യുധിഷ്ഠിരൈവമര്ഥേഷു ന സ്പൃഹാം കര്തുമര്ഹസി। ധര്മേണ യദി തേ കാര്യം വിമുക്തേച്ഛോ ഭവാര്ഥതഃ
യുധിഷ്ഠിര, ഇത്തരത്തിലുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ നീ ആഗ്രഹം കാണിക്കേണ്ടതില്ല; നീ ധർമ്മപഥത്തിൽ നടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഭൗതികലക്ഷ്യങ്ങളിൽനിന്ന് മോചനം തേടണം.
നാര്ഥോപഭോഗലിപ്സാര്ഥമിയമര്ഥേപ്സുതാ മമ। ഭരണാര്ഥം തു വിപ്രാണാം ബ്രഹ്മന്കാങ്ക്ഷേ ന ലോഭതഃ
എനിക്ക് സമ്പത്ത് നേടാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉപഭോഗത്തിനോ ആസ്വാദനത്തിനോ വേണ്ടിയല്ല; ബ്രാഹ്മണന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കാനാണ്, അതും ലോഭം കൊണ്ടല്ല.
കഥം ഹ്യസ്മദ്വിധോ ബ്രഹ്മന്വര്തമാനോ ഗൃഹാശ്രമേ। ഭരണം പാലനം ചാപി ന കുര്യാദനുയായിനാമ്
ബ്രാഹ്മണാ, ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന എന്റെ പോലുള്ളവൻ, ആശ്രയിക്കുന്നവരെ പോഷിപ്പിക്കാതിരിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയുമെന്നു പറയൂ.
സംവിഭാഗോ ഹി ഭൂതാനാം സര്വേഷാമേവ ദൃശ്യതേ। തഥൈവാപചമാനേഭ്യഃ പ്രദേയം ഗൃഹമേധിനാ
സകല ജീവികളിലും പങ്കിടൽ കാണാം; അതുപോലെ തന്നെ, ഗൃഹസ്ഥൻ വന്നവർക്കു നൽകണം.
തൃണാനി ഭൂമിരുദകം വാക്ചതുര്ഥീ ച സൂനൃതാ। സതാമേതാനി ഗേഹേഷു നോച്ഛിദ്യന്തേ കദാചന
പുല്ല്, നിലം, വെള്ളം, സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ, സത്യം—ഈ അഞ്ചും സദാചാരമുള്ളവരുടെ വീടുകളിൽ ഒരിക്കലും കുറവാകാറില്ല.
ദേയമാര്തസ്യ ശയനം സ്ഥിതശ്രാന്തസ്യ ചാസനമ്। തൃഷിതസ്യ ച പാനീയം ക്ഷുധിതസ്യ ച ഭോജനമ്
ദുഃഖിതനായി വന്നവന് കിടക്ക, ദീർഘയാത്ര കഴിഞ്ഞ് നിന്നവന് ഇരിപ്പിടം, ദാഹം ഉള്ളവന് വെള്ളം, വിശപ്പുള്ളവന് ഭക്ഷണം നൽകണം.
ചക്ഷുര്ദദ്യാന്മനോ ദദ്യാദ്വാചം ദദ്യാച്ച സൂനൃതാമ്। ഉത്ഥായ ചാസനം ദദ്യാദേഷ ധര്മഃ സനാതനഃ। പ്രത്യുത്ഥായാഭിഗമനം കുര്യാന്ന്യായേന ചാര്ചനാമ്
കണ്ണ്, മനസ്സ്, വാക്ക്, സ്നേഹപൂർവ്വമായ സംസാരങ്ങൾ—ഇവ നൽകണം; അതുപോലെ എഴുന്നേറ്റ് ഇരിപ്പിടം നൽകണം—ഇതാണ് ശാശ്വതധർമ്മം. അതിഥിയെ കാണുമ്പോൾ എഴുന്നേറ്റ് സ്വീകരിക്കുകയും യുക്തിയായി ആദരിക്കുകയും വേണം.
അഗ്നിഹോത്രമനഡ്വാംശ്ച ജ്ഞാതയോഽതിഥിവാന്ധവാഃ। പുത്രാ ദാരാശ്ച ഭൃത്യാശ്ച നിര്ദഹേയുരപൂജിതാഃ
ആഗ്നിഹോത്രം, കൂശം, ബന്ധുക്കൾ, അതിഥികൾ, കുരുടന്മാർ, മക്കൾ, ഭാര്യ, ഭൃത്യർ—ഇവരെ ആദരിക്കാതിരുന്നാൽ അവരൊക്കെ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിപ്പോകും.
ആത്മാര്ഥം പാചയേന്നാന്നം ന വൃഥാ ഘാതയേത്പശൂന്। ന ചൈകഃ സ്വയമശ്നീയാദ്വിധിവര്ജം ന നിര്വപേത്
സ്വന്തം ആവശ്യത്തിനായി മാത്രം ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യരുത്; അനാവശ്യമായി മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലരുത്; ഒരാൾ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്, നിയമം തെറ്റിച്ച് ഹോമം നടത്തരുത്.
ശ്വഭ്യശ്ച ശ്വപചേഭ്യശ്ച വയോഭ്യശ്ചാവപേദ്ഭുവി। വൈശ്വദേവം ഹി നാമൈതത്സായം പ്രാതശ്ച ദീയതേ
നായ്ക്കൾക്കും ചണ്ഡാളർക്കും പക്ഷികൾക്കും നിലത്ത് അന്നം സമർപ്പിക്കണം; ഇതാണ് വൈശ്വദേവം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്, രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ചെയ്യേണ്ടത്.
വിഘസാശീ ഭവേത്തസ്മാന്നിത്യം ചാമൃതഭോജനഃ। വിഘസോ ഭുക്തശേഷം തു യജ്ഞശേഷം തഥാഽമൃതമ്
അതുകൊണ്ട് ഒരാൾ എപ്പോഴും വിഘസം അഥവാ ശേഷിച്ച അന്നം കഴിക്കണം; അത്തരം ഭക്ഷണം അമൃതംപോലെയാണ്. ഹോമശേഷം ശേഷിക്കുന്ന അന്നം വിഘസമാണ്, അതാണ് അമൃതം.
ചക്ഷുര്ദദ്യാന്മനോ ദദ്യാദ്വാചം ദദ്യാച്ച സൂനൃതാമ്। അനുവ്രജേദുപാസീത സ യജ്ഞഃ പഞ്ചദക്ഷിണഃ
കണ്ണ്, മനസ്സ്, വാക്ക്, സ്നേഹപൂർവ്വമായ സംസാരങ്ങൾ—ഇവ നൽകണം; പിന്തുടർന്ന് സേവിക്കണം; അത്തരം യജ്ഞം അഞ്ചു തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങളാണ് നൽകുന്നത്.
യോ ദദ്യാദപരിക്ലിഷ്ടമന്നമദ്വനി വര്തതേ। ശ്രാന്തായാദൃഷ്ടപൂര്വായ തസ്യ പുണ്യഫലം മഹത്
കാടിൽ വഴികാണാതെ ക്ഷീണിച്ച അന്യജനത്തിന്, മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവന്, ശുദ്ധമായ അന്നം നൽകുന്നവന് വലിയ പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.
ഏവം യോ വര്തതേ വൃത്തിം വര്തമാനോ ഗൃഹാശ്രമേ। തസ്യ ധര്മം പരംപ്രാഹുഃ കഥം വാ വിപ്ര മന്യസേ
ഇങ്ങനെ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവൻ പരമധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നവനാണ് എന്ന് പറയുന്നു; ബ്രാഹ്മണാ, നീ എന്താണ് കരുതുന്നത്?
അഹോ ബത മഹത്കഷ്ടം വിപരീതമിദം ജഗത്। യേനാപത്രപതേ സാധുരസാധുസ്തേന തുഷ്യതി
അയ്യോ, എത്ര വലിയ ദുരിതമാണ്, എത്ര വിചിത്രമാണ് ഈ ലോകം! നല്ലവരെ ലജ്ജിപ്പിക്കുകയും, അതിൽ അയോഗ്യർ സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ശിശ്നോദരകൃതേഽപ്രാജ്ഞഃ കരോതി വിഷസം ബഹു। മോഹരാഗവശാക്രാന്ത ഇന്ദ്രിയാര്ഥവശാനുഗഃ
വയറും കാമവും നിറയ്ക്കാൻ അജ്ഞാനികൾ അനേകം ദോഷങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; മോഹവും ആസക്തിയും പിടിച്ചെടുത്ത്, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾക്കു പിന്നാലെ പോകുന്നു.
ഹ്രിയതേ ബുധ്യമാനോപി നരോ ഹാരിഭിരിന്ദ്രിയൈഃ। വിമൂഢസംജ്ഞോ ദുഷ്ടാശ്വൈരുദ്ധാന്തൈരിവ സാരഥിഃ
അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുമ്പോഴും, മനുഷ്യൻ കള്ളൻമാരായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ടു വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു; മനസ്സ് മൂടലായി, കുതിരകൾ നിയന്ത്രണം വിട്ടു സാരഥിയെ വലിച്ചുനീക്കുന്നതുപോലെ.
ഷഡിന്ദ്രിയാണി വിഷയം സമാഗച്ഛന്തി വൈ യദാ। തദ്രാ പ്രാദുര്ഭവത്യഷാം പൂര്വസംകല്പജം മനഃ
ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളുമായി സമ്പർക്കം വരുമ്പോൾ, മുൻകൂട്ടി ആലോചിച്ച മനസ്സ് അവയിൽ ഉദിക്കുന്നു.
മനോ യസ്യേന്ദ്രിയസ്യേഹ വിഷയാന്യാതി സേവിതുമ്। വസ്യൌത്സുക്യം സംഭവതി പ്രവൃത്തിശ്ചോപജായതേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ ഒന്നിന്റെ മനസ്സ് വിഷയങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, അതിനോടുള്ള ഉത്സുകതയും പ്രവർത്തിയും ഉണരുന്നു.
തതഃ സംകല്പവീര്യേണ കാമേന വിഷയേഷുഭിഃ। വിദ്ധഃ പതതി ലോഭാഗ്നൌജ്യോതിര്ലോഭാത്പതങ്ഗവത്
ശക്തമായ ആഗ്രഹവും, മനസ്സിന്റെ ഉദ്ദേശവും ചേർന്ന്, ആൾ കാമബാണങ്ങളിൽ തുളച്ചു, പുഴുവിന് തീയിൽ വീഴുന്നതുപോലെ, ലോഭത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ വീഴുന്നു.
തതോ ദാരൈര്വിഹാരൈശ്ച മോഹിതശ്ച യഥേപ്സയാ। മഹാമോഹമുഖേ മഗ്നോ നാത്മാനമവബുധ്യതേ
പത്നികളും ആസ്വാദ്യങ്ങളും ഇഷ്ടപ്രകാരം അനുഭവിച്ച്, മനുഷ്യൻ വലിയ മോഹത്തിന്റെ വായിൽ മുങ്ങി, തന്നെ തന്നെ തിരിച്ചറിയാതെ പോകുന്നു.
ഏവം പതതി സംസാരേ താസുതാസ്വിഹ യോനിഷു। അവിദ്യാകര്മതൃഷ്ണാഭിര്ഭ്രാമ്യമാണോഽഥ ചക്രവത്
ഇങ്ങനെ അവൻ ജന്മമരണചക്രത്തിൽ വീണു, ഇവിടെ അവിടെ വിവിധ യോനികളിൽ പിറന്നു, അജ്ഞാനം, കർമ്മം, തൃഷ്ണ എന്നിവ കൊണ്ട് ചക്രംപോലെ ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു.
ബ്രഹ്മാദിഷു തൃണാന്തേഷു ഭൂതേഷു പരിവര്തതേ। ജലേ ഭുവി തഥാഽഽകാശേ ജായമാനഃ പുനഃപുനഃ
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ല് വരെ എല്ലാ ജീവികളിലും അവൻ പര്യടനം ചെയ്യുന്നു; വെള്ളത്തിൽ, ഭൂമിയിൽ, ആകാശത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
അബുധാനാം ഗതിസ്ത്വേഷാ ബുധാനാമപി മേ ശൃണു। യേ ധര്മേ ശ്രേയസി രതാ വിമോക്ഷരതയോ ജനാഃ
ഇതാണ് അജ്ഞന്മാരുടെ ഗതി; എന്നാൽ ജ്ഞാനികൾ, ഉത്തമധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവരും മോക്ഷം തേടുന്നവരും, അവരുടെ വഴിയെക്കുറിച്ച് ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ.
തദിദം വേദവചനം കുരു കര്മ ത്യജേതി ച। തസ്മാദ്ധര്മാനിമാന്സര്വാന്നാഭിമാനാത്സമാചരേത്
വേദവാക്യത്തിൽ പറയുന്നത് ഇതാണ്: 'കർമ്മം ചെയ്യുക, പക്ഷേ ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കണം.' അതുകൊണ്ട്, ഈ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അഹങ്കാരമില്ലാതെ ചെയ്യണം.
ഇജ്യാധ്യയനദാനാനി തപഃ സത്യം ക്ഷമാ ദമഃ। അലോഭ ഇതിമാര്ഗോഽയം ധര്മമസ്യാഷ്ടവിധഃ സ്മൃതഃ
യജ്ഞം, പഠനം, ദാനം, തപസ്സ്, സത്യം, ക്ഷമ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, അലോഭം — ഇതാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ എട്ടു വഴികൾ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
അത്ര പൂര്വശ്ചതുര്വര്ഗഃ പിതൃയാണപഥേ സ്ഥിതഃ। കര്തവ്യമിതി യത്കാര്യം നാഭിമാനാത്സമാചരേത്
ഇവയിൽ ആദ്യത്തെ നാലു പിതൃയാനപഥത്തിൽ പെടുന്നു; ചെയ്യേണ്ടതെന്തും അഹങ്കാരമില്ലാതെ ചെയ്യണം.
ഉത്തരോ ദേവയാനസ്തു സദ്ഭിരാചരിതഃ സദാ। അഷ്ടാങ്ഗേനൈവ മാര്ഗേണ വിശുദ്ധാത്മാ സമാചരേത്
ഉയർന്ന ദൈവീകമാർഗം നല്ലവരാൽ എപ്പോഴും ആചരിക്കപ്പെടുന്നു; ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ആ എട്ടു വഴിയും പിന്തുടരണം.
സമ്യക്സംകല്പസംബന്ധാത്സമ്യക്ചേന്ദ്രിയനിഗ്രഹാത്। സമ്യഗ്ദ്വ്രതവിശേഷാച്ച സമ്യക്ച ഗുരുസേവനാത്
ശുദ്ധമായ ഉദ്ദേശം, ശരിയായ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, ശരിയായ വ്രതങ്ങൾ, ഗുരുസേവനം — ഇതിലൂടെ,
സമ്യഗാഹാരയോഗാച്ച സമ്യക്ചാധ്യയനാഗമാത്। സമ്യക്കര്മോപസംന്യാസാത്സമ്യക്ചിത്തനിരോധനാത്
ശരിയായ ആഹാരക്രമം, പഠനവും അറിവും, കർമ്മത്തിന്റെ യുക്തമായ ഉപേക്ഷ, മനസ്സിന്റെ നിയന്ത്രണം — ഇതിലൂടെ,