തദവസ്ഥാന്സുതാന്സര്വാനുപസൃത്യാതിവത്സലാ। സ്വജമാനാഽവദച്ഛേകാത്തത്തദ്വിലപതീ ബഹു
അവസ്ഥയിൽ മുഴുവനും മക്കളെ സമീപിച്ച്, അത്യധികം സ്നേഹത്തോടെ അവരെ അണച്ചു പിടിച്ചു, പലതും വിലപിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കഥം സദ്ധര്മചാരിത്രാന്വൃത്തസ്ഥിതിവിഭൂഷിതാന്। അക്ഷുദ്രാന്ദൃഢഭക്താംശ്ച ദൈവതേജ്യാപരാന്സദാ
നല്ല ആചാരവും വ്രതനിഷ്ഠയും ഉള്ള, മനസ്സിൽ ചെറുതല്ലാത്ത, ദൃഢമായ ഭക്തിയുള്ള, ദേവാരാധനയിൽ എപ്പോഴും താല്പര്യമുള്ള നിങ്ങളെ എങ്ങനെ ഈ ദുരന്തം ബാധിച്ചു?
വ്യസനം വഃ സമഭ്യാഗാത്കോഽയം വിധിവിപര്യയഃ। കസ്യാപധ്യാനജം ചേദമാഗഃ പശ്യാമി വോ ധിയാ
ഈ വിധി മറിച്ചുപോകൽ എന്താണ് നിങ്ങളെ ബാധിച്ചത്? ആരുടെ ദുഷ്ടചിന്തയാൽ ഈ ദുരന്തം സംഭവിച്ചു? ആരോ ഉദ്ദേശപൂർവ്വം നിങ്ങൾക്ക് ഈ അന്യായം വരുത്തിയെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു.
സ്യാത്തു മദ്ഭാഗ്യദോഷോഽയം യാഽഹം യുഷ്മാനജീജനമ്। ദുഃഖായാസഭുജോഽത്യര്ഥം യുക്താനപ്യുത്തമൈര്ഗുണൈഃ
ഇത് എന്റെ ഭാഗ്യത്തിന്റെ ദോഷമായിരിക്കാം; ഉത്തമഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവരായ നിങ്ങളെ ഞാൻ ജനിപ്പിച്ചതാണ്, അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഞാൻ അത്യന്തം ദുഃഖവും കഷ്ടവും അനുഭവിക്കുന്നു.
കഥം വത്സ്യഥ ദുര്ഗേഷു വനേ ഋദ്ധിവിനാകൃതാഃ। വീര്യസത്വബലോത്സാഹതേജോഭിരകൃശാഃ കൃശാഃ
സമ്പത്ത് ഇല്ലാതെ കാടുകളിൽ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ജീവിക്കും? ശരീരത്തിൽ മാത്രം ക്ഷീണമുള്ള, പക്ഷേ ധൈര്യത്തിലും ശക്തിയിലും ഉത്സാഹത്തിലും തേജസ്സിലും ക്ഷീണമില്ലാത്ത നിങ്ങളെന്ത് ചെയ്യും?
യദ്യേവമഹമജ്ഞാസ്യം വനേ വാസം ഹി വോ ധ്രുവമ്। ശതശൃങ്ഗാന്മൃതേ പാണ്ഡൌ നാഗമിഷ്യം ഗജാഹ്വയമ്
ഇങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, ഞാൻ ഇനി അറിയാതെ ഇരിക്കില്ല; നിങ്ങൾ കാടിൽ താമസിക്കുക നിർഭാഗ്യമാണ്. പാണ്ഡു ശതശൃംഗപർവതത്തിൽ പോയതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക് പോകില്ല.
ധന്യം വഃ പിതരം മന്യേ തപോമേധാന്വിതം തഥാ। യഃ പുത്രാധിമസമ്പ്രാപ്യ സ്വര്ഗേച്ഛാമകരോത്പ്രിയാമ്
നിങ്ങളുടെ അച്ഛൻ തപസ്സും ജ്ഞാനവും ഉള്ള ഭാഗ്യശാലിയാണ്; മക്കളെ ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ കാണാതെ സ്വർഗത്തിൽ ഇഷ്ടം നേടിയവൻ.
ധന്യാം ചാതീന്ദ്രിയജ്ഞാനാമിമാം പ്രാപ്താം പരാം ഗതിമ്। മന്യേ തു മാദ്രീം ധര്മജ്ഞാം കല്യാണീം സര്വഥൈവ തു
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കപ്പുറം ജ്ഞാനം ഉള്ള, പരമഗതിയിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന, ധർമ്മം അറിഞ്ഞ, എല്ലാതരത്തിലും ശുഭമായ മാദ്രിയും ഭാഗ്യശാലിയാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
രത്യാ മത്യാ ച ഗത്യാ ച യയാഽഹമഭിസന്ധിതാ। ജീവിതപ്രിയതാം മഹ്യം ധിങ്മാം സങ്ക്ലേശഭാഗിനീമ്
സുഖത്തിലും ചിന്തയിലും യാത്രയിലും അവൾ എന്നെ മറികടന്നു; ഞാൻ ഏറ്റവും ആഗ്രഹിച്ച ജീവിതം അവൾ നേടി. കഷ്ടം പങ്കിടേണ്ടി വരുന്ന എന്നെ ലജ്ജിക്കുന്നു.
പുത്രകാ ന വിഹാസ്യേ വഃ കൃച്ഛ്രലബ്ധാന്പ്രിയാന്സതഃ। സാഽഹം യാസ്യാമി ഹി വനം ഹാ കൃഷ്ണേ കിം ജഹാസി മാമ്
എന്റെ മക്കളേ, പ്രിയപ്പെട്ടവരേ, നിങ്ങൾ എന്നെ കാണാൻ ഇനി കഴിയില്ല; അതിനാൽ ഞാൻ കാടിലേക്ക് പോകുന്നു. ഹാ കൃഷ്ണേ, നീ എന്നെ എന്തിന് ഉപേക്ഷിക്കുന്നു?
അന്തവത്യസുധര്മേഽസ്മിന്ധാത്രാ കിം നു പ്രമാദതഃ। മമാന്തോ നൈവ വിഹിതസ്തേനായുര്ന ജഹാതി മാമ്
ഈ ലൗകികധർമ്മം നശ്വരമാണെങ്കിൽ, സ്രഷ്ടാവിന് എന്ത് അശ്രദ്ധയാണു സംഭവിച്ചത്? എന്റെ അന്ത്യം അവൻ നിർണ്ണയിച്ചിട്ടില്ല, അതുകൊണ്ട് മരണവും എന്നെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല.
ഹാ കൃഷ്ണ ദ്വാരകാവാസിന്ക്വാസി സങ്കര്ഷണാനുജ। കസ്മാന്ന ത്രായസേ ദുഃഖാന്മാം ചേമാംശ്ച നരോത്തമാന്
ഹാ കൃഷ്ണേ, ദ്വാരകയിൽ വസിക്കുന്നവനേ, സംകർഷണന്റെ അനുജനേ, നീ എവിടെയാണ്? ഈ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് എന്നെയും ഈ ഉത്തമപുരുഷന്മാരെയും നീ രക്ഷിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
അനാദിനിധനം യേ ത്വാമനുധ്യായന്തി വൈ നരാഃ। താംസ്ത്വം പാസീത്യയം വാദഃ സ ഗതോ വ്യര്ഥതാം കഥമ്
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത നിന്നെ ധ്യാനിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ നീ രക്ഷിക്കുമെന്ന് പറയുന്നത് എങ്ങനെയാണ് വ്യർത്ഥമാകുന്നത്?
ഇമേ സദ്ധര്മമാഹാത്മ്യയശോവീര്യാനുവര്തിനഃ। നാര്ഹന്തി വ്യസനം ഭോക്തും നന്വേഷാം ക്രിയതാം ദയാ
സത്യധർമ്മത്തെയും മഹത്വത്തെയും പ്രശസ്തിയെയും വീര്യത്തെയും പിന്തുടരുന്ന ഇവർ ദുരിതം അനുഭവിക്കേണ്ടതല്ല. ഇവർക്കു കരുണ കാണിക്കണം.
സേയം നീത്യര്ഥവിജ്ഞേഷു കഥമാപദുപാഗതാ।। സ്ഥിതേഷു കുലനാഥേഷു കഥമാപദുപാഗതാ
നീതിയുടെ അർത്ഥത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർക്കു ഈ ദുരന്തം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു? കുടുംബത്തിന്റെ രക്ഷിതാക്കൾ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ഈ അനർത്ഥം എങ്ങനെ വന്നു?
ഹാ പാണ്ഡോ ഹാ മഹാരാജ ക്വാസി കിം സമുപേക്ഷസേ। പുത്രാന്വിവാസ്യതഃ സാധൂനരിഭിര്ദ്യൂതനിര്ജിതാന്
ഹാ പാണ്ഡു! ഹാ മഹാരാജാവ്! നീ എവിടെയാണ്? ശത്രുക്കൾ ചതിയിലൂടെ ജയിച്ച് നിന്റെ ധാർമ്മിക പുത്രന്മാരെ നാടുകടത്തുമ്പോൾ നീ എന്തുകൊണ്ട് മൗനമായി നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു?
സഹദേവ നിവര്തസ്വ നനു ത്വമസി മേ പ്രിയഃ। ശരീരാദപി മാദ്രേയ മാം മാ ത്യാക്ഷീഃ കുപുത്രവത്
സഹദേവാ, തിരിച്ചു വരിക. നീ എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ടവനല്ലേ? മാദ്രിയുടെ മകനേ, ദുഷ്ടപുത്രൻ പോലെ എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്, സ്വന്തം ശരീരത്തേക്കാൾ പോലും.
വ്രജന്തു ബ്രാതരസ്തേഽമീ യദി സത്യാഭിസന്ധിനഃ। മത്പരിത്രാണജം ധര്മമിഹൈവ ത്വമവാപ്നുഹി
നിന്റെ സഹോദരന്മാർ സത്യവാക്ക് പാലിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അവർ പോകട്ടെ. പക്ഷേ നീ ഇവിടെ തന്നെയിരുത്തി എന്നെ രക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ധർമ്മം നേടുക.
ഏവം വിപലതീം കുന്തീമഭിവാദ്യ പ്രണമ്യ ച। പാണ്ഡവാ വിഗതാനന്ദാ വനായൈവ പ്രവവ്രജുഃ
ഇങ്ങനെ ദുഃഖിതയായ കുഞ്ഞ്തിയെ വണങ്ങി ആദരിച്ച ശേഷം, സന്തോഷം നഷ്ടപ്പെട്ട പാണ്ഡവർ വനത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
വിദുരശ്ചാപി താമാര്താം കുന്തീമാശ്വാസ്യ ഹേതുഭിഃ। പ്രാവേശയദ്ഗൃഹം ക്ഷത്താ സ്വയമാര്തതരഃ ശനൈഃ
വിദുരനും അതീവ ദുഃഖിതയായ കുഞ്ഞ്തിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, സ്വയം കൂടുതൽ ദുഃഖിതനായിട്ടും, അവളെ മൃദുവായി വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
ധാര്തരാഷ്ട്രസ്ത്രിസ്താശ്ച നിഖിലേനോപലഭ്യ തത്। ഗമനം പരികര്ഷം ച കൃഷ്ണായാ ദ്യൂതമണ്ഡലേ
ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ ഭാര്യമാർ, ദ്യുതസഭയിൽ കൃഷ്ണയെ അപമാനിച്ചതും അവളെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയതും അവളുടെ പുറപ്പെടലും മുഴുവൻ അറിഞ്ഞു.
രുരുദുഃ സുസ്വനം സര്വാ വിനിന്ദന്ത്യഃ കുരൂന്ഭൃശമ്। ദധ്യുശ്ച സുചിരം കാലം കരാസക്തമുഖാമ്ബുജാഃ
അവരൊക്കെയും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു, കുരുക്കളെ കഠിനമായി കുറ്റപ്പെടുത്തി, ദീർഘനേരം കൈകളിൽ മുഖം മറച്ച് ഇരുന്നു.
രാജാ ച ധൃതരാഷ്ട്രസ്തു പുത്രാണാമനയം തദാ। ധ്യായന്നുദ്വിഗ്നഹൃദയോ ന ശാന്തിമധിജഗ്മിവാന്
രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ, പുത്രന്മാരുടെ ദുഷ്കൃത്യം ഓർത്ത്, മനസ്സ് കുഴഞ്ഞ്, ഒരിക്കലും സമാധാനം കണ്ടെത്തിയില്ല.
സ ചിന്തയന്നനേകാഗ്രഃ ശോകവ്യാകുലചേതനഃ। ക്ഷത്തുഃ സമ്പ്രേഷയാമാസ ശീഘ്രമാഗമ്യതാമിതി
അനേകം ആശങ്കകളിൽ മുഴുകി, ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട മനസ്സോടെ, അവൻ വിദുരനെ വേഗം വരണമെന്ന് ആളയച്ചു.
തതോ ജഗാമ വിദുരോ ധൃതരാഷ്ട്രനിവേശനമ്। തം പര്യപൃച്ഛത്സംവിഗ്നോ ധൃതരാഷ്ട്രോ ജനാധിപഃ
അതിനുശേഷം വിദുരൻ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ വസതിയിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ഉത്കണ്ഠയോടെ രാജാവ് അവനെ ചോദ്യം ചെയ്തു.
വനം ഗതേഷു പാര്ഥേഷു നിര്ജിതേഷു ദുരോദരേ। ധൃതരാഷ്ട്രം മഹാരാജ തദാ ചിന്താ സമാവിശത്
പാണ്ഡവർ ദ്യുതസഭയിൽ തോറ്റു വനത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ, അന്നാണ് ധൃതരാഷ്ട്രനെ വലിയ ആശങ്ക പിടികൂടിയത്.
തം ചിന്തയാനമാസീനം ധൃതരാഷ്ട്രം ജനേശ്വരമ്। നിഃ ശ്വസന്തമനേകാഗ്രമിതി ഹോവാച സഞ്ജയഃ
ജനങ്ങളുടെ രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ ആലോചനയിൽ മുഴുകി ഇരിക്കയും, ആഴമായി നിശ്വാസം വിടുകയും ചെയ്യുന്നത് കണ്ടു ഞാൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അവാപ്യ വസുസമ്പൂര്ണാം വസുധാം വസുധാധിപ। പ്രവ്രാജ്യ പാണ്ഡവാന്രാജ്യാദ്രാജന്കിമനുശോചസി
ഭൂമിയെ സമ്പത്തുകൊണ്ട് നിറച്ച്, പാണ്ഡവരെ രാജ്യം വിട്ടു കടത്തിയിട്ടും, രാജാവേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് ഇപ്പോഴും ദുഃഖിക്കുന്നു?
അശോച്യത്വം കുതസ്തേഷാം യേഷാം വൈരം ഭവിഷ്യതി। പാണ്ഡവൈര്യുദ്ധശൌണ്ഡൈര്ഹി ബലവദ്ഭിര്മഹാരഥൈഃ
അവർക്കു ശത്രുത്വം ഉണ്ടാകാനിരിക്കുമ്പോൾ നീ എന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്? പാണ്ഡവർ യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ശക്തശാലികളല്ലേ?
തവേദം സുകൃതം രാജന്മഹദ്വൈരമുപസ്ഥിതമ്। വിനാശോ യേന ലോകസ്യ സാനുബന്ധോ ഭവിഷ്യതി
നിന്റെ ഈ പ്രവൃത്തിയാൽ വലിയ ശത്രുത്വം ഉണ്ടായി, അതിലൂടെ ലോകത്തെയും ബന്ധുക്കളെയും നാശം വരും.