അസമ്ഭവോ ഹേമമയസ്യ ജന്തോ- സ്തഥാപി രാമോ ലുലുഭേ മൃഗായ। പ്രായഃ സമാസന്നപരാഭവാണാം ധിയോ വിപര്യസ്തതരാ ഭവന്തി
പൊന്നിൽ നിന്നുള്ള ജീവി ഉണ്ടാകാൻ കഴിയില്ല, എങ്കിലും രാമൻ ആ മൃഗത്തെ കണ്ടപ്പോൾ ആകർഷിതനായി. പരാജയത്തോട് സമീപിക്കുന്നവരുടെ മനസ്സുകൾ കൂടുതലായി ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാവാറുണ്ട്.
ഇതി ബ്രുവന്നിവവൃതേ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ പാണ്ഡവഃ। ജാനാംശ്ച ശകുനേര്മായാം പാര്ഥോ ദ്യൂതമിയാത്പുനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പാണ്ഡവൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം തിരികെ മടങ്ങി; ശകുനിയുടെ കപടം അറിയാമായിരുന്നിട്ടും പാർത്ഥൻ വീണ്ടും പാശ കളിക്കാനായി പോയി.
വിവിശുസ്തേ സഭാം താം തു പുനരേവ മഹാരഥാഃ। വ്യഥയന്തി സ്മ ചേതാംസി മുഹൃദാം ഭരതര്ഷഭാഃ
അപ്പോൾ ആ മഹാശക്തന്മാർ വീണ്ടും ആ സഭയിൽ കയറി; ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഹൃദയത്തിൽ വലിയ വേദന അനുഭവിച്ചു.
യഥോപജോഷമാസീനാഃ പുനര്ദ്യൂതപ്രവൃത്തയേ। സര്വലോകവിനാശായ ദൈവേനോപനിപീഡിതാഃ
മുമ്പുപോലെ ഇരുന്ന്, വീണ്ടും പാശ കളി തുടങ്ങാൻ തയ്യാറായി, അവർ വിധിയുടെ ഭാരം മൂലം എല്ലാം നശിപ്പിക്കാൻ വിധിക്കപ്പെട്ടവരായി.
അമുഞ്ചത്സ്ഥവിരോ യദ്വോ ധനം പൂജിതമേവ തത്। മഹാധനം ഗ്ലഹം ത്വേകം ശൃണു ഭോ ഭരതര്ഷഭ
വയസ്സനായവൻ നിങ്ങളുടെ സമ്പത്ത് വിട്ടുകൊടുത്തു, അത് ആദരത്തോടെ കാത്തുവച്ചതായിരുന്നു; പക്ഷേ, ഇപ്പോൾ, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഒരു വലിയ പന്ത് മാത്രം കേൾക്കൂ.
വയം വാ ദ്വാദശാബ്ദാനി യുഷ്മാഭിര്ദ്യൂതനിര്ജിതാഃ। പ്രവിശേമ മഹാരണ്യം രൌരവാജിനവാസസഃ
'നിങ്ങൾ പാശ കളിയിൽ ഞങ്ങളോട് തോറ്റാൽ, ഞങ്ങൾ പന്ത്രണ്ട് വർഷം വലിയ കാടിൽ കുരുമുളകുപോലുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച് താമസിക്കും.'
ത്രയോദശം ച സ്വജനൈരജ്ഞാതാഃ പരിവത്സരമ്। ജ്ഞാതാശ്ച പുനരന്യാനി വനേ വര്ഷാണി ദ്വാദശ
'പതിന്മൂന്നാം വർഷം, ഞങ്ങൾ ആരും അറിയാതെ നമ്മുടെ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു വർഷം കഴിയണം; ആരെങ്കിലും തിരിച്ചറിയുകയാണെങ്കിൽ, വീണ്ടും പന്ത്രണ്ട് വർഷം കാട്ടിൽ കഴിയേണ്ടി വരും.'
അസ്മാഭിര്നിര്ജിതാ യൂയം വനേ ദ്വാദശ വത്സരാന്। വസധ്വം കൃഷ്ണയാ സാര്ധമജിനൈഃ പ്രതിവാസിതാഃ
'നിങ്ങൾ ഞങ്ങളോട് തോറ്റാൽ, നിങ്ങൾയും കൃഷ്ണയും കുരുമൃഗത്തിന്റെ ചർമ്മം ധരിച്ച് പന്ത്രണ്ട് വർഷം കാട്ടിൽ താമസിക്കണം.'
ത്രയോദശം ച സ്വജനൈരജ്ഞാതാഃ പിരവത്സരമ്। ജ്ഞാതാശ്ച പുനരന്യാനി വനേ വര്ഷാണി ദ്വാദശ
പന്ത്രണ്ടു വർഷം പാണ്ഡവർ കാട്ടിൽ താമസിക്കണം, ആരും അവരെ തിരിച്ചറിയരുത്. തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടാൽ, വീണ്ടും പന്ത്രണ്ടു വർഷം കാട്ടിൽ കഴിയേണ്ടി വരും.
ത്രയോദശേ ച നിര്വൃത്തേ പുനരേവ യഥോചിതമ്। സ്വരാജ്യം പ്രതിപത്തവ്യമിതരൈരഥവേതരൈഃ
പതിമൂന്നാം വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ, അവർക്കു തക്ക വിധത്തിൽ അവരുടെ രാജ്യം തിരിച്ചു ലഭിക്കണം; അതു മറ്റുള്ളവരാലോ, അല്ലെങ്കിൽ സ്വയം കൊണ്ടോ ആയിരിക്കാം.
അനേന വ്യവസായേന സഹാസ്മാഭിര്യുധിഷ്ഠിര। അക്ഷാനുപ്ത്വാ പുനര്ദ്യൂതമേഹി ദീവ്യസ്വ ഭാരത
ഈ ഉടമ്പടിയോടെ, യുദിഷ്ഠിരാ, നാം വീണ്ടും പാശം കളിക്കാം. പാശം ഇട്ടശേഷം, ഭാരതവംശജാ, നീ വീണ്ടും കളിക്കൂ.
അഥ സഭ്യാഃ സഭാമധ്യേ സമുച്ഛ്രിതകരാസ്തദാ। ഊചുരുദ്വിഗ്നമനസഃ സംവേഗാത്സര്വ ഏവ ഹി
അപ്പോൾ സഭയിൽ എല്ലാവരും കൈ ഉയർത്തി, ഭയത്താൽ മനസ്സിൽ വലിയ ആശങ്കയോടെ സംസാരിച്ചു.
അഹോ ധിഗ്ബാന്ധവാ നൈനം ബോധയന്തി മഹദ്ഭയമ്। ബുദ്ധ്യാ ബുദ്ധ്യേന്ന വാ ബുദ്ധ്യേദയം വൈ ഭരതര്ഷഭ
അയ്യോ! ഈ വലിയ ഭീഷണിയെ കുറിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞുതരാത്ത ബന്ധുക്കൾക്ക് ലജ്ജിക്കണം. ബുദ്ധിയാലോ അല്ലയോ, ഈ ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ അതു മനസ്സിലാക്കണം.
ജനപ്രവാദാന്സുബഹൂഞ്ശൃണ്വന്നപി നരാധിപഃ। ഹ്രിയാ ച ധര്മസംയോഗാത്പാര്ഥോ ദ്യൂതമിയാത്പുനഃ
ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് പല തരത്തിലുള്ള വാർത്തകൾ കേട്ടിട്ടും, ലജ്ജയും ധർമ്മം പാലിക്കേണ്ടതും കാരണം, രാജാവ് വീണ്ടും പാശം കളിക്കാൻ തയ്യാറാവും, പാർത്ഥാ.
ജാനന്നാപി മഹാബുദ്ധിഃ പുനര്ദ്യൂതമവര്തയത്। അപ്യാസന്നോ വിനാശഃ സ്യാത്കുരൂണാമിതിചിന്തയന്
എല്ലാം അറിയാമായിരുന്നിട്ടും, വലിയ ബുദ്ധിമാനായവൻ വീണ്ടും പാശം കളിച്ചു; കുരുക്കളുടെ നാശം അടുത്തിരിക്കാം എന്ന് വിചാരിച്ച്.
കഥം വൈ മദ്വിധോ രാജാ സ്വധര്മമനുപാലയന്। ആഹൂതോ വിനിവര്തേത ദീവ്യാമി ശകുനേ ത്വയാ
എന്റെ പോലുള്ള ഒരു രാജാവ്, തന്റെ കർത്തവ്യം പാലിക്കുമ്പോൾ, വിളിച്ചാൽ എങ്ങനെ പിന്മാറും? ശകുനി, ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം കളിക്കും.
ഗവാശ്വം ബഹുധേനുകമപര്യന്തമജാവികമ്। ഗജാഃ കോശോ ഹിരണ്യം ച ദാസീദാസാശ്ച സര്വശഃ
പശുക്കൾ, കുതിരകൾ, അനവധി ആടുമാടുകൾ, ആനകൾ, ധനം, പൊന്നും, എല്ലാ ദാസികളും ദാസന്മാരും —
ഹിത്വാ നോ ഗ്ലഹ ഏവൈകോ വനവാസായ പാണ്ഡവാഃ। യൂയം വയം വാ വിജിതാ വസേമ വനമാശ്രിതാഃ
ഇവയെല്ലാം പന്തായി വയ്ക്കാതെ, കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നത് മാത്രം പന്തായി വയ്ക്കാം, പാണ്ഡവർ. നിങ്ങൾ ജയിച്ചാലോ ഞങ്ങൾ ജയിച്ചാലോ, തോറ്റവർ കാട്ടിൽ താമസിക്കണം.
ത്രയോദശം ച വൈ വര്ണമജ്ഞാതാഃ സ്വജനൈസ്തഥാ। അനേന വ്യവസായേന ദീവ്യാമ പുരുഷര്ഷഭാഃ
പതിമൂന്നു വർഷം സ്വന്തം ആളുകൾക്ക് അറിയപ്പെടാതെ കഴിയേണ്ടതും ഈ ഉടമ്പടിയോടൊപ്പം, മഹാന്മാരേ, നാം പാശം കളിക്കാം.
ഏവം ദൈവബലാവിഷ്ടോ ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ। ഭീഷ്മദ്രോണാഽഽവാര്യമാണോ വിദുരേണ ച ധീമതാ
ഇങ്ങനെ, വിധിയുടെ ശക്തിയിൽ പിടിയിലായ യുദിഷ്ഠിരൻ, ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും ബുദ്ധിമാനായ വിദുരനും തടഞ്ഞിട്ടും,
യുയുത്സുനാ കൃപേണാഥ സഞ്ജയേന ച ഭാരത। ഗാന്ധാര്യാ പൃഥയാ ചൈവ ഭീമാര്ജുനയമൈസ്തഥാ
യുയുത്സു, കൃപ, സഞ്ജയ, ഗന്ധാരി, പൃഥ, ഭീമ, അർജുനൻ ഇവരും,
വികര്ണേന ച വീരേണ ദ്രൌപദ്യാ ദ്രൌണിനാ തഥാ। സോമദത്തേന ച തഥാ ബാഹ്ലീകേന ച ധീമതാ
വീരനായ വികർണനും, ദ്രൗപദിയും, ദ്രോണപുത്രനും, സോമദത്തനും, ബുദ്ധിമാനായ ബാഹ്ലികനും,
വാര്യമാണോപി സതതം ന ച രാജന്നിയച്ഛതി। ഏവം സംവാര്യമാണോപി കൌന്തേയോ ഹിതകാമ്യയാ
എത്രയോ തടഞ്ഞിട്ടും, രാജാവേ, അവൻ പിന്മാറിയില്ല. ഇങ്ങനെ, നല്ലതിനു വേണ്ടി ഉപദേശം പറഞ്ഞിട്ടും, കുന്തിപുത്രൻ പാശം കളിക്കാൻ നിന്നു.
ദേവകാര്യാര്ഥസിദ്ധ്യര്ഥം മുഹൂര്തം കലിമാവിശത്। അവിഷ്ടഃ കലിനാ രാജഞ്ഛകുനിം പ്രത്യഭാഷത
ദേവന്മാരുടെ ഉദ്ദേശം പൂർത്തിയാക്കാൻ, ഒരു നിമിഷം കാളിയുടെ ബാധയിൽ അകപ്പെട്ട്, രാജാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ ശകുനിയോട് സംസാരിച്ചു.
ഏവം ഭവത്വിതി തദാ വനവാസായ ദീവ്യതി'। പ്രതിജഗ്രാഹ തം പാര്ഥോ ഗ്ലഹം ജഗ്രാഹ സൌബലഃ।। ജിതമിത്യേവ ശകുനിര്യുധിഷ്ഠിരമഭാഷത
അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ എന്ന് പറഞ്ഞ്, കാട്ടിൽ താമസിക്കാൻ പാശം കളിച്ചു. പാർഥൻ പന്ത് ഏറ്റുവാങ്ങി, ശകുനി പാശം എടുത്തു. ശകുനി യുദിഷ്ഠിരൻ തോറ്റുവെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
തതഃ പരാജിതാഃ പാര്ഥാ വനാവാസായ ദീക്ഷിതാഃ। അജിനാന്യുത്തരീയാണി ജഗൃഹുശ്ച യഥാക്രമമ്
അതിനുശേഷം, പാണ്ഡവർ തോറ്റു, കാട്ടിൽ പോകാൻ തയ്യാറായി. അവർ അജിനം ധരിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
അജിനൈഃ സംവൃതാന്ദൃഷ്ട്വാ ഹൃതരാജ്യാനരിന്ദമാന്। പ്രസ്ഥിതാന്വനവാസായ തതോ ദുഃശാസനോഽബ്രവീത്
രാജ്യവും മാനവും നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാരെ കുരിശലകളിൽ പൊതിഞ്ഞ് വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നതു കണ്ടു, ദുഃശാസനൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.
പ്രവൃത്തം ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ചക്രം രാജ്ഞോ മഹാത്മനഃ। പരാജിതാഃ പാണ്ഡവേയാ വിപത്തിം പരമാം ഗതാഃ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ ഭാഗ്യം തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പാണ്ഡവന്മാർ തോറ്റു, വലിയ ദുരന്തത്തിലേക്ക് വീണു.
അദ്യ ദേവാഃ സമ്പ്രയാതാഃ സമൈര്വര്ത്മഭിരസ്ഥലൈഃ। ഗുണജ്യേഷ്ഠാസ്തഥാ ശ്രേഷ്ഠാഃ ശ്രേയാംസോ യദ്വയം പരൈഃ
ഇന്ന് ദേവന്മാരും സമവായം പുലർത്തി തങ്ങളുടെ വഴികളിൽ പോയിരിക്കുന്നു; ഗുണത്തിലും മഹത്വത്തിലും മുൻപന്തിയിലായിരുന്നവർ നമ്മാൽ മറികടക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
നരകം പാതിതാഃ പാര്ഥാ ദീര്ഘകാലമനന്തകമ്। മുഖാച്ച ഹീനാ രാജ്യാച്ച വിനഷ്ടാഃ ശാശ്വതീഃ സമാഃ
പാർത്തന്മാർ ദീർഘകാലം അവസാനമില്ലാത്ത നരകത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെട്ടു; അവർക്ക് രാജ്യവും മാനവും നഷ്ടമായി, എക്കാലത്തേക്കുമായി നശിച്ചു.