യുയുത്സുനാ കൃപേണാഥ സഞ്ജയേന ച ഭാരത। ഗാന്ധാര്യാ പൃഥയാ ചൈവ ഭീമാര്ജുനയമൈസ്തഥാ
യുയുത്സു, കൃപ, സഞ്ജയ, ഗന്ധാരി, പൃഥ, ഭീമ, അർജുനൻ ഇവരും,
വികര്ണേന ച വീരേണ ദ്രൌപദ്യാ ദ്രൌണിനാ തഥാ। സോമദത്തേന ച തഥാ ബാഹ്ലീകേന ച ധീമതാ
വീരനായ വികർണനും, ദ്രൗപദിയും, ദ്രോണപുത്രനും, സോമദത്തനും, ബുദ്ധിമാനായ ബാഹ്ലികനും,
വാര്യമാണോപി സതതം ന ച രാജന്നിയച്ഛതി। ഏവം സംവാര്യമാണോപി കൌന്തേയോ ഹിതകാമ്യയാ
എത്രയോ തടഞ്ഞിട്ടും, രാജാവേ, അവൻ പിന്മാറിയില്ല. ഇങ്ങനെ, നല്ലതിനു വേണ്ടി ഉപദേശം പറഞ്ഞിട്ടും, കുന്തിപുത്രൻ പാശം കളിക്കാൻ നിന്നു.
ദേവകാര്യാര്ഥസിദ്ധ്യര്ഥം മുഹൂര്തം കലിമാവിശത്। അവിഷ്ടഃ കലിനാ രാജഞ്ഛകുനിം പ്രത്യഭാഷത
ദേവന്മാരുടെ ഉദ്ദേശം പൂർത്തിയാക്കാൻ, ഒരു നിമിഷം കാളിയുടെ ബാധയിൽ അകപ്പെട്ട്, രാജാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ ശകുനിയോട് സംസാരിച്ചു.
ഏവം ഭവത്വിതി തദാ വനവാസായ ദീവ്യതി'। പ്രതിജഗ്രാഹ തം പാര്ഥോ ഗ്ലഹം ജഗ്രാഹ സൌബലഃ।। ജിതമിത്യേവ ശകുനിര്യുധിഷ്ഠിരമഭാഷത
അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ എന്ന് പറഞ്ഞ്, കാട്ടിൽ താമസിക്കാൻ പാശം കളിച്ചു. പാർഥൻ പന്ത് ഏറ്റുവാങ്ങി, ശകുനി പാശം എടുത്തു. ശകുനി യുദിഷ്ഠിരൻ തോറ്റുവെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
തതഃ പരാജിതാഃ പാര്ഥാ വനാവാസായ ദീക്ഷിതാഃ। അജിനാന്യുത്തരീയാണി ജഗൃഹുശ്ച യഥാക്രമമ്
അതിനുശേഷം, പാണ്ഡവർ തോറ്റു, കാട്ടിൽ പോകാൻ തയ്യാറായി. അവർ അജിനം ധരിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
അജിനൈഃ സംവൃതാന്ദൃഷ്ട്വാ ഹൃതരാജ്യാനരിന്ദമാന്। പ്രസ്ഥിതാന്വനവാസായ തതോ ദുഃശാസനോഽബ്രവീത്
രാജ്യവും മാനവും നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാരെ കുരിശലകളിൽ പൊതിഞ്ഞ് വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നതു കണ്ടു, ദുഃശാസനൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.
പ്രവൃത്തം ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ചക്രം രാജ്ഞോ മഹാത്മനഃ। പരാജിതാഃ പാണ്ഡവേയാ വിപത്തിം പരമാം ഗതാഃ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ ഭാഗ്യം തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പാണ്ഡവന്മാർ തോറ്റു, വലിയ ദുരന്തത്തിലേക്ക് വീണു.
അദ്യ ദേവാഃ സമ്പ്രയാതാഃ സമൈര്വര്ത്മഭിരസ്ഥലൈഃ। ഗുണജ്യേഷ്ഠാസ്തഥാ ശ്രേഷ്ഠാഃ ശ്രേയാംസോ യദ്വയം പരൈഃ
ഇന്ന് ദേവന്മാരും സമവായം പുലർത്തി തങ്ങളുടെ വഴികളിൽ പോയിരിക്കുന്നു; ഗുണത്തിലും മഹത്വത്തിലും മുൻപന്തിയിലായിരുന്നവർ നമ്മാൽ മറികടക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
നരകം പാതിതാഃ പാര്ഥാ ദീര്ഘകാലമനന്തകമ്। മുഖാച്ച ഹീനാ രാജ്യാച്ച വിനഷ്ടാഃ ശാശ്വതീഃ സമാഃ
പാർത്തന്മാർ ദീർഘകാലം അവസാനമില്ലാത്ത നരകത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെട്ടു; അവർക്ക് രാജ്യവും മാനവും നഷ്ടമായി, എക്കാലത്തേക്കുമായി നശിച്ചു.
ധനേന മത്താ യേ തേ സ്മ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്പ്രഹാസിഷുഃ। തേ നിര്ജിതാ ഹൃതധനാ വനമേഷ്യന്തി പാണ്ഡവഃ
സമ്പത്ത് കൊണ്ടു അഹങ്കരിച്ച് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ തോൽപ്പിക്കാമെന്നു വിചാരിച്ച പാണ്ഡവന്മാർ ഇപ്പോൾ തോറ്റു, സമ്പത്ത് നഷ്ടമായി, വനത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ചിത്രാന്സന്നാഹാനവമുഞ്ചന്തു ചൈഷാം വാസാംസി ദിവ്യാനി ച ഭാനുമന്തി।। വിവാസ്യന്താം രുരുചര്മാണി സര്വേ യഥാ ഗ്ലഹം സൌബലസ്യാഭ്യുപേതാഃ
അവരുടെ മനോഹരമായ ആയുധങ്ങളും പ്രകാശമുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും എടുത്തുകളയണം; അവർ കളിയിൽ ശകുനിയുടെ മകനോട് തോറ്റതുപോലെ, അവരുടെ കുരിശലകളും എല്ലാം പുറത്തേക്ക് തള്ളിക്കളയണം.
ന സന്തി ലോകേഷു പുമാംസ ഈദൃശാ ഇത്യേവ യേ ഭാവിതബുദ്ധയഃ സദാ। ജ്ഞാസ്യന്തി തേത്മാനമിമേഽദ്യ പാണ്ഡവാ വിപര്യയേ പാണ്ഢതിലാ ഇവാഫലാഃ
ലോകത്ത് തങ്ങളേക്കാൾ വലിയവരില്ലെന്നു എന്നും വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ഇവർ—ഇന്ന് ഈ പാണ്ഡവന്മാർ, ഭാഗ്യവിപരീതിയിൽ, വിത്ത് ഇല്ലാത്ത എള്ളുപോലെയും, അർത്ഥമില്ലാത്തവരായും തിരിച്ചറിയും.
ഇദം ഹി വാസോ യദി വേദൃശാനാം മനസ്വിനാം രൌരവമാഹവേഷു।। ആദീക്ഷിതാനാമജിനാനി യദ്വ- ദ്വലീയസാം പശ്യത പാണ്ഡവാനാമ്
ഇത്തരം ആളുകൾക്ക് ഇങ്ങനെയുള്ള വസ്ത്രങ്ങളാണ് യോജിച്ചത്—നോക്കൂ, പാണ്ഡവന്മാർ പോലുള്ള മഹാത്മാക്കൾക്ക് ഈ കുരിശലങ്ങൾ യോജിക്കുന്നു.
മഹാപ്രാജ്ഞഃ സൌമകിര്യജ്ഞസേനഃ കന്യാം പാഞ്ചാലീം പാണ്ഡവേഭ്യഃ പ്രദായ। അകാര്ഷിദ്വൈ സുകൃതം നേഹ കിഞ്ചിത് ക്ലീബാഃ പാര്ഥാഃ പതയോ യാജ്ഞസേന്യാഃ
മഹാപണ്ഡിതനായ യജ്ഞസേനൻ തന്റെ മകൾ പാഞ്ചാലിയെ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് നൽകി നല്ല കാര്യം ചെയ്തു; പക്ഷേ, അതൊന്നും ഫലിച്ചില്ല—യജ്ഞസേനിയുടെ ഭർത്താക്കളായ പാർത്തന്മാർ ഇപ്പോൾ ശക്തിയില്ലാത്തവരായി.
സൂക്ഷ്മപ്രാവാരാനജിനോത്തരീയാന് ദൃഷ്ട്വാഽരണ്യേ നിര്ധനാനപ്രതിഷ്ഠാന്। കാം ത്വം പ്രീതിം ലപ്സ്യസേ യാജ്ഞസേനി പതിം വൃണീഷ്വേഹ യമന്യമിച്ഛസി
കുറഞ്ഞ വസ്ത്രവും കുരിശലമേലുടുപ്പും ധരിച്ച്, ദാരിദ്ര്യത്തിലും അഭാവത്തിലും കിടക്കുന്ന ഇവരെ കാട്ടിൽ കണ്ടു, യജ്ഞസേനീ, നീ എങ്ങനെയൊരു സന്തോഷം കണ്ടെത്തും? ഇവിടെ നിന്നു നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭർത്താവിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കു.
ഏതേ ഹി സര്വേ കുരവഃ സമേതാഃ ക്ഷാന്താ ദാന്താഃ സുദ്രവിണോപപന്നാഃ। ഏഷാം വൃണീഷ്വൈകതമം പതിത്വേ ന ത്വാം നയേത്കാലവിപര്യയോഽയമ്
ഇവിടെ എല്ലാ കുരുക്കളും ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരിക്കുന്നു—ക്ഷമയും ആത്മനിയന്ത്രണവും സമ്പത്തും ഉള്ളവർ; ഇവരിൽ നിന്നു ഒരാളെ ഭർത്താവായി തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, ഇല്ലെങ്കിൽ ഈ ദുർഭാഗ്യം നിന്നെ അകറ്റിക്കളയും.
യഥാഽഫലാഃ ഷണ്ഢതിലാ യഥാ ചര്മമയാ മൃഗാഃ। തഥൈവ പാണ്ഡവാഃ സര്വേ യഥാ കാകയവാ അപി
വിത്തില്ലാത്ത എള്ളുപോലെയും, തൊലിയിൽ നിർമ്മിച്ച മൃഗങ്ങളെപ്പോലെയും, കാക്കകൾ തിന്നുന്ന യവംപോലെയും, പാണ്ഡവന്മാർ എല്ലാം അർത്ഥമില്ലാത്തവരാണ്.
കിം പാണ്ഡവാംസ്തേ പതിതാനുപാസ്യ മോഘഃ ശ്രമഃ ഷണ്ഢതിലാനുപാസ്യ। ഏവം നൃശംസഃ പരുഷാണി പാര്ഥാ- നശ്രാവയദ്ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രഃ
താഴ്ന്നുപോയ പാണ്ഡവന്മാരെ സേവിച്ച് എന്ത് പ്രയോജനം? വിത്തില്ലാത്ത എള്ളിനെ സേവിക്കുന്നത് പോലെ അതെല്ലാം വെറുതെ. ഇങ്ങനെ, ക്രൂരനായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ കഠിനവാക്കുകൾ കൊണ്ട് പാർത്തന്മാരെ അധികരിച്ചു.
തദ്വൈ ശ്രുത്വാ ഭീമസേനോഽത്യമര്ഷീ നിര്ഭര്ത്സ്യോച്ചൈഃ സന്നിഗൃഹ്യൈവ രോഷാത്। ഉവാച ചൈനം സഹസൈവോപഗമ്യ സിംഹോ യഥാ ഹൈമവതഃ ശൃഗാലമ്
അത് കേട്ട ഭീമസേനൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ, ശബ്ദം ഉയർത്തി ദുഃശാസനനെ കഠിനമായി ശാസിച്ചു; തന്റെ ക്രോധം അടിച്ചമർത്തി, പെട്ടെന്ന് അടുത്ത് ചെന്നു, ഹിമവാനിലെ സിംഹം ശൃഗാലത്തോട് സംസാരിക്കുന്നപോലെ പറഞ്ഞു.
ക്രൂര പാപജനൈര്ജുഷ്ടമകൃതാര്ഥം പ്രഭാഷസേ। ഗാന്ധാരവിദ്യയാ ഹി ത്വം രാജമധ്യേ വികത്ഥസേ
നീ ക്രൂരനും പാപികളുമായവരുടെ ഇടയിൽ നിന്ന് ഫലമില്ലാത്ത വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു; ഗന്ധാരദേശത്തിന്റെ ചതിയാൽ രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ നീ അഹങ്കരിക്കുന്നു.
യഥാ തുദസി മര്മാണി വാക്ഛരൈരിഹ നോ ഭൃശമ്। തഥാ സ്മാരയിതാ തേഽഹം കൃന്തന്മര്മാണി സംയുഗേ
നീ വാക്കുകളുടെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ഞങ്ങളെ എത്രമാത്രം വേദനിപ്പിച്ചുവോ, അതുപോലെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ പ്രധാനാംഗങ്ങൾ വെട്ടി നിന്നെ ഓർമ്മിപ്പിക്കും.
യേ ച ത്വാമനുവര്തന്തേ ക്രോധലോഭവശാനുഗാഃ। ഗോപ്താരഃ സാനുബന്ധാംസ്താന്നേതാഽസ്മി യമസാദനമ്
കോപവും ലോഭവും കൊണ്ടു നിന്നെ പിന്തുടരുന്നവരും, അവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നവരും ബന്ധുക്കളും—അവരെല്ലാവരെയും ഞാൻ യമലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകും.
ഏവം ബ്രുവാണമജിനൈര്വിവാസിതം ദുഃശാസനസ്തം പരിനൃത്യതി സ്മ। മധ്യേ കുരൂണാം ധര്മനിബദ്ധമാര്ഗം ഗൌര്ഗൌരിതി സ്മാഹ്വയന്മുക്തലജ്ജഃ
ഇങ്ങനെ കുരിശലയിൽ പൊതിഞ്ഞ് സംസാരിച്ച ഭീമനെ ചുറ്റി, ദുഃശാസനൻ കുരുക്കളുടെ നടുവിൽ നാണമില്ലാതെ 'പശു, പശു' എന്നു വിളിച്ചു, അധർമ്മപഥത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്തു.
നൃശംസ പരുഷം വക്തും ദുഃശാസന ത്വയാ। നികൃത്യാ ഹി ധനം ലബ്ധ്വാ കോ വികത്ഥിതുമര്ഹതി
ദുഃശാസനേ, ക്രൂരവും കഠിനവുമായ വാക്കുകൾ പറയാൻ, വഞ്ചനയിലൂടെ സമ്പത്ത് നേടിയവൻക്ക് അഭിമാനിക്കാൻ എന്ത് അവകാശം ഉണ്ട്?
മൈവ സ്മ സുകൃതാം ലോകാന്ഗച്ഛേത്പാര്ഥോ വൃകോദരഃ। യദി വക്ഷോ ഹി തേ ഭിത്ത്വാ ന പിബേച്ഛോണിതം രണേ
യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ നെഞ്ച് ചിതറിച്ച് രക്തം കുടിക്കാതിരുന്നാൽ, അർജുനനും ഭീമനും സദാചാരികളായ ലോകങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കരുത്.
ധാര്തരാഷ്ട്രാന്രണേ ഹത്ത്വാ മിഷതാം സര്വധന്വിനാമ്। ശമം ഗന്താഽസ്മി നചിരാത്സത്യമേതദ്ബ്രവീമി തേ
യുദ്ധത്തിൽ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ എല്ലാവരും കാണുന്ന മുന്നിൽ വധിച്ച ശേഷം, ഞാൻ ഉടൻ സമാധാനം നേടും; ഇത് ഞാൻ സത്യമായാണ് പറയുന്നത്.
തസ്യ രാജാ സിംഹഗതേഃ സഖേലം ദുര്യോധനോ ഭീമസേനസ്യ ഹര്ഷാത്। ഗതിം സ്വഗത്യാഽനുചകാര മന്ദോ നിര്ഗച്ഛതാം പാണ്ഡവാനാം സഭായാഃ
പാണ്ഡവന്മാർ സഭയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുമ്പോൾ, ഭീമസേനന്റെ സിംഹനട കാണുമ്പോൾ, ദുര്യോധനൻ സന്തോഷത്തോടെ അവന്റെ നട അനുകരിച്ച്, മണ്ടനായി പെരുമാറി.
നൈതാവതാ കൃതമിത്യബ്രവീത്തം വൃകോദരഃ സന്നിവൃത്താര്ധകായഃ। ശീഘ്രം ഹി ത്വാം നിഹതം സാനുബന്ധം സംസ്മാര്യാഹം പ്രതിവക്ഷ്യാമി മൂഢ
ഭീമൻ അർദ്ധശരീരത്തോടെ തിരിഞ്ഞ് പറഞ്ഞു: 'ഇതോടെ കാര്യങ്ങൾ തീർന്നില്ല. ഉടൻ തന്നെ നിന്നെയും നിന്റെ കൂട്ടുകാരെയും ഞാൻ വധിച്ചപ്പോൾ, നീയൊരു മണ്ടൻ എന്നായി ഞാൻ നിന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തും.'
ഏവം സമീക്ഷ്യാത്മനി ചാവമാനം നിയമ്യ മന്യും ബലവാന്സ മാനീ। രാജാനുഗഃ സംസദി കൌരവാണാം വിനിഷ്കാമന്വാക്യമുവാച ഭീമഃ
തനിക്കുണ്ടായ അപമാനം മനസ്സിലാക്കി, ശക്തനും അഭിമാനിയുമായ ഭീമൻ തന്റെ കോപം നിയന്ത്രിച്ച്, രാജാവിനെ അനുഗമിച്ച് കൗരവസഭയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.