ഏവമുക്തസ്തു കര്ണേന രാജാ ദുര്യോധനസ്തദാ। നാതിഹൃഷ്ടമനാഃ ക്ഷിപ്രമഭവത്സ പരാങ്മുഖഃ
കർണ്ണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവ് ദുര്യോധനൻ അത്ര സന്തോഷത്തോടെ അല്ലാതെ ഉടൻ തന്നെ മുഖം തിരിച്ചു.
ഉപലഭ്യ തതഃ കര്ണോ വിവൃത്യ നയനേ ശുഭേ। രോഷാദ്ദുഃശാസനം ചൈവ സൌബലം ച തമേവ ച
അപ്പോൾ കർണ്ണൻ അതു മനസ്സിലാക്കി, മനോഹരമായ കണ്ണുകൾ വടിച്ച്, കോപത്തോടെ ദുഃശാസനത്തെയും സൗബലനെയും രാജാവിനെയും നോക്കി.
ഉവാച പരമക്രുദ്ധ ഉദ്യമ്യാത്മാനമാത്മനാ। അഥോ മമ മതം യത്തു തന്നിബോധത ഭൂമിപാഃ
അതി ക്രുദ്ധനായി, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച്, അവൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാക്കന്മാരേ, ഇപ്പോൾ എന്റെ അഭിപ്രായം കേൾക്കൂ.'
പ്രിയം സര്വേ കരിഷ്യാമോ രാജ്ഞഃ കിം കരവാമഹേ। ന ചാസ്യ ശക്നുമഃ സ്ഥാതും പ്രിയേ സര്വേ ഹ്യതന്ദ്രിതാഃ
'നമുക്ക് രാജാവിന് ഇഷ്ടമുള്ളത് ചെയ്യാം; വേറെ എന്ത് ചെയ്യാൻ ഉണ്ട്? അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതിൽ നമ്മിൽ ആരും എതിർക്കാൻ കഴിയില്ല, കാരണം നമ്മളൊക്കെയും അതിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ആണ്.'
വയം തു ശസ്ത്രാണ്യാദായ രഥാനാസ്ഥായ ദംശിതാഃ। ഗച്ഛാമഃ സഹിതാ ഹന്തും പാണ്ഡവാന്വനഗോചരാന്
'പക്ഷേ, നമുക്ക് ആയുധങ്ങൾ എടുത്ത്, രഥങ്ങളിൽ കയറി, പാണ്ഡവന്മാരെ, കാട്ടിൽ കഴിയുന്നവരെ, കൂട്ടത്തോടെ കൊല്ലാൻ പോവാം.'
തേഷു സര്വേഷു ശാന്തേഷു ഗതേഷ്വവിദിതാം ഗതിമ്। നിര്വിവാദാ ഭവിഷ്യന്തി ധാര്തരാഷ്ട്രാസ്തഥാ വയമ്
'അവരെല്ലാവരെയും കൊല്ലി, അവരറിയാത്ത വഴിയിലേക്ക് പോയാൽ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർക്കും നമ്മൾക്കും ഇനി വാദം ഉണ്ടാകില്ല.'
യാവദേവ പരിദ്യൂനാ യാവച്ഛോകപരായണാഃ। യാവന്മിത്രവിഹീനാശ്ച താവദ്ഗച്ഛാമ മാചിരമ്
'അവർ ഇപ്പോഴും ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി, സ്നേഹിതരില്ലാതെ, വിഷമത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ തന്നെ, നമുക്ക് വൈകാതെ പോകാം.'
തസ്യതദ്വചനം ശ്രുത്വാ പൂജയന്തഃ പുനഃ പുനഃ। പ്രഹൃഷ്ടമനസഃ സര്വേ പ്രത്യൂചുഃ സൂതജം തദാ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ആദരിക്കുകയും, സന്തോഷഭാവത്തോടെ രഥികപുത്രനോടു മറുപടി പറയുകയും ചെയ്തു.
ഏവമുക്ത്വാ സുസംരബ്ധാ രഥൈഃ സര്വേ പൃഥക്പൃഥക്। നിര്യയുഃ പാണ്ഡവാന്ഹന്തും സഹിതാഃ കൃതനിശ്ചയാഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, എല്ലാവരും അത്യന്തം കോപത്തോടെ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ രഥങ്ങളിൽ കയറി, പാണ്ഡവന്മാരെ കൊല്ലാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ പുറപ്പെട്ടു.
താന്പ്രസ്ഥിതാന്പരിജ്ഞായ കൃഷ്ണദ്വൈപായനഃ പ്രഭുഃ। ആജഗാമ വിശുദ്ധാത്മാ ദൃഷ്ട്വാ ദിവ്യേന ചക്ഷുഷാ
അവരുടെ യാത്ര മനസ്സിലാക്കി, വിശുദ്ധഹൃദയനായ കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ, ദിവ്യദൃഷ്ടിയോടെ അവിടെ എത്തി.
പ്രതിഷിധ്യാഥ താന്സര്വാന്ഭഗവാഁല്ലോകപൂജിതഃ। പ്രജ്ഞാചക്ഷുഷമാസീനമുവാചാഭ്യേത്യ സത്വരമ്
ലോകം ആദരിക്കുന്ന ഭഗവാൻ അവരെ തടഞ്ഞു, വേഗത്തിൽ എത്തി അവിടെ ഇരുന്ന ബുദ്ധിമാൻ വിദുരനോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്നാഹമപ്യേതദ്രോചയേ ദ്യൂതസംഭവമ്। മന്യേ തദ്വിധിനാഽഽകൃഷ്യ കാരിതോസ്മീതി വൈ മുനേ
'ഭഗവൻ, ഈ ചതം എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല; വിധിയുടെ ഇഷ്ടം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇതിൽ കുടുങ്ങിയത് എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു, മഹർഷേ.'
നൈതദ്രോചയതേ ഭീഷ്മോ ന ദ്രോണോ വിദുരോ ന ച। ഗാന്ധാര്യാ നേഷ്യതേ ദ്യൂതം തത്ര മോഹാത്പ്രവര്തിതമ്
'ഇത് ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും വിദുരനും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല, ഗാന്ധാരിയും അല്ല; മോഹം കൊണ്ടാണ് ഈ ചതം നടന്നത്.'
പരിത്യക്തും ന ശക്നോമി ദുര്യോധനമചേതനമ്। പുത്രസ്നേഹേന ഭഗവഞ്ജാനന്നപി യതവ്രത
'ദുര്യോധനൻ ബുദ്ധിയില്ലാത്തവൻ എന്നു അറിഞ്ഞിട്ടും, പുത്രസ്നേഹത്താൽ ഞാൻ അവനെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല, ഭഗവൻ.'
വൈചിത്രവീര്യ നൃപതേ സത്യമാഹ യഥാ ഭവാന്। ദൃഢം വിഝഃ പരം പുത്രം പരം പുത്രാന്ന വിദ്യതേ
'വൈചിത്രവീര്യപുത്രനായ രാജാവേ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്; അച്ഛനു പുത്രനേക്കാൾ പ്രിയം മറ്റൊന്നുമില്ല.'
ഇന്ദ്രോപ്യശ്രുനിപാതേന സുരഭ്യാ പ്രതിബോധിതഃ। അന്യൈഃ സമൃദ്ധൈരപ്യര്ഥൈര്ന സുതാനമന്യതേ പരമ്
'സുരഭിയുടെ കണ്ണുനീർ കണ്ടിട്ടും, ഇന്ദ്രൻ മറ്റെന്തു വലിയ സമ്പത്തും പുത്രന്മാരേക്കാൾ പ്രാധാന്യത്തോടെ കണ്ടില്ല.'
അത്ര തേ വര്തയിഷ്യാമി ഗഹദാഖ്യാനമുത്തമമ്। സുരഭ്യാശ്ചൈവ സംവാദമിന്ദ്രസ്യ ച വിശാംപതേ
'ഇവിടെ ഞാൻ ഒരു അതിമനോഹരമായ പഴയ കഥ പറയും; സൂരഭിയും ഇന്ദ്രനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണമാണത്, രാജാവേ.'
ത്രിവിഷ്ടപഗതാ രാജന്സുരഭീ പ്രാരുദത്കില। ഗവാം മാതാ പുരാ താത താമിന്ദ്രോഽന്വകൃപായത
'രാജാവേ, സ്വർഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന പശുക്കളുടെ അമ്മയായ സൂരഭി ഒരിക്കൽ കരയുകയായിരുന്നു; അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അവളോടു കരുണ കാണിച്ചു.'
കിമിദം രോദിഷി ശുഭേ കച്ചിത്ക്ഷേമം ദിവൌകസാമ്। മനുഷ്യേഷ്വഥവാ ഗോഷു നൈതദല്പം ഭവിഷ്യതി
'സുന്ദരിയേ, നീ എന്തിനാണ് കരയുന്നത്? ദേവന്മാർക്കും, മനുഷ്യർക്കും, പശുക്കൾക്കും എല്ലാം സുഖമാണോ? ഇതൊന്നും ചെറിയ കാര്യമല്ല.'
വിനിപാതോ ന വഃ കശ്ചിദ്ദൃശ്യതേ ത്രിദശാധിപ। അഹം തു പുത്രം ശോചാമി തേന രോദിമി കൌശിക
'ദേവന്മാരിൽ ആര്ക്കും ദുർഘടം ഒന്നും സംഭവിച്ചിട്ടില്ല, ദേവരാജാവേ; പക്ഷേ, എന്റെ മകനെക്കുറിച്ചാണ് ഞാൻ ദു:ഖിക്കുന്നത്, അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ കരയുന്നത്, കൗശിക.'
പശ്യൈനം കര്ഷകം ക്ഷുദ്രം ദുര്ബലം മമ പുത്രകമ്। പ്രതോദേനാഭിനിഘ്നന്തം ലാങ്ഗലേന ച പീഡിതമ്। നിഷീദമാനം സോത്കണ്ഠം വധ്യമാനം സുരാധിപ
എന്റെ മകനേ, ഈ ദുർബലനും ദയനീയനുമായ കാളയെ നോക്കു. കർഷകൻ അതിനെ ചവിട്ടുകൊണ്ട്, നാളികേരം കൊണ്ട് അടിച്ചു വേദനിപ്പിക്കുന്നു. അതു ക്ഷീണിച്ച് ഇരുന്നു, ആശ്വാസം ആഗ്രഹിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും അടിയേറ്റു വേദനിക്കുന്നു, ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ.
ഏനം ദൃഷ്ട്വാ ഭൃശം ശ്രാന്തം വധ്യമാനം സുരാധിപ।' കൃപാവിഷ്ടാഽസ്മി ദേവേന്ദ്ര മനശ്ചോദ്വേപതേ മമ
ദേവേന്ദ്രാ, ഈ കാളയെ ഇങ്ങനെ അതിയായി ക്ഷീണിച്ചും അടിയേറ്റും കാണുമ്പോൾ, എന്റെ മനസിൽ വലിയ ദയ ഉണരുന്നു, മനസ്സ് വിറയുന്നു.
ഏകസ്തത്രബലോപേതോ ധുരമുദ്വഹതേഽധികാമ്। അപരോപ്യബലപ്രാണഃ കൃശോ ധമനിസംതതഃ। കൃച്ഛ്രാദുദ്വഹതേ ഭാരം തം വൈ ശോചാമി വാസവ
അവിടെ ഒരുവൻ മാത്രം ശക്തിയോടെ അധികഭാരം വഹിക്കുന്നു. മറ്റൊരാൾ ദുർബലനും ക്ഷീണിച്ചവനും, രക്തക്കുഴലുകൾ പുറത്തു കാണുന്നവനും, വല്ലാതെ കഷ്ടപ്പെട്ടു ഭാരം ചുമക്കുന്നു. അതിനെയാണ് ഞാൻ ദുഃഖത്തോടെ നോക്കുന്നത്, വാസവാ.
വധ്യമാനഃ പ്രതോദേന തുദ്യമാനഃ പുനഃ പുനഃ। നൈവ ശക്നോതി തം ഭാരമുദ്വോഢും പശ്യ വാസവ
ചവിട്ടുകൊണ്ടും വീണ്ടും വീണ്ടും വേദനിപ്പിച്ചും, ആ കാളക്ക് ആ ഭാരം ചുമക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെന്നു നോക്കൂ, വാസവാ.
തതോഽഹം തസ്യ ശോകാര്താ വിരൌമി ഭൃശദുഃഖിതാ। അശ്രൂണ്യാവര്തയന്തീ ച നേത്രാഭ്യാം കരുണായതീ
അതിനാൽ, അതിന്റെ ദുഃഖം കണ്ടു ഞാൻ വല്ലാതെ വിഷമിച്ച് കരയുന്നു. കരുണയാൽ കണ്ണുകളിൽ കണ്ണുനീർ നിറയുന്നു.
തവ പുത്രസഹസ്രേഷു പീഡ്യമാനേഷു ശോഭനേ। കിം കൃപായിതവത്യത്ര പുത്ര ഏകോ നിപീഡ്യതേ
നിന്റെ ആയിരം മക്കളിൽ പലരും വേദന അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, ഒരുവൻ മാത്രം കഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ മാത്രമേ ദയ ഉണരുന്നുള്ളൂ, എന്തുകൊണ്ടാണ് അങ്ങനെ, മനോഹരിയേ?
യദി പുത്രസഹസ്രാണി സര്വത്രസമതൈവ മേ। ദീനസ്യ തു സതഃ ശക്ര പുത്രസ്യാഭ്യധികാകൃപാ
എനിക്ക് എല്ലാ മക്കളോടും ഒരുപോലെ സ്നേഹമുണ്ടെങ്കിൽ പോലും, ദുർബലനും വിഷമിക്കുന്നവനോടാണ് ദയ കൂടുതലാവുന്നത്, ശക്രാ.
തദിന്ദ്രഃ സുരഭേര്വാക്യം നിശമ്യ ഭൃശവിസ്മിതഃ। ജീവിതേനാപി കൌരവ്യ മേനേഽഭ്യധികമാത്മജമ്
ശുരഭിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ അതിയായി അത്ഭുതപ്പെട്ടു. ആ കഷ്ടപ്പെടുന്ന മകനെ സ്വന്തം ജീവനെക്കാൾ വിലയേറിയവനായി കരുതിയിരിക്കുന്നു, കൌരവ്യ.
പ്രവവര്ഷ ച തത്രൈവ സഹസാ തോയമുല്വണമ്। കര്ഷകസ്യാചരന്വിഘ്നം ഭഗവാന്പാകശാസനഃ
അപ്പോൾ തന്നെ, പാകനെ ജയിച്ച ദൈവം അവിടെ ശക്തമായ മഴ പെയ്യിച്ചു, കർഷകനു തടസ്സം സൃഷ്ടിച്ചു.
തദ്യഥാ സുരഭിഃ പ്രാഹ സമമേവാസ്തു തേ തഥാ। സുതേഷു രാജന്സര്വേഷു ഹീനേഷ്വഭ്യധികാ കൃപാ
ശുരഭി പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ, രാജാവേ, നിന്റെ മക്കളിൽ എല്ലാവരോടും ഒരുപോലെ ദയ കാണിക്കണം; എന്നാൽ ദുർബലരോടാണ് ദയ കൂടുതലാവുന്നത്.