ധാര്തരാഷ്ട്രസ്ത്രിസ്താശ്ച നിഖിലേനോപലഭ്യ തത്। ഗമനം പരികര്ഷം ച കൃഷ്ണായാ ദ്യൂതമണ്ഡലേ
ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ ഭാര്യമാർ, ദ്യുതസഭയിൽ കൃഷ്ണയെ അപമാനിച്ചതും അവളെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയതും അവളുടെ പുറപ്പെടലും മുഴുവൻ അറിഞ്ഞു.
രുരുദുഃ സുസ്വനം സര്വാ വിനിന്ദന്ത്യഃ കുരൂന്ഭൃശമ്। ദധ്യുശ്ച സുചിരം കാലം കരാസക്തമുഖാമ്ബുജാഃ
അവരൊക്കെയും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു, കുരുക്കളെ കഠിനമായി കുറ്റപ്പെടുത്തി, ദീർഘനേരം കൈകളിൽ മുഖം മറച്ച് ഇരുന്നു.
രാജാ ച ധൃതരാഷ്ട്രസ്തു പുത്രാണാമനയം തദാ। ധ്യായന്നുദ്വിഗ്നഹൃദയോ ന ശാന്തിമധിജഗ്മിവാന്
രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ, പുത്രന്മാരുടെ ദുഷ്കൃത്യം ഓർത്ത്, മനസ്സ് കുഴഞ്ഞ്, ഒരിക്കലും സമാധാനം കണ്ടെത്തിയില്ല.
സ ചിന്തയന്നനേകാഗ്രഃ ശോകവ്യാകുലചേതനഃ। ക്ഷത്തുഃ സമ്പ്രേഷയാമാസ ശീഘ്രമാഗമ്യതാമിതി
അനേകം ആശങ്കകളിൽ മുഴുകി, ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട മനസ്സോടെ, അവൻ വിദുരനെ വേഗം വരണമെന്ന് ആളയച്ചു.
തതോ ജഗാമ വിദുരോ ധൃതരാഷ്ട്രനിവേശനമ്। തം പര്യപൃച്ഛത്സംവിഗ്നോ ധൃതരാഷ്ട്രോ ജനാധിപഃ
അതിനുശേഷം വിദുരൻ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ വസതിയിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ഉത്കണ്ഠയോടെ രാജാവ് അവനെ ചോദ്യം ചെയ്തു.
വനം ഗതേഷു പാര്ഥേഷു നിര്ജിതേഷു ദുരോദരേ। ധൃതരാഷ്ട്രം മഹാരാജ തദാ ചിന്താ സമാവിശത്
പാണ്ഡവർ ദ്യുതസഭയിൽ തോറ്റു വനത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ, അന്നാണ് ധൃതരാഷ്ട്രനെ വലിയ ആശങ്ക പിടികൂടിയത്.
തം ചിന്തയാനമാസീനം ധൃതരാഷ്ട്രം ജനേശ്വരമ്। നിഃ ശ്വസന്തമനേകാഗ്രമിതി ഹോവാച സഞ്ജയഃ
ജനങ്ങളുടെ രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ ആലോചനയിൽ മുഴുകി ഇരിക്കയും, ആഴമായി നിശ്വാസം വിടുകയും ചെയ്യുന്നത് കണ്ടു ഞാൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അവാപ്യ വസുസമ്പൂര്ണാം വസുധാം വസുധാധിപ। പ്രവ്രാജ്യ പാണ്ഡവാന്രാജ്യാദ്രാജന്കിമനുശോചസി
ഭൂമിയെ സമ്പത്തുകൊണ്ട് നിറച്ച്, പാണ്ഡവരെ രാജ്യം വിട്ടു കടത്തിയിട്ടും, രാജാവേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് ഇപ്പോഴും ദുഃഖിക്കുന്നു?
അശോച്യത്വം കുതസ്തേഷാം യേഷാം വൈരം ഭവിഷ്യതി। പാണ്ഡവൈര്യുദ്ധശൌണ്ഡൈര്ഹി ബലവദ്ഭിര്മഹാരഥൈഃ
അവർക്കു ശത്രുത്വം ഉണ്ടാകാനിരിക്കുമ്പോൾ നീ എന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്? പാണ്ഡവർ യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ശക്തശാലികളല്ലേ?
തവേദം സുകൃതം രാജന്മഹദ്വൈരമുപസ്ഥിതമ്। വിനാശോ യേന ലോകസ്യ സാനുബന്ധോ ഭവിഷ്യതി
നിന്റെ ഈ പ്രവൃത്തിയാൽ വലിയ ശത്രുത്വം ഉണ്ടായി, അതിലൂടെ ലോകത്തെയും ബന്ധുക്കളെയും നാശം വരും.
വാര്യമാണോ ഹി ഭീഷ്മേണ ദ്രോണേന വിദുരേണ ച। പാണ്ഡവാനാം പ്രിയാം ഭാര്യാം ദ്രൌപദീം ധര്മചാരിണീമ്
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും വിദ്യുരനും തടഞ്ഞിട്ടും, പാണ്ഡവന്മാരുടെ പ്രിയഭാര്യയായ, ധർമ്മപഥത്തിൽ നടക്കുന്ന ദ്രൗപദിയെ നിന്റെ മകൻ വിളിപ്പിച്ചു.
പ്രാഹിണോദാനയേഹേതി പുത്രോ ദുര്യോധനസ്തവ। സൂതപുത്രം സുമന്ദാത്മാ നിര്ലജ്ജഃ പ്രാതികാമിനമ്
നിന്റെ മകൻ ദുര്യോധനൻ, ദുഷ്ടചിത്തനും ലജ്ജയില്ലാത്തവനുമായ്, സൂതപുത്രനായ പ്രതികാമിയെ, 'പോയി അവളെ കൊണ്ടുവാ' എന്നു പറഞ്ഞ് അയച്ചു.
യസ്മൈ ദേവാഃ പ്രയച്ഛന്തി പുരുഷായ പരാഭവമ്। ബുദ്ധിം തസ്യാപകര്ഷന്തി സോഽവാചീനാനി പശ്യതി
ദേവന്മാർ ആരെയോ തോൽവിക്ക് വിധിക്കുമ്പോൾ, അവനിൽ നിന്നു നല്ല ബുദ്ധി പിന്മാറുന്നു; അപ്പോൾ അവൻ തെറ്റായ രീതിയിൽ കാര്യങ്ങൾ കാണുന്നു.
ബുദ്ധൌ കലുഷഭൂതായാം വിനാശേ സമുപസ്ഥിതേ। അനയോ നയസങ്കാശോ ഹൃദയാന്നാപസര്പതി
മനസ്സ് മലിനമായപ്പോൾ, നാശം അടുത്ത് വന്നപ്പോൾ, അകത്തുനിന്നു തെറ്റായതിനെ ശരിയെന്നു തോന്നുന്ന അവസ്ഥ മാറുന്നില്ല.
അനര്ഥാശ്ചാര്ഥരൂപേണ അര്ഥാശ്ചാനര്ഥരൂപിണഃ। ഉത്തിഷ്ഠന്തി വിനാശായ നൂനം തച്ചാസ്യ രോചതേ
നഷ്ടങ്ങൾ നല്ലതുപോലെയും, നല്ലതുകൾ നഷ്ടംപോലെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ഇവയെല്ലാം നാശത്തിനായി ഉയിർക്കുന്നു, അതാണ് അവനു ഇഷ്ടം.
ന കാലോ ദണ്ഡമുദ്യമ്യ ശിരഃ കൃന്തതി കസ്യചിത്। കാലസ്യ ബലമേതാര്വാദ്വപരീതാര്ഥദര്ശനമ്
കാലം ആരുടെയും തലക്കു ശിക്ഷയുയർത്തുന്നില്ല; പക്ഷേ, കാലത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആളുകൾക്ക് കാര്യങ്ങൾ തെറ്റായി തോന്നുന്നു.
ആസാദിതമിദം ഘോരം തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്। പാഞ്ചാലീമപകര്ഷദ്ഭിഃ സഭാമധ്യേ തപസ്വിനീമ്
തപസ്സുള്ള പാഞ്ചാലിയെ സഭാമധ്യേ വലിച്ചിഴച്ച് കൊണ്ടുപോയ ഈ ഭയങ്കരവും ഉന്മാദകരവും രോമാഞ്ചം പകരുന്ന സംഭവമാണ് സംഭവിച്ചത്.
അയോനിജാം രൂപവതീം കുലേ ജാതാം വിഭാവസോഃ। കോ നു താം സര്വധര്മജ്ഞാം പരിഭൂയ യശസ്വിനീമ്
ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കാതെയും, സുന്ദരിയുമായും, ഉന്നത വംശത്തിൽ അഗ്നിദേവനിൽ നിന്നു ജനിച്ചവളുമായ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അറിയുന്ന, പ്രശസ്തയായ അവളെ ആരാണ് അപമാനിക്കാൻ ധൈര്യപ്പെടുന്നത്?
പര്യാനയേത്സഭാമധ്യേ വിനാ ദുര്ദ്യൂതദേവിനമ്। സ്ത്രീധര്മിണീ വരാരോഹാ ശോണിതേന പരിപ്ലുതാ
ദുർദൈവം നിറഞ്ഞ പാശക്രീഡയുടെ ദേവിയെ കൂടാതെ, നല്ല സ്വഭാവവും മനോഹാരിതയും ഉള്ള, രക്തത്തിൽ മലിനമായ സ്ത്രീയെ, ആരാണ് സഭാമധ്യേ കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്?
ഏകവസ്ത്രാഥ പാഞ്ചാലീ പാണ്ഡവാനഭ്യവൈക്ഷത। ഹൃതസ്വാന്ഹൃതരാജ്യാംശ്ച ഹൃതവസ്ത്രാന്ഹൃതശ്രിയഃ
പിന്നീട് പാഞ്ചാലി ഒരു വസ്ത്രം മാത്രമണിഞ്ഞ്, സ്വയം നഷ്ടപ്പെട്ടും, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടും, വസ്ത്രവും മഹത്വവും നഷ്ടപ്പെട്ട പാണ്ഡവന്മാരെ നോക്കി.
വിഹീനാന്സര്വകാമേഭ്യോ ദാസഭാവമുപാഗതാന്। ധര്മപാശപരിക്ഷിപ്താനശക്താനിവ വിക്രമേ
എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ടും, ദാസ്യത്തിൽ വീണും, ധർമ്മത്തിന്റെ കയറിൽ കെട്ടപ്പെട്ടും, ശക്തിയോടെ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയാതെയും ആയവർ.
ക്രുദ്ധാം ചാനര്ഹതീം കൃഷ്ണാം ദുഃഖിതാം കുരുസംസദി। ദുര്യോധനശ്ച കര്ണശ്ച കടുകാന്യഭ്യഭാഷതാമ്
അനർഹയായും, ദുഖിതയായും, കോപത്തോടെ കൃഷ്ണാ കുരുസഭയിൽ ഇരുന്നപ്പോൾ, ദുര്യോധനനും കർണ്ണനും അവളോട് കടുത്ത വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
തസ്യാഃ കൃപണചക്ഷുര്ഭ്യാം പ്രദഹ്യേതാപി മേദിനീ
അവളുടെ ദയനീയമായ കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് ഭൂമി തന്നെ കത്തിക്കളയാൻ അവൾക്ക് കഴിഞ്ഞേനെ.
അപി ശേഷം ഭവേദദ്യ പുത്രാണാം മമ സഞ്ജയ। ഭരതാനാം സ്ത്രിയഃ സര്വാ ഗാന്ധാര്യാ സഹ സങ്ഗതാഃ
സഞ്ജയ, ഇന്നെന്തെങ്കിലും എന്റെ മക്കളിൽ ശേഷിക്കുമോ? ഭാരതവംശത്തിലെ എല്ലാ സ്ത്രീകളും ഗാന്ധാരിയോടൊപ്പം കൂടിയിരിക്കുന്നു.
പ്രാകോശന്ഭൈരവം തത്ര ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണാം സഭാഗതാമ്। ധര്മിഷ്ടാം ധര്മപത്നീം ച രൂപയൌവനശാലിനീമ്
കൃഷ്ണയെ സഭയിൽ കാണുമ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠയുമായും ഭർത്താക്കന്മാരോടുള്ള ഭക്തിയോടെയും, സൗന്ദര്യവും യൗവനവും നിറഞ്ഞവളുമായ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, അവിടെ ഭയത്തോടെ ആരവം മുഴക്കി.
പ്രജാഭിഃസഹ സങ്ഗമ്യ ഹ്യനുശോചന്തി നിത്യശഃ। അഗ്നിഹോത്രാണി സായാഹ്നേ ച ചാഹൂയന്ത സര്വശഃ
ജനങ്ങളോടൊപ്പം കൂടിയ് അവർ എന്നും ദുഃഖിച്ചു; സന്ധ്യാകാലത്തിൽ എല്ലാ ഹോമങ്ങളും നടത്തപ്പെട്ടു.
ബ്രാഹ്മണാഃ കുപിതാശ്ചാസന്ദ്രൌപദ്യാഃ പരികര്ഷണേ। ആസീന്നിഷ്ഠാനകോ ഘോരോ നിര്ഘാതശ്ച മഹാനഭൂത്
ദ്രൗപദിയെ വലിച്ചിഴച്ചതിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർ കോപത്തോടെ മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു; ഒരു ഭയങ്കരമായ നിശ്ശബ്ദതയും വലിയ ഇടിമിന്നലും ഉണ്ടായി.
ദിവ ഉല്കാശ്ചാപതന്ത രാഹുശ്ചാര്കമുപാഗ്രസത്। അപര്വണി മഹാഘോരം പ്രജാനാം ജയന്ഭയമ്
ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ജ്വാലകൾ വീണു, രാഹു സൂര്യനെ പിടിച്ചു, അന്യായ സമയത്ത് വലിയ ഭയാനകത്വം ജനങ്ങളിൽ പടർന്നു.
തഥൈവ രഥശാലാസു പ്രാദുരാസീദ്ധുതാശനഃ। ധ്വജാശ്ചാപി വ്യശീര്യന്ത ഭരതാനാമഭൂതയേ
അങ്ങനെ തന്നെ, രഥശാലകളിൽ അഗ്നി പെട്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞു; ഭാരതന്മാരുടെ കൊടികൾ കീറിപ്പൊളിഞ്ഞു, ദുരന്തത്തിന് അടയാളമായി.
ദുര്യോധനസ്യാഗ്നിഹോത്രേ പ്രാക്രോശന്ഭൈരവം ശിവാഃ। താസ്തദാ പ്രത്യഭാഷന്ത രാസഭാഃ സര്വതോ ദിശഃ
ദുര്യോധനന്റെ ഹോമകുണ്ഡത്തിൽ ഭയങ്കരമായി നരികൾ കുരച്ചു; അതിന് മറുപടിയായി എല്ലാ ദിശകളിലും കഴുതകൾ നിലവിളിച്ചു.