വിഘസാശീ ഭവേത്തസ്മാന്നിത്യം ചാമൃതഭോജനഃ। വിഘസോ ഭുക്തശേഷം തു യജ്ഞശേഷം തഥാഽമൃതമ്
അതുകൊണ്ട് ഒരാൾ എപ്പോഴും വിഘസം അഥവാ ശേഷിച്ച അന്നം കഴിക്കണം; അത്തരം ഭക്ഷണം അമൃതംപോലെയാണ്. ഹോമശേഷം ശേഷിക്കുന്ന അന്നം വിഘസമാണ്, അതാണ് അമൃതം.
ചക്ഷുര്ദദ്യാന്മനോ ദദ്യാദ്വാചം ദദ്യാച്ച സൂനൃതാമ്। അനുവ്രജേദുപാസീത സ യജ്ഞഃ പഞ്ചദക്ഷിണഃ
കണ്ണ്, മനസ്സ്, വാക്ക്, സ്നേഹപൂർവ്വമായ സംസാരങ്ങൾ—ഇവ നൽകണം; പിന്തുടർന്ന് സേവിക്കണം; അത്തരം യജ്ഞം അഞ്ചു തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങളാണ് നൽകുന്നത്.
യോ ദദ്യാദപരിക്ലിഷ്ടമന്നമദ്വനി വര്തതേ। ശ്രാന്തായാദൃഷ്ടപൂര്വായ തസ്യ പുണ്യഫലം മഹത്
കാടിൽ വഴികാണാതെ ക്ഷീണിച്ച അന്യജനത്തിന്, മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവന്, ശുദ്ധമായ അന്നം നൽകുന്നവന് വലിയ പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.
ഏവം യോ വര്തതേ വൃത്തിം വര്തമാനോ ഗൃഹാശ്രമേ। തസ്യ ധര്മം പരംപ്രാഹുഃ കഥം വാ വിപ്ര മന്യസേ
ഇങ്ങനെ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവൻ പരമധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നവനാണ് എന്ന് പറയുന്നു; ബ്രാഹ്മണാ, നീ എന്താണ് കരുതുന്നത്?
അഹോ ബത മഹത്കഷ്ടം വിപരീതമിദം ജഗത്। യേനാപത്രപതേ സാധുരസാധുസ്തേന തുഷ്യതി
അയ്യോ, എത്ര വലിയ ദുരിതമാണ്, എത്ര വിചിത്രമാണ് ഈ ലോകം! നല്ലവരെ ലജ്ജിപ്പിക്കുകയും, അതിൽ അയോഗ്യർ സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ശിശ്നോദരകൃതേഽപ്രാജ്ഞഃ കരോതി വിഷസം ബഹു। മോഹരാഗവശാക്രാന്ത ഇന്ദ്രിയാര്ഥവശാനുഗഃ
വയറും കാമവും നിറയ്ക്കാൻ അജ്ഞാനികൾ അനേകം ദോഷങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; മോഹവും ആസക്തിയും പിടിച്ചെടുത്ത്, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾക്കു പിന്നാലെ പോകുന്നു.
ഹ്രിയതേ ബുധ്യമാനോപി നരോ ഹാരിഭിരിന്ദ്രിയൈഃ। വിമൂഢസംജ്ഞോ ദുഷ്ടാശ്വൈരുദ്ധാന്തൈരിവ സാരഥിഃ
അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുമ്പോഴും, മനുഷ്യൻ കള്ളൻമാരായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ടു വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു; മനസ്സ് മൂടലായി, കുതിരകൾ നിയന്ത്രണം വിട്ടു സാരഥിയെ വലിച്ചുനീക്കുന്നതുപോലെ.
ഷഡിന്ദ്രിയാണി വിഷയം സമാഗച്ഛന്തി വൈ യദാ। തദ്രാ പ്രാദുര്ഭവത്യഷാം പൂര്വസംകല്പജം മനഃ
ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളുമായി സമ്പർക്കം വരുമ്പോൾ, മുൻകൂട്ടി ആലോചിച്ച മനസ്സ് അവയിൽ ഉദിക്കുന്നു.
മനോ യസ്യേന്ദ്രിയസ്യേഹ വിഷയാന്യാതി സേവിതുമ്। വസ്യൌത്സുക്യം സംഭവതി പ്രവൃത്തിശ്ചോപജായതേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ ഒന്നിന്റെ മനസ്സ് വിഷയങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, അതിനോടുള്ള ഉത്സുകതയും പ്രവർത്തിയും ഉണരുന്നു.
തതഃ സംകല്പവീര്യേണ കാമേന വിഷയേഷുഭിഃ। വിദ്ധഃ പതതി ലോഭാഗ്നൌജ്യോതിര്ലോഭാത്പതങ്ഗവത്
ശക്തമായ ആഗ്രഹവും, മനസ്സിന്റെ ഉദ്ദേശവും ചേർന്ന്, ആൾ കാമബാണങ്ങളിൽ തുളച്ചു, പുഴുവിന് തീയിൽ വീഴുന്നതുപോലെ, ലോഭത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ വീഴുന്നു.
തതോ ദാരൈര്വിഹാരൈശ്ച മോഹിതശ്ച യഥേപ്സയാ। മഹാമോഹമുഖേ മഗ്നോ നാത്മാനമവബുധ്യതേ
പത്നികളും ആസ്വാദ്യങ്ങളും ഇഷ്ടപ്രകാരം അനുഭവിച്ച്, മനുഷ്യൻ വലിയ മോഹത്തിന്റെ വായിൽ മുങ്ങി, തന്നെ തന്നെ തിരിച്ചറിയാതെ പോകുന്നു.
ഏവം പതതി സംസാരേ താസുതാസ്വിഹ യോനിഷു। അവിദ്യാകര്മതൃഷ്ണാഭിര്ഭ്രാമ്യമാണോഽഥ ചക്രവത്
ഇങ്ങനെ അവൻ ജന്മമരണചക്രത്തിൽ വീണു, ഇവിടെ അവിടെ വിവിധ യോനികളിൽ പിറന്നു, അജ്ഞാനം, കർമ്മം, തൃഷ്ണ എന്നിവ കൊണ്ട് ചക്രംപോലെ ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു.
ബ്രഹ്മാദിഷു തൃണാന്തേഷു ഭൂതേഷു പരിവര്തതേ। ജലേ ഭുവി തഥാഽഽകാശേ ജായമാനഃ പുനഃപുനഃ
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ല് വരെ എല്ലാ ജീവികളിലും അവൻ പര്യടനം ചെയ്യുന്നു; വെള്ളത്തിൽ, ഭൂമിയിൽ, ആകാശത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
അബുധാനാം ഗതിസ്ത്വേഷാ ബുധാനാമപി മേ ശൃണു। യേ ധര്മേ ശ്രേയസി രതാ വിമോക്ഷരതയോ ജനാഃ
ഇതാണ് അജ്ഞന്മാരുടെ ഗതി; എന്നാൽ ജ്ഞാനികൾ, ഉത്തമധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവരും മോക്ഷം തേടുന്നവരും, അവരുടെ വഴിയെക്കുറിച്ച് ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ.
തദിദം വേദവചനം കുരു കര്മ ത്യജേതി ച। തസ്മാദ്ധര്മാനിമാന്സര്വാന്നാഭിമാനാത്സമാചരേത്
വേദവാക്യത്തിൽ പറയുന്നത് ഇതാണ്: 'കർമ്മം ചെയ്യുക, പക്ഷേ ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കണം.' അതുകൊണ്ട്, ഈ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അഹങ്കാരമില്ലാതെ ചെയ്യണം.
ഇജ്യാധ്യയനദാനാനി തപഃ സത്യം ക്ഷമാ ദമഃ। അലോഭ ഇതിമാര്ഗോഽയം ധര്മമസ്യാഷ്ടവിധഃ സ്മൃതഃ
യജ്ഞം, പഠനം, ദാനം, തപസ്സ്, സത്യം, ക്ഷമ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, അലോഭം — ഇതാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ എട്ടു വഴികൾ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
അത്ര പൂര്വശ്ചതുര്വര്ഗഃ പിതൃയാണപഥേ സ്ഥിതഃ। കര്തവ്യമിതി യത്കാര്യം നാഭിമാനാത്സമാചരേത്
ഇവയിൽ ആദ്യത്തെ നാലു പിതൃയാനപഥത്തിൽ പെടുന്നു; ചെയ്യേണ്ടതെന്തും അഹങ്കാരമില്ലാതെ ചെയ്യണം.
ഉത്തരോ ദേവയാനസ്തു സദ്ഭിരാചരിതഃ സദാ। അഷ്ടാങ്ഗേനൈവ മാര്ഗേണ വിശുദ്ധാത്മാ സമാചരേത്
ഉയർന്ന ദൈവീകമാർഗം നല്ലവരാൽ എപ്പോഴും ആചരിക്കപ്പെടുന്നു; ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ആ എട്ടു വഴിയും പിന്തുടരണം.
സമ്യക്സംകല്പസംബന്ധാത്സമ്യക്ചേന്ദ്രിയനിഗ്രഹാത്। സമ്യഗ്ദ്വ്രതവിശേഷാച്ച സമ്യക്ച ഗുരുസേവനാത്
ശുദ്ധമായ ഉദ്ദേശം, ശരിയായ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, ശരിയായ വ്രതങ്ങൾ, ഗുരുസേവനം — ഇതിലൂടെ,
സമ്യഗാഹാരയോഗാച്ച സമ്യക്ചാധ്യയനാഗമാത്। സമ്യക്കര്മോപസംന്യാസാത്സമ്യക്ചിത്തനിരോധനാത്
ശരിയായ ആഹാരക്രമം, പഠനവും അറിവും, കർമ്മത്തിന്റെ യുക്തമായ ഉപേക്ഷ, മനസ്സിന്റെ നിയന്ത്രണം — ഇതിലൂടെ,
ഏവം കര്മാണി കുര്വന്തി സംസാരവിജിഗീഷവഃ। രാഗദ്വേഷവിനിര്മുക്താ ഐശ്വര്യവശമാഗതാഃ
ഇങ്ങനെ, ജന്മമരണചക്രം ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ, ആസക്തിയും ദ്വേഷവും വിട്ട്, ഐശ്വര്യത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ, ഈ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നു.
രുദ്രാഃ സാധ്യാസ്തഥാഽഽദിത്യാ വസവോഽഥ തഥാശ്വിനൌ। യോഗൈശ്വര്യേണ സംയുക്താ ധാരയന്തി പ്രജാ ഇമാഃ
രുദ്രന്മാർ, സാദ്ധ്യന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, അശ്വിനികൾ — യോഗശക്തിയാൽ സമ്പന്നരായി, ഈ ലോകത്തിലെ ജീവികളെ നിലനിർത്തുന്നു.
തഥാ ത്വമപി കൌന്തേയ ശമമാസ്ഥായ പുഷ്കലമ്। തപസാ സിദ്ധിമന്വിച്ഛ യോഗസിദ്ധിം ച ഭാരത
അതു പോലെ തന്നെ, കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, നീയും മനസ്സിൽ സമാധാനം ഉറപ്പിച്ചു, കഠിനമായ തപസ്സിലൂടെ വിജയവും യോഗസിദ്ധിയും നേടാൻ ശ്രമിക്കണം, ഭാരതവംശജ.
പിതൃമാതൃമയീ സിദ്ധിഃ പ്രാപ്താ കര്മമയീ ച തേ। തപസാ സിദ്ധിമന്വിച്ഛ ദ്വിജാനാം ഭരണായ വൈ
നിന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ അനുഗ്രഹത്തിലും നിന്റെ പ്രവർത്തികളിലും നിന്നെ വിജയിച്ചവനായി നീ ഇതിനകം തന്നെ മാറിയിരിക്കുന്നു. ഇനി, തപസ്സിലൂടെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള വിജയമാണ് നീ നേടേണ്ടത്.
സിദ്ധാ ഹി യദ്യദിച്ഛന്തി കുര്വതേ തദനുഗ്രഹമ്। തസ്മാത്തപഃ സമാസ്ഥായ കുരുഷ്വാത്മമനോരഥമ്
വിജയിച്ചവർക്കു എന്ത് ആഗ്രഹം ഉണ്ടാകുന്നുവോ, അതെല്ലാം ദൈവാനുഗ്രഹത്തോടെ അവർ നേടുന്നു. അതുകൊണ്ട്, നീയും തപസ്സിൽ ഉറച്ചു നിന്നു, മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റാൻ ശ്രമിക്കണം.
ശൌനകേനൈവമുക്തസ്തു കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിഃ। `പ്രണമ്യ ദ്വിജശാര്ദൂലം പൂജ്യവാക്യം സുഭാഷിതമ്।' പുരോഹിതമുപാഗമ്യ ഭ്രാതൃമധ്യേഽബ്രവീഷിദമ്
ശൗനകൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ ആദരപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ ആദരിച്ചു, തന്റെ പുരോഹിതന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു സഹോദരന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രസ്ഥിതാനനുയാതാരോ ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരനാഃ। ന ചാസ്മി പോഷണേ ശക്തോ ബഹുദുഃഖസമന്വിതഃ
നമ്മളോടൊപ്പം വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ യാത്രയാകുന്നു. എന്നാൽ, അനവധി കഷ്ടപ്പാടുകൾ അനുഭവിക്കുന്ന ഞാൻ, അവരെ പോഷിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
പരിത്യക്തും ന ശക്നോമി ദാനശക്തിശ്ച നാസ്തി മേ। കഥമത്ര മയാ കാര്യം തദ്ബൂഹി ഭഗവന്മമ
അവരെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല, എന്നാൽ ദാനം നൽകാനുള്ള ശേഷിയും ഇല്ല. ഭഗവനെ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് ദയവായി പറയൂ.
മുഹൂര്തമിവ സ ധ്യാത്വാ ധര്മേണാന്വീക്ഷ്യ താം ഗതിമ്। യുധിഷ്ഠിരമുവാചൈദം ധൌമ്യോ ധര്മഭൃതാം വരഃ
അൽപസമയം ധ്യാനിച്ച്, ധർമ്മം അനുസരിച്ച് അവസ്ഥ വിലയിരുത്തിയ ശേഷം, ധർമ്മത്തിൽ ഉന്നതനായ ധൗമ്യൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പുരാ സൃഷ്ടാനി ഭൂതാനി പീഡ്യന്തേ ക്ഷുധയാ ഭൃശമ്। തതോഽനുകമ്പംയാം തേഷാം സവിതാ സ്വപിതാ യഥാ
പഴയകാലത്ത്, സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട എല്ലാ ജീവികളും അതിയായ വിശപ്പിൽ കഷ്ടപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ, അവരെക്കുറിച്ചുള്ള കരുണകൊണ്ട്, സവിറ്റാവ് പിതാവുപോലെ അവർക്കു സഹായിയായി.