തഥാ ഹി ബലവാന്രാജാ ജരാസന്ധോ മഹാദ്യുതിഃ। ബാഹുപ്രഹരണേനൈവ ഭീമേന നിഹതോ യുധി
അതുപോലെ, മഹാതേജസ്സുള്ള ബലവാനായ ജരാസന്ധൻ ഭീമൻ തന്റെ കൈകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ചു.
തസ്യ തേ ശമ ഏവാസ്തു പാണ്ഡവൈര്ഭരതര്ഷഭ। ഉഭയോഃ പക്ഷയോര്യുക്തം ക്രിയതാമവിശങ്കയാ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, പാണ്ഡവന്മാരുമായി സമാധാനം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഇരുവശത്തിനും യുക്തമായത് ഭയമില്ലാതെ ചെയ്യപ്പെടട്ടെ.
ഏവം കൃതേ മഹാരാജ പരം ശ്രേയസ്ത്വമാപ്സ്യസി। ഏവം ഗാവല്ഗണേ ക്ഷത്താ ധര്മാര്ഥസഹിതം വചഃ
ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ മഹാരാജാവേ, നീ പരമശ്രേയസ്സിനെ നേടും; ഇങ്ങനെ ഗാവൽഗണനായ സാരഥി ധർമ്മത്തോടും അർത്ഥത്തോടും ചേർന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഉക്തവാന്ന ഗൃഹീതം വൈ മയാ പുത്രഹിതൈഷിണാ
അവൻ പറഞ്ഞു, പക്ഷേ ഞാൻ എന്റെ മകനിന്റെ ഭാവി മാത്രം ആലോചിച്ച് അതു സ്വീകരിച്ചില്ല.
ഏവം ദ്യൂതജിതാഃ പാര്ഥാഃ കോപിതാശ്ച ദുരാത്മഭിഃ। ധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ സഹാമാത്യൈര്നികൃത്യാ ദ്വിജസത്തമ
ഇങ്ങനെ, പാർത്ഥന്മാർ ജുവയിൽ തോറ്റു, ദുഷ്ടഹൃദയമുള്ള ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെയും അവരുടെ മന്ത്രിമാരുടെയും കപടത്വം മൂലം കോപിതരായി, വഞ്ചിതരായി, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
ശ്രാവിതാഃ പരുഷാ വാചഃ സൃജന്തീര്വൈരമുത്തമമ്। കിമകുര്വത കൌരവ്യാ മമ പൂര്വപിതാമഹാഃ
അവർ കഠിനമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, അതു വലിയ വൈരാഗ്യത്തിന് വിത്തുവിതറി; അപ്പോൾ എന്റെ പൂർവ്വപിതാമഹന്മാരായ കൗരവന്മാർ എന്ത് ചെയ്തു?
കഥം ചൈശ്വര്യഭൂയിഷ്ഠാഃ സഹസാ ദുഃഖമേയുഷഃ। വനേ വിജഹ്രിരേ പാര്ഥാഃ ശക്രപ്രതിമതേജസഃ
ഇന്ദ്രനോടു തുല്യമായ തേജസ്സും സമൃദ്ധിയും ഉണ്ടായിരുന്ന പാണ്ഡവന്മാർ എങ്ങനെ അപ്രതീക്ഷിതമായി കഷ്ടപ്പാട് സഹിച്ചു വനത്തിൽ വാസം ചെയ്തു?
കേ ചൈതാനന്വവര്തന്ത പ്രാപ്താന്വ്യസനമുത്തമമ്। കിമാചാരാഃ കിമാഹാരാഃ ക്വച വാസോ മഹാത്മനാമ്
അവർക്കു ഈ വലിയ ദുരിതം വന്നപ്പോൾ ആരൊക്കെ കൂടെ പോയി? അവരുടേത് എങ്ങനെയായിരുന്നു ജീവിതരീതി, എന്താണ് അവർ ഭക്ഷിച്ചത്, എവിടെയാണ് ആ മഹാന്മാർ താമസിച്ചത്?
കഥം ദ്വാദശ വര്ഷാണി വനേ തേഷാം മഹാത്മനാമ്। വ്യതീയുര്ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ ശൂരാണാമനിവര്തിനാമ്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ആ ധീരരും സ്ഥിരതയുള്ളവരുമായ മഹാത്മാക്കൾ ആ പന്ത്രണ്ട് വർഷം എങ്ങനെ വനത്തിൽ കഴിച്ചു?
കഥം ച രാജപുത്രീ സാ പ്രവരാ സര്വയോഷിതാമ്। പതിവ്രതാ മഹാഭാഗാ സതതം പ്രിയവാദിനീ
സകല സ്ത്രീകളിലും ശ്രേഷ്ഠയായ രാജകുമാരി, ഭർത്താവിനോടു അഗാധമായ ഭക്തിയും ഭാഗ്യവും ഉള്ളതും എപ്പോഴും സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നതുമായ അവൾ എങ്ങനെ—
വനവാസമദുഃഖാര്ഹാ ദാരുണം പ്രത്യപദ്യത। ഏതദാചക്ഷ്വ മേ സര്വം വിസ്തരേണ തപോധന
വനവാസം അനുഭവിക്കാൻ യോജ്യയല്ലാത്ത അവൾ ആ കടുത്ത കഷ്ടത എങ്ങനെ ഏറ്റെടുത്തു? മഹാതപസ്സുള്ളവനേ, ഇതൊക്കെയും വിശദമായി എനിക്കു പറഞ്ഞുതരിക.
ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്സര്വം ഭൂരിദ്രവിണതേജസാമ്। കഥ്യമാനം ത്വയാ വിപ്ര പരം കൌതൂഹലം ഹി മേ
അവരുടെ സമ്പത്തും തേജസ്സും കുറിച്ച് നീ പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണാ; അതിനായി എനിക്ക് വലിയ കൗതുകമുണ്ട്.
ഏവം ദ്യൂതജിതാഃ പാര്ഥാഃ കോയിതാശ്ച ദുരാത്മഭിഃ। ധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ സഹാമാത്യൈര്നിര്യയുര്ഗജസാഹ്വയാത്
ഇങ്ങനെ, പാണ്ഡവന്മാർ ചതിയുള്ള ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും അവരുടെ മന്ത്രിമാരും ചൂതിൽ തോൽപ്പിച്ചു പരിഹസിച്ചപ്പോൾ, അവർ ഹസ്തിനപുരം വിട്ടുപോയി.
വര്ധമാനപുരദ്വാരാദഭിനിഷ്ക്രമ്യ തേ തദാ। ഉദങ്മുഖാഃ ശസ്ത്രഭൃതഃ പ്രയയുഃ സഹ കൃഷ്ണയാ
വളരുന്ന നഗരത്തിന്റെ വടക്കേ വാതിലിലൂടെ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച്, വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച്, അവർ കൃഷ്ണയോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.
ഇന്ദ്രസേനാദയശ്ചൈതാന്ഭൃത്യാഃ പരിചതുര്ദശ। രഥൈരനുയയുഃ ശീഘ്രൈഃ സ്ത്രിയ ആദായ സര്വശഃ
ഇന്ദ്രസേനനും മറ്റുള്ള പതിമൂന്നു ഭൃത്യന്മാരും വേഗമുള്ള രഥങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളെ ഒറ്റയടിക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടു അവരെ പിന്തുടർന്നു.
തതസ്തേ പുരുഷവ്യാഘ്രാ രഥാനാസ്ഥായ ഭാരത। ദദൃശുര്ജാഹ്നവീതീരേ പ്രമാണാഖ്യം മഹാവടമ്
അപ്പോൾ ആ പുരുഷസിംഹന്മാർ രഥങ്ങളിൽ കയറി, ഗംഗയുടെ തീരത്ത് പ്രമാണം എന്ന പേരിലുള്ള വലിയ ആൽമരത്തെ കണ്ടു.
വ്രജതസ്താന്വിദിത്വാ തു പൌരാഃ ശോകാഭിപീഡിതാഃ। ഗര്ഹയന്തോഽസകൃദ്ഭീഷ്മവിദുരദ്രോണഗൌതമാന്। ഊചുര്വൈ സമയം കൃത്വാ സമാഗമ്യ പരസ്പരമ്
അവരുടെ യാത്ര മനസ്സിലാക്കി, നഗരവാസികൾ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ഭീഷ്മൻ, വിദ്യുര്, ദ്രോൺ, കൃപ എന്നിവർക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും കുറ്റം ചൊല്ലി, ഒത്തുചേർന്ന് പരസ്പരം പറഞ്ഞു:
നേദമസ്തി കുലം സര്വം ന വയം നച നോ ഗൃഹാഃ। യത്രദുര്യോധനഃ പാപഃ സൌബലേയേന പാലിതഃ। കര്ണദുഃശാസനാദ്യൈശ്ച രാജ്യമേതച്ചികീര്ഷതി
ദുര്യോധനൻ ശകുനിപുത്രന്റെ സഹായത്തോടും കർണ്ണനും ദുഃശാസനനും മറ്റുള്ളവരും ചേർന്ന് ഈ രാജ്യം കൈവശമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നിടത്ത് കുടുംബമോ ഞങ്ങളോ വീടുകളോ ഇനി ഇല്ല.
ന തത്കുലം ന ചാചാരോ ന ധര്മോഽര്ഥഃ കുതഃ സുഖമ്। യത്ര പാപസഹായോഽയം പാപോ രാജ്യം ചികീര്ഷതി
ദുഷ്ടന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ പാപി രാജ്യം കൈവശമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നിടത്ത് കുടുംബമില്ല, നല്ല ആചാരമില്ല, ധർമ്മമില്ല, സമ്പത്തോ സുഖമോ ഇല്ല.
ദുര്യോധനോ ഗുരുദ്വേഷീ ത്യക്തധര്മഃ പ്രിയാനൃതഃ। അര്തലുബ്ധോഽഭിമാനീ ച നീചഃ പ്രകൃതിനിര്ഘൃണഃ
ദുര്യോധനൻ ഗുരുഭക്തിയില്ലാത്തവനും, ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവനും, കള്ളം പറയുന്നതിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവനും, സ്വാർത്ഥനും, അഹങ്കാരിയും, ചീത്ത സ്വഭാവവും ക്രൂരതയും ഉള്ളവനുമാണ്.
നേയമസ്തി മഹീ കൃത്സ്നാ യത്ര ദുര്യോധനോ നൃപഃ। സാധു ഗച്ഛാമഹേ സര്വേ യത്ര ഗച്ഛന്തി പാണ്ഡവാഃ
ദുര്യോധനൻ രാജാവായിരിക്കുന്നിടത്ത് ഈ ഭൂമി പൂർണ്ണമല്ല; പാണ്ഡവന്മാർ പോകുന്നിടത്തേക്ക് നാം എല്ലാവരും പോകാം.
സാനുക്രോശാ മഹാത്മാനോ വിജിതേന്ദ്രിയശത്രവഃ। ഹീമന്തഃ കീര്തിമന്തശ്ച ധര്മാചാരപരായണാഃ
അവർ കരുണയുള്ളവരും, മഹാത്മാക്കളും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ശത്രുക്കളെയും ജയിച്ചവരുമായവരും, വിനയമുള്ളവരും, പ്രശസ്തരുമായി, ധർമ്മത്തിലും നല്ല ആചാരത്തിലും സ്ഥിരതയുള്ളവരുമാണ്.
ഏവമുക്ത്വാഽനുജഗ്മുസ്തേ പാണ്ഡവാംസ്താന്സമേത്യ ച। ഊചുഃ പ്രാഞ്ജലയഃ സര്വേ താന്കുന്തീമാദ്രിനന്ദനാന്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവർ പാണ്ഡവന്മാരെ പിന്തുടർന്നു; അടുത്തെത്തി, കയ്യുകൂപ്പി കുന്തിയും മാദ്രിയും മക്കളോടു പറഞ്ഞു.
ക്വഗമിഷ്യഥ ഭദ്രംവസ്ത്യക്ത്വാഽസ്മാന്ദുഃഖഭാഗിനഃ। വയമപ്യനുയാസ്യാമോ യത്ര യൂയം ഗമിഷ്യഥ
നിങ്ങൾ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? ഞങ്ങളെ ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ വിട്ട് പോകുമ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് ആശംസകൾ. നിങ്ങൾ പോകുന്നിടത്തേക്ക് ഞങ്ങളും കൂടെ വരാം.
അധര്മേണ ജിതാഞ്ശ്രുത്വാ യുഷ്മാംസ്ത്യക്തഘൃണൈഃ പരൈഃ। ഉദ്വിഗ്നാഃ സ്മോ ഭൃശം സര്വേ നാസ്മാന്ഹാതുമിഹാര്ഹഥ
നീതിയില്ലാതെ, കരുണയില്ലാത്തവരാൽ നിങ്ങൾ തോറ്റുവെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വളരെ ദുഃഖിതരായി. നിങ്ങൾ ഞങ്ങളെ ഇവിടെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
ഭക്താനുരക്താന്സുഹൃദഃ സദാ പ്രിയഹിതേ രതാന്। കുരാജാഘിഷ്ഠിതേ രാജ്യേ ന വിനശ്യേമ സര്വശഃ
നിങ്ങളോടു ഭക്തിയും സ്നേഹവും ഉള്ള സുഹൃത്തുക്കൾ, എല്ലായ്പ്പോഴും നിങ്ങളുടെ സന്തോഷത്തിനും ക്ഷേമത്തിനുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ — കൌരവന്മാർ രാജ്യം ഭരിച്ചാലും, ഞങ്ങൾ മുഴുവനായി നശിക്കില്ലായിരുന്നു.
ശ്രൂയതാം ചാഭിധാസ്യാമോ ഗുണദോഷാന്നരര്ഷഭാഃ। ശുഭാശുഭാധിവാസേന സംസര്ഗഃ കുരുതേ യഥാ
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഗുണങ്ങളും ദോഷങ്ങളും ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ. നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയ ബന്ധം കൊണ്ടാണ് ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്.
വസ്ത്രമാപസ്തിലാന്ഭൂമിം ഗന്ധോ വാസയതേ യഥാ। പുഷ്പാണാമധിവാസേന തഥാ സംസര്ഗജാ ഗുണാഃ
തുണി, വെള്ളം, എള്ള്, മണ്ണ് എന്നിവക്ക് സുഗന്ധം പുഷ്പങ്ങളുമായി ചേർന്ന് ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, നല്ലവരോടു ചേർന്ന് ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
മോഹജാലസ്യ യോനിര്ഹി മൂഢൈരേവ സമാഗമഃ। അഹന്യഹനി ധര്മസ്യ യോനിഃ സാധുസമാഗമഃ
ഭ്രമയുടെ വലയുടെ ഉറവിടം, ഭ്രമിതരോടു കൂടിയുള്ള സങ്കൽപ്പമാണ്. ധർമ്മത്തിന്റെ ഉറവിടം, നല്ലവരോടു ദിവസേനയുള്ള സങ്കൽപ്പമാണ്.
തസ്മാത്പ്രാജ്ഞൈശ്ച വൃദ്ധൈശ്ച സുസ്വഭാവൈസ്തപസ്വിഭിഃ। സദ്ഭിശ്ച സഹ സംസര്ഗഃ കാര്യഃ ശമപരായണൈഃ
അതുകൊണ്ട്, ജ്ഞാനമുള്ളവരും പ്രായമുള്ളവരും നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവരും തപസ്സുകാരും ശാന്തതയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നല്ലവരുമായി ചേർന്ന് ജീവിക്കണം.