പ്രാതിഷ്ഠത തതോ ഭീഷ്മോ ദ്രോണേന സഹ സഞ്ജയ। കൃപശ്ച സോമദത്തശ്ച ബാഹ്ലീകശ്ച മഹാമനാഃ
അതിനുശേഷം ഭീഷ്മൻ ദ്രോണനോടൊപ്പം സഞ്ജയനും കൃപനും സോമദത്തനും മഹാത്മാവായ ബാഹ്ലികനും പുറപ്പെട്ടു.
തതോഽഹമബ്രുവം തത്ര വിദുരേണ പ്രചോദിതഃ। വരം ദദാനി കൃഷ്ണായൈ കാങ്ക്ഷിതം യദ്യദിച്ഛതി
അപ്പോൾ, വിദുരന്റെ പ്രേരണയാൽ ഞാൻ പറഞ്ഞു: 'ദ്രൗപദിക്ക് ആവശ്യമുള്ള വരം ഞാൻ നൽകുന്നു.'
അവൃണോത്തത്ര പാഞ്ചാലീ പാണ്ഡവാനാ --സതാമ്। സരഥാന്സധനുഷ്കാംശ്ചാപ്യനുജ്ഞാസിഷമപ്യഹമ്
അപ്പോൾ പാഞ്ചാളി അവിടത്തെ പാണ്ഡവന്മാരെയും അവരുടെ രഥങ്ങളെയും വില്ലുകളെയും തിരഞ്ഞെടുത്തു; ഞാനും അതിന് സമ്മതം നൽകി.
അഥാബ്രവീന്മഹാപ്രാജ്ഞോ വിദുരഃ സര്വധര്മവിത്। ഏതദന്താസ്തു ഭരതാ യദ്വ-കൃഷ്ണാ സഭാം ഗതാ
അതിനുശേഷം സർവ്വധർമ്മജ്ഞനായ വിദുരൻ പറഞ്ഞു: 'കൃഷ്ണാ സഭയിൽ പ്രവേശിച്ചതോടെ ഭാരതന്മാരുടെ അവസാനം ഇതാണ്.'
യൈഷാ പാഞ്ചാലരാജസ്യ സുതാ സാ ശ്രീരനുത്തമാ। പാഞ്ചാലീ പാണ്ഡവാനേതാന്ദൈവസൃഷ്ടോപസര്പതി
പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ മകളായ ഈ അപരിമിതമായ ഐശ്വര്യമായ പാഞ്ചാളി, ദേവന്മാർ അയച്ചതുപോലെ പാണ്ഡവന്മാരുടെ അടുക്കൽ എത്തുന്നു.
തസ്യാഃ പാര്ഥാഃ പരിക്ലേശം ന ക്ഷംസ്യന്തേ ഹ്യമര്ഷണാഃ। വൃഷ്ണയോ വാ മഹേഷ്വാസാഃ പാഞ്ചാലാ വാ മഹാരഥാഃ
അന്യായം സഹിക്കാത്ത പാണ്ഡവന്മാർ അവളുടെ ദുരിതം ഒരിക്കലും സഹിക്കില്ല; വൃഷ്ണികൾ എന്ന ധനുര്വീരരും പാഞ്ചാളരുടെ മഹാരഥികളും അതിന് സമ്മതിക്കില്ല.
തേന സത്യാഭിസന്ധേന വാസുദേവേന രക്ഷിതാഃ। ആഗമിഷ്യതി ബീഭത്സുഃ പഞ്ചാലൈഃ പരിവാരിതഃ
സത്യത്തിൽ ഉറച്ച വാസുദേവന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ ബീഭത്സു പാഞ്ചാളന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വരും.
തേഷാം മധ്യേ മഹേഷ്വാസോ ഭീമസേനോ മഹാബലഃ। ആഗമിഷ്യതി ധുന്വാനോ ഗദാം ദണ്ഡമിവാന്തകഃ
അവരുടെ ഇടയിൽ മഹാശക്തനായ ധനുര്വീരൻ ഭീമസേനൻ, യമനെപ്പോലെ ഗദ ചലിപ്പിച്ച് വരും.
തതോ ഗാണ്ഡീവനിര്ഘോഷം ശ്രുത്വാ പാര്ഥസ്യ ധീമതഃ। ഗദാവേഗം ച ഭീമസ്യ നാലം സോഢും നരാധിപാഃ
പിന്നീട്, ധീരനായ പാർത്ഥന്റെ ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ഗർജ്ജനവും ഭീമന്റെ ഗദയുടെ ശക്തിയും കേട്ടാൽ രാജാക്കന്മാർ അതിനെ സഹിക്കാനാവില്ല.
തത്ര മേ രോചതേ നിത്യം പാര്ഥൈഃ സാമ ന വിഗ്രഹഃ। കുരുഭ്യോ ഹി സദാ മന്യേ പാണ്ഡവാന്ബലവത്തരാന്
അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് പാർത്ഥന്മാരോടൊപ്പം സമാധാനമാണ് എപ്പോഴും ഇഷ്ടം, കലഹമല്ല; പാണ്ഡവന്മാർ കുരുക്കളേക്കാൾ എപ്പോഴും ശക്തരാണ് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
തഥാ ഹി ബലവാന്രാജാ ജരാസന്ധോ മഹാദ്യുതിഃ। ബാഹുപ്രഹരണേനൈവ ഭീമേന നിഹതോ യുധി
അതുപോലെ, മഹാതേജസ്സുള്ള ബലവാനായ ജരാസന്ധൻ ഭീമൻ തന്റെ കൈകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ചു.
തസ്യ തേ ശമ ഏവാസ്തു പാണ്ഡവൈര്ഭരതര്ഷഭ। ഉഭയോഃ പക്ഷയോര്യുക്തം ക്രിയതാമവിശങ്കയാ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, പാണ്ഡവന്മാരുമായി സമാധാനം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഇരുവശത്തിനും യുക്തമായത് ഭയമില്ലാതെ ചെയ്യപ്പെടട്ടെ.
ഏവം കൃതേ മഹാരാജ പരം ശ്രേയസ്ത്വമാപ്സ്യസി। ഏവം ഗാവല്ഗണേ ക്ഷത്താ ധര്മാര്ഥസഹിതം വചഃ
ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ മഹാരാജാവേ, നീ പരമശ്രേയസ്സിനെ നേടും; ഇങ്ങനെ ഗാവൽഗണനായ സാരഥി ധർമ്മത്തോടും അർത്ഥത്തോടും ചേർന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഉക്തവാന്ന ഗൃഹീതം വൈ മയാ പുത്രഹിതൈഷിണാ
അവൻ പറഞ്ഞു, പക്ഷേ ഞാൻ എന്റെ മകനിന്റെ ഭാവി മാത്രം ആലോചിച്ച് അതു സ്വീകരിച്ചില്ല.
ഏവം ദ്യൂതജിതാഃ പാര്ഥാഃ കോപിതാശ്ച ദുരാത്മഭിഃ। ധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ സഹാമാത്യൈര്നികൃത്യാ ദ്വിജസത്തമ
ഇങ്ങനെ, പാർത്ഥന്മാർ ജുവയിൽ തോറ്റു, ദുഷ്ടഹൃദയമുള്ള ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെയും അവരുടെ മന്ത്രിമാരുടെയും കപടത്വം മൂലം കോപിതരായി, വഞ്ചിതരായി, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
ശ്രാവിതാഃ പരുഷാ വാചഃ സൃജന്തീര്വൈരമുത്തമമ്। കിമകുര്വത കൌരവ്യാ മമ പൂര്വപിതാമഹാഃ
അവർ കഠിനമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, അതു വലിയ വൈരാഗ്യത്തിന് വിത്തുവിതറി; അപ്പോൾ എന്റെ പൂർവ്വപിതാമഹന്മാരായ കൗരവന്മാർ എന്ത് ചെയ്തു?
കഥം ചൈശ്വര്യഭൂയിഷ്ഠാഃ സഹസാ ദുഃഖമേയുഷഃ। വനേ വിജഹ്രിരേ പാര്ഥാഃ ശക്രപ്രതിമതേജസഃ
ഇന്ദ്രനോടു തുല്യമായ തേജസ്സും സമൃദ്ധിയും ഉണ്ടായിരുന്ന പാണ്ഡവന്മാർ എങ്ങനെ അപ്രതീക്ഷിതമായി കഷ്ടപ്പാട് സഹിച്ചു വനത്തിൽ വാസം ചെയ്തു?
കേ ചൈതാനന്വവര്തന്ത പ്രാപ്താന്വ്യസനമുത്തമമ്। കിമാചാരാഃ കിമാഹാരാഃ ക്വച വാസോ മഹാത്മനാമ്
അവർക്കു ഈ വലിയ ദുരിതം വന്നപ്പോൾ ആരൊക്കെ കൂടെ പോയി? അവരുടേത് എങ്ങനെയായിരുന്നു ജീവിതരീതി, എന്താണ് അവർ ഭക്ഷിച്ചത്, എവിടെയാണ് ആ മഹാന്മാർ താമസിച്ചത്?
കഥം ദ്വാദശ വര്ഷാണി വനേ തേഷാം മഹാത്മനാമ്। വ്യതീയുര്ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ ശൂരാണാമനിവര്തിനാമ്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ആ ധീരരും സ്ഥിരതയുള്ളവരുമായ മഹാത്മാക്കൾ ആ പന്ത്രണ്ട് വർഷം എങ്ങനെ വനത്തിൽ കഴിച്ചു?
കഥം ച രാജപുത്രീ സാ പ്രവരാ സര്വയോഷിതാമ്। പതിവ്രതാ മഹാഭാഗാ സതതം പ്രിയവാദിനീ
സകല സ്ത്രീകളിലും ശ്രേഷ്ഠയായ രാജകുമാരി, ഭർത്താവിനോടു അഗാധമായ ഭക്തിയും ഭാഗ്യവും ഉള്ളതും എപ്പോഴും സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നതുമായ അവൾ എങ്ങനെ—
വനവാസമദുഃഖാര്ഹാ ദാരുണം പ്രത്യപദ്യത। ഏതദാചക്ഷ്വ മേ സര്വം വിസ്തരേണ തപോധന
വനവാസം അനുഭവിക്കാൻ യോജ്യയല്ലാത്ത അവൾ ആ കടുത്ത കഷ്ടത എങ്ങനെ ഏറ്റെടുത്തു? മഹാതപസ്സുള്ളവനേ, ഇതൊക്കെയും വിശദമായി എനിക്കു പറഞ്ഞുതരിക.
ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്സര്വം ഭൂരിദ്രവിണതേജസാമ്। കഥ്യമാനം ത്വയാ വിപ്ര പരം കൌതൂഹലം ഹി മേ
അവരുടെ സമ്പത്തും തേജസ്സും കുറിച്ച് നീ പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണാ; അതിനായി എനിക്ക് വലിയ കൗതുകമുണ്ട്.
ഏവം ദ്യൂതജിതാഃ പാര്ഥാഃ കോയിതാശ്ച ദുരാത്മഭിഃ। ധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ സഹാമാത്യൈര്നിര്യയുര്ഗജസാഹ്വയാത്
ഇങ്ങനെ, പാണ്ഡവന്മാർ ചതിയുള്ള ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും അവരുടെ മന്ത്രിമാരും ചൂതിൽ തോൽപ്പിച്ചു പരിഹസിച്ചപ്പോൾ, അവർ ഹസ്തിനപുരം വിട്ടുപോയി.
വര്ധമാനപുരദ്വാരാദഭിനിഷ്ക്രമ്യ തേ തദാ। ഉദങ്മുഖാഃ ശസ്ത്രഭൃതഃ പ്രയയുഃ സഹ കൃഷ്ണയാ
വളരുന്ന നഗരത്തിന്റെ വടക്കേ വാതിലിലൂടെ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച്, വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച്, അവർ കൃഷ്ണയോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.
ഇന്ദ്രസേനാദയശ്ചൈതാന്ഭൃത്യാഃ പരിചതുര്ദശ। രഥൈരനുയയുഃ ശീഘ്രൈഃ സ്ത്രിയ ആദായ സര്വശഃ
ഇന്ദ്രസേനനും മറ്റുള്ള പതിമൂന്നു ഭൃത്യന്മാരും വേഗമുള്ള രഥങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളെ ഒറ്റയടിക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടു അവരെ പിന്തുടർന്നു.
തതസ്തേ പുരുഷവ്യാഘ്രാ രഥാനാസ്ഥായ ഭാരത। ദദൃശുര്ജാഹ്നവീതീരേ പ്രമാണാഖ്യം മഹാവടമ്
അപ്പോൾ ആ പുരുഷസിംഹന്മാർ രഥങ്ങളിൽ കയറി, ഗംഗയുടെ തീരത്ത് പ്രമാണം എന്ന പേരിലുള്ള വലിയ ആൽമരത്തെ കണ്ടു.
വ്രജതസ്താന്വിദിത്വാ തു പൌരാഃ ശോകാഭിപീഡിതാഃ। ഗര്ഹയന്തോഽസകൃദ്ഭീഷ്മവിദുരദ്രോണഗൌതമാന്। ഊചുര്വൈ സമയം കൃത്വാ സമാഗമ്യ പരസ്പരമ്
അവരുടെ യാത്ര മനസ്സിലാക്കി, നഗരവാസികൾ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ഭീഷ്മൻ, വിദ്യുര്, ദ്രോൺ, കൃപ എന്നിവർക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും കുറ്റം ചൊല്ലി, ഒത്തുചേർന്ന് പരസ്പരം പറഞ്ഞു:
നേദമസ്തി കുലം സര്വം ന വയം നച നോ ഗൃഹാഃ। യത്രദുര്യോധനഃ പാപഃ സൌബലേയേന പാലിതഃ। കര്ണദുഃശാസനാദ്യൈശ്ച രാജ്യമേതച്ചികീര്ഷതി
ദുര്യോധനൻ ശകുനിപുത്രന്റെ സഹായത്തോടും കർണ്ണനും ദുഃശാസനനും മറ്റുള്ളവരും ചേർന്ന് ഈ രാജ്യം കൈവശമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നിടത്ത് കുടുംബമോ ഞങ്ങളോ വീടുകളോ ഇനി ഇല്ല.
ന തത്കുലം ന ചാചാരോ ന ധര്മോഽര്ഥഃ കുതഃ സുഖമ്। യത്ര പാപസഹായോഽയം പാപോ രാജ്യം ചികീര്ഷതി
ദുഷ്ടന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ പാപി രാജ്യം കൈവശമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നിടത്ത് കുടുംബമില്ല, നല്ല ആചാരമില്ല, ധർമ്മമില്ല, സമ്പത്തോ സുഖമോ ഇല്ല.
ദുര്യോധനോ ഗുരുദ്വേഷീ ത്യക്തധര്മഃ പ്രിയാനൃതഃ। അര്തലുബ്ധോഽഭിമാനീ ച നീചഃ പ്രകൃതിനിര്ഘൃണഃ
ദുര്യോധനൻ ഗുരുഭക്തിയില്ലാത്തവനും, ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവനും, കള്ളം പറയുന്നതിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവനും, സ്വാർത്ഥനും, അഹങ്കാരിയും, ചീത്ത സ്വഭാവവും ക്രൂരതയും ഉള്ളവനുമാണ്.