്ത, സത്യസന്ധനും അനന്തതേജസ്സും ഉള്ള, പ്രജാപതികളുടെ അധിപനായ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥനും ധീരനും ആയ വിഷ്ണുവിന്റെ
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി യത്രസായംഗൃഹോ മുനിഃ। വ്യചരസ്ത്വം പുരാ കൃഷ്ണ പര്വതേ ഗന്ധമാദനേ
പതിനായിരം വർഷം നീ സായംസന്ധ്യ പാലിക്കുന്ന ഒരു മുനിയായി, ഗന്ധമാദനപർവതത്തിൽ അലയണഞ്ഞു, കൃഷ്ണാ.
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി ദശവര്ഷശതാനി ച। പുഷ്കരേഷ്വവസഃ കൃഷ്ണം ത്വമപോ ഭക്ഷയന്പുരാ
പതിനായിരം വർഷവും, പത്തു നൂറ്റാണ്ടുകളും നീ പുഷ്കരത്തിൽ താമസിച്ചു, കൃഷ്ണാ, അപ്പോൾ നീ വെള്ളം മാത്രം കഴിച്ചു.
ഊര്ധ്വബാഹുര്വിശാലായാം ബദര്യാം മധുസൂദന। അതിഷ്ഠ ഏകപാദേന വായുഭക്ഷഃ ശതം സമാഃ
ദീർഘമായ ബദരിയിൽ, കൃഷ്ണാ, നീ ഒരു കാലിൽ നിൽക്കയും, വായു മാത്രം കഴിച്ചു നൂറു വർഷം കഴിയുകയും ചെയ്തു.
കൃഷ്ണാജിനോത്തരാസങ്ഗഃ കൃശോ ധമനിസംതതഃ। ആസീഃ കൃഷ്ണ സരസ്വത്യാം സത്രേദ്വാദശവാര്ഷികേ
കൃഷ്ണാജിനം ധരിച്ച്, ക്ഷീണിച്ച്, ശിരകളെ കാണിച്ചുകൊണ്ട്, നീ കൃഷ്ണാ, ദ്വാദശവർഷം നീണ്ട യാഗത്തിൽ സരസ്വതീതീരത്ത് വസിച്ചു.
പ്രഭാസമപ്യഥാസാദ്യ തീര്ഥം പുണ്യജനാര്ചിതമ്। തത്ര കൃഷ്ണ മഹാതേജാ ദിവ്യം വര്ഷസഹസ്രകമ്
പിന്നീട്, പുണ്യജനങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്ന പ്രഭാസതീർഥം എത്തി, മഹാതേജസ്സുള്ള കൃഷ്ണാ, അവിടെ ദിവ്യമായ ആയിരം വർഷം നീ ചെലവിട്ടു.
ആതിഷ്ഠസ്ത്വമഥൈകേന പാദേന നിയമസ്ഥിതഃ। ലോകപ്രവൃത്തിഹേതോസ്ത്വമിതി വ്യാസോ മമാബ്രവീത്
അവിടെ, ലോകത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി, ഒരു കാലിൽ നിൽക്കയും, കഠിനനിയമത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു — ഇതാണ് വ്യാസൻ എന്നോട് പറഞ്ഞത്.
ക്ഷേത്രജ്ഞഃ സര്വഭൂതാനാമാദിരന്തശ്ച കേശവം। നിധാനം തപസാം കൃഷ്ണ യജ്ഞസ്ത്വം ച സനാതനഃ
സകല ജീവികളുടെയും ഉള്ളിലെ അറിവ് നീയാണു്, കേശവാ, ആദിയും അന്തവും നീയാണു്. തപസ്സിന്റെ അടിസ്ഥാനവും, കൃഷ്ണാ, ശാശ്വതമായ യജ്ഞവും നീയാണു്.
യോഗകര്താ ഹൃഷീകേശഃ സാംഖ്യകര്താ സനാതനഃ। ശീലസ്ത്വം സര്വയോഗാനാം കരണം നിയമസ്യ ച
യോഗം സൃഷ്ടിച്ചവനും, ഹൃഷീകേശാ, ശാശ്വതമായ സാംഖ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകനും നീയാണു്. എല്ലാ യോഗങ്ങളുടെയും സാരവും, നിയന്ത്രണത്തിന്റെ കാരണവും നീയാണു്.
നിഹത്യ നരകം ഭൌമമാഹൃത്യ മണികുണ്ഡലേ। പ്രഥമോത്പാദിതം കൃഷ്ണ മേധ്യമശ്വമവാസൃജഃ
ഭൂമിയിൽ നരകാസുരനെ സംഹരിച്ചു, മാണിക്യകുണ്ഡലങ്ങൾ തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന്, ആദ്യമായി യാഗശ്വത്തെ മോചിപ്പിച്ചവനാണ് നീ, കൃഷ്ണാ.
കൃത്വാതത്കര്മ ലോകാനാമൃഷഭഃ സര്വലോകജിത്। അവധീസ്ത്വം രണേ സര്വാന്സമേതാന്ദൈത്യദാനവാന്
ലോകങ്ങളുടെ ഭാവിയിൽ ആ മഹത്തായ കര്മ്മം ചെയ്തതിനു ശേഷം, ലോകവിജയിയായ മഹാപുരുഷാ, നീ യുദ്ധത്തിൽ ഒന്നിച്ചെത്തിയ എല്ലാ ദൈത്യന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും സംഹരിച്ചു.
തതഃ സര്വേശ്വരത്വം ച സംപ്രദായ ശചീപതേഃ। മാനുഷേഷു മഹാബാഹോ പ്രാദുര്ഭൂതോഽസി കേശവ
ശചീഭർത്താവിന് സർവ്വലോകനാഥത്വം നൽകി, മഹാബാഹുവായ കേശവാ, മനുഷ്യരിൽ നീ പ്രത്യക്ഷമായ് ജനിച്ചു.
സ ത്വം നാരായണോ ഭൂത്വാ ഹരിരാസീഃ പരംതപ। ബ്രഹ്മാ സോമശ്ച സൂര്യശ്ച ധര്മോ ധാതാ യമോഽനലഃ
അങ്ങനെ, നാരായണനായി, ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയങ്കരനായ ഹരിയായി, നീ ബ്രഹ്മാവും, സോമനും, സൂര്യനും, ധർമ്മനും, ധാതാവും, യമനും, അഗ്നിയും ആയിരുന്നു.
വായുര്വൈശ്രവണോ രുദ്രഃ കാലഃ ഖം പൃഥിവീ ദിശഃ। അജശ്ചരാചരഗുരുഃ സ്രഷ്ടാ ത്വം പുരുഷോത്തമ
വായുവും, വൈശ്രവണനും, രുദ്രനും, കാലവും, ആകാശവും, ഭൂമിയും, ദിശകളും, ജനനമില്ലാത്തവനും, ചലനസ്ഥിരജന്തുക്കളുടെ ഗുരുവും, സ്രഷ്ടാവും, പരമപുരുഷനുമാണ് നീ.
തുരായണാദിഭിര്ദേവ ക്രതുഭിര്ഭൂരദക്ഷിണൈഃ। അയജോ ഭൂരിതേജാ വൈ കൃഷ്ണ ചൈത്രരഥേ വനേ
തുരായണാദി യാഗങ്ങളാലും, വലിയ ദാനങ്ങളാലും, മഹാതേജസ്സുള്ള കൃഷ്ണാ, നീ ചൈത്രരഥവനത്തിൽ യാഗങ്ങൾ നടത്തി.
ശതം ശതസഹസ്രാണി സുവര്ണസ്യ ജനാര്ദന। ഏകൈകസ്മിംസ്തദാ യജ്ഞേ പരിപൂര്ണാനി ദത്തവാന്
ജനാർദ്ദനാ, ഓരോ യാഗത്തിലും നീ നൂറുകണക്കിന്, ലക്ഷക്കണക്കിന് പൊന്നു് സമ്പൂർണ്ണമായി ദാനം ചെയ്തു.
അദിതേരപി പുത്രത്വമേത്യ യാദവനന്ദന। ത്വം വിഷ്ണുരിതി വിഖ്യാത ഇന്ദ്രാദവരജോ വിഭുഃ
അദിതിയുടെ മകനായി ജനിച്ച്, യാദവകുലത്തിന്റെ ആനന്ദമായ നീ, വിശ്ണുവെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവനും, ഇന്ദ്രനേക്കാൾ ഇളയവനും, മഹത്തായവനും ആകുന്നു.
ശിശുര്ഭൂത്വാ ദിവം ഖം ച പൃഥിവീം ച പരംതപ। ത്രിഭിര്വിക്രമണൈഃ കൃഷ്ണ ക്രാന്തവാനസി തേജസാ
ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയങ്കരനായ കൃഷ്ണാ, ബാലനായി ജനിച്ച്, മൂന്നു വലിയ ചുവടുകളിലൂടെ സ്വർഗ്ഗവും ആകാശവും ഭൂമിയും തികച്ചു.
സംപ്രാപ്യ ദിവമാകാശമാദിത്യസ്യന്ദനേ സ്ഥിതഃ। അത്യരോചശ്ച ഭൂതാത്മന്ഭാസ്കരം സ്വേന തേജസാ
സ്വർഗ്ഗവും ആകാശവും എത്തി, സൂര്യന്റെ രഥത്തിൽ നിന്നു്, നീ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവേ, നിന്റെ തേജസ്സാൽ സൂര്യനെയും മറികടന്നു.
പ്രാദുര്ഭാവസഹസ്രേഷു തേഷുതേഷു ത്വയാ വിഭോ। അധര്മരുചയഃ കൃഷ്ണ നിഹതാഃ ശതശോഽസുരാഃ
അനേകം അവതാരങ്ങളിൽ, മഹാത്മാവേ, നീ നൂറുകണക്കിന് അധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദം കാണുന്ന അസുരന്മാരെ സംഹരിച്ചു, കൃഷ്ണാ.
സാദിതാ മൌഖാഃ പാശാ നിശുമ്ഭനരകൌ ഹതൌ। കൃതഃ ക്ഷേമഃ പുനഃ പന്ഥാഃ പുരം പ്രാഗ്ജ്യോതിഷം പ്രതി
മൗഖന്മാർ സംഹരിക്കപ്പെട്ടു, ബന്ധങ്ങൾ വിച്ഛേദിച്ചു, നിശുംബനും നരകനും കൊല്ലപ്പെട്ടു; പ്രാച്യോതിഷപുരത്തിലേക്കുള്ള വഴി വീണ്ടും സുരക്ഷിതമാക്കി.
ജാരൂഥ്യാമാഹുതിഃ ക്രാഥഃ ശിശുപാലോ നൃപൈഃ സഹ। ജരാസന്ധശ്ച ശൈബ്യശ്ച ശതധന്വാ ച നിര്ജിതഃ
ജാരൂത്യൻ, ആഹുതി, ക്രാഥൻ, ശിശുപാലൻ മറ്റു രാജാക്കളോടൊപ്പം, ജരാസന്ധൻ, ശൈബ്യൻ, ശതധൻവൻ എന്നിവരെല്ലാം നീ ജയിച്ചു.
തഥാ പര്ജന്യഘോഷേണ രഥേനാദിത്യവര്ചസാ। അഹാര്ഷീ രുക്മിണീം ഭൈഷ്മീം രണേ നിര്ജിത്യ രുക്മിണേ
ഇങ്ങനെ, ഇടിമുഴങ്ങുന്ന രഥത്തിലും സൂര്യപ്രഭയിലും, നീ യുദ്ധത്തിൽ രുക്മിണിയെ, ഭൈഷ്മിയെ, രുക്മിയെ തോൽപ്പിച്ച് കൈവശമാക്കി.