സാന്ത്വ്യമാനോ വീക്ഷമാണഃ പാര്ഥേനാക്ലിഷ്ടകര്മണാ। ഖിദ്യത്യേവ മഹാബാഹുരന്തര്ദാഹേന വീര്യവാന്
പാപമില്ലാത്ത പ്രവൃത്തിയുള്ള അർജുനൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചിട്ടും, ആ മഹാബാഹുവിന് ഉള്ളിൽ ദാഹം കത്തിയതിനാൽ, അവൻ കൂടുതൽ വിഷമിച്ചു.
ക്രുദ്ധസ്യ തസ്യ സ്രോതോഭ്യഃ കര്ണാദിഭ്യോ നരാധിപ। സധൂമഃ സസ്ഫുലിങ്ഗാര്ചിഃ പാവകഃ സമജായത
രാജാവേ, കോപത്തിൽ അവന്റെ ചെവികളിൽനിന്നും മറ്റ് അവയവങ്ങളിൽനിന്നും പുകയും ചിന്തകളും ഉള്ള തീപോലെ ജ്വാല ഉയർന്നു.
ഭ്രുകുടീകൃതദുഷ്പ്രേക്ഷ്യമഭവത്തസ്യ തന്മുഖമ്। യുഗാന്തകാലേ സമ്പ്രാപ്തേ കൃതാന്തസ്യേവ രൂപിണഃ
അവന്റെ കണ്പിളർത്തിയ മുഖം ഭയാനകമായി മാറി, കാലാന്ത്യത്തിൽ യമൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ.
യുധിഷ്ഠിരസ്തമാവാര്യ ബാഹുനാ ബാഹുശാലിനമ്। മൈവമിത്യബ്രവീച്ചൈനം ജോഷമാസ്വേതി ഭാരത
യുധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ കൈകൊണ്ട് ആ ബലവാനായവനെ തടഞ്ഞു, 'ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്, ക്ഷമയോടെ ഇരിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു, ഭാരത.
നിവാര്യ ച മഹാബാഹും കോപസംരക്തലോചനമ്। പിതരം സമുപാതിഷ്ഠദ്ധൃതരാഷ്ട്രം കൃതാഞ്ജലിഃ
കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന മഹാബാഹുവിനെ തടഞ്ഞ്, അവൻ കൃതജ്ഞതയോടെ കൈകൂപ്പി പിതാവായ ധൃതരാഷ്ട്രനോട് അടുക്കി.
രാജന്കിം കരവാമസ്തേ പ്രശാധ്യസ്മാംസ്ത്വമീശ്വരഃ। നിത്യം ഹി സ്ഥാതുമിച്ഛാമസ്തവ ഭാരത ശാസനേ
രാജാവേ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങൾക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം? നിങ്ങൾ ഞങ്ങളെ ഭരിക്കണം, കാരണം നിങ്ങൾ ആണ് ഞങ്ങളുടെ അധിപൻ. ഭാരത, ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞയിൽ നിലകൊള്ളാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അജാതശത്രോ ഭദ്രം തേ അരിഷ്ടം സ്വസ്തി ഗച്ഛത। അനുജ്ഞാതാഃ സഹധനാഃ സ്വരാജ്യമനുശാസത
അജാതശത്രുവേ, നിനക്ക് ആശംസകൾ, നിനക്ക് ദോഷം സംഭവിക്കരുത്. എന്റെ അനുമതിയോടെ, നീയും നിന്റെ സമ്പത്തും ചേർന്ന് സ്വന്തം രാജ്യം ഭരിക്ക.
ഇദം ചൈവാവബോദ്ധവ്യം വൃദ്ധസ്യ മമ ശാസനമ്। മയാ നിഗദിതം സര്വം പഥ്യം നിഃശ്രേയസം പരമ്
ഇതും മനസ്സിലാക്കണം: ഞാൻ മൂത്തവനായുള്ള ആജ്ഞ. ഞാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഉത്തമവും ഹിതകരവും ആണ്.
വേത്ഥ ത്വം താത ധര്മാണാം ഗതിം സൂക്ഷ്മാം യുധിഷ്ഠിര। വിനീതോഽസി മഹാപ്രാജ്ഞ വൃദ്ധാനാം പര്യുപാസിതാ
യുധിഷ്ഠിരാ, നീ ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വഴി അറിയുന്നവനാണ്. നീ വിനയശീലിയും മഹാപണ്ഡിതനും മൂപ്പന്മാരെ സേവിച്ചവനുമാണ്.
യതോ ബുദ്ധിസ്തതഃ ശാന്തിഃ പ്രശമം ഗച്ഛ ഭാരത। നാദാരുണി പതേച്ഛസ്ത്രം ദാരുണ്യേതന്നിപാത്യതേ
എവിടെ ബുദ്ധിയുണ്ടോ അവിടെ സമാധാനവും ഉണ്ടാകും. ഭാരത, നീ ശാന്തിയെ തേടണം. കഠിനമായ ആയുധം വീഴരുത്, കാരണം കഠിനത്വം നാശം വരുത്തും.
ന വൈരാണ്യഭിജാനന്തി ഗുണാന്പശ്യന്തി നാഗുണാന്। വിരോധം നാധിഗച്ഛന്തി യേ ത ഉത്തമപൂരുഷാഃ
ഉത്തമപുരുഷന്മാർക്ക് വൈരങ്ങൾ അറിയില്ല; അവർക്ക് കാണുന്നത് ഗുണങ്ങളാണ്, ദോഷങ്ങൾ അല്ല. അവർ എപ്പോഴും കലഹത്തിൽ ഏർപ്പെടാറില്ല.
സ്മരന്തി സുകൃതാന്യേവ ന വൈരാണി കൃതാന്യപി। സന്തഃ പരാര്ഥം കുര്വാണാ നാവേക്ഷന്തി പ്രതിക്രിയാമ്
സദ്പുരുഷന്മാർ നല്ല പ്രവൃത്തികൾ മാത്രം ഓർക്കുന്നു, തങ്ങളോടുണ്ടായ വൈരങ്ങൾ പോലും മറക്കുന്നു. അവർ മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാവിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ പ്രതികാരം അന്വേഷിക്കാറില്ല.
സംവാദേ പരുഷാണ്യാഹുര്യുധിഷ്ഠിര നരാധമാഃ। പ്രത്യാഹുര്മധ്യമാസ്ത്വേതേഽനുക്താഃ നരാധമാഃ
യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, സംസാരത്തിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർ കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറയും; മധ്യസ്ഥർ അതിന് മറുപടി പറയും; ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർ ഒന്നും പറയാതെ ഇരിക്കും.
ന ചോക്താ നൈവ ചാനുക്താസ്ത്വഹിതാഃ പരുഷാ ഗിരഃ। പ്രതിജല്പന്തി വൈ ധീരാഃ സദാ തൂത്തമപുരുഷാഃ
പറഞ്ഞതോ പറയാതിരുന്നതോ ആയ കഠിനവാക്കുകൾ ഒരിക്കലും നല്ലതല്ല; ധീരന്മാർ എപ്പോഴും ശാന്തമായി മറുപടി പറയുന്നു, ഉത്തമപുരുഷന്മാർക്ക് അത് ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകില്ല.
സ്മരന്തി സുകൃതാന്യേവ ന വൈരാണി കൃതാന്യപി। സന്തഃ പ്രതിവിജാനന്തോ ലബ്ധ്വാ പ്രത്യയമാത്മനഃ
സദ്പുരുഷന്മാർ നല്ല പ്രവൃത്തികൾ മാത്രം ഓർക്കുന്നു, തങ്ങളോടുണ്ടായ വൈരങ്ങൾ പോലും മറക്കുന്നു; അവർക്ക് മനസ്സിൽ സത്യത അറിയാം, അതുകൊണ്ട് ശരിയായത് തിരിച്ചറിയുന്നു.
അസമ്ഭിന്നാര്യമര്യാദാഃ സാധവഃ പ്രിയദര്ശനാഃ। തഥാ ചരിത്തംമാര്യേണ ത്വയാഽസ്മിന്സത്സമാഗമേ
ആര്യന്മാരുടെ മാർഗം വിട്ടുപോകാത്തവർ, സദാചാരമുള്ളവർ, കാണുമ്പോൾ സന്തോഷം നൽകുന്നവർ; നീയും ഈ സത്സംഗമത്തിൽ അങ്ങനെയൊരു സദാചാരമുള്ള പെരുമാറ്റം പുലർത്തണം.
ദുര്യോധനസ്യ പാരുഷ്യം തത്താത ഹൃദി മാ കൃഥാഃ। മാതരം ചൈവ ഗാന്ധാരീം മാം ച ത്വം ഗുണകാങ്ക്ഷയാ
ദുര്യോധനന്റെ കഠിനവാക്കുകൾ ഹൃദയത്തിൽ ഇടംവയ്ക്കരുത്, പ്രിയനേ; ഗുണത്തിനായി, ഗന്ധാരിയായ അമ്മയെയും എന്നെയും ആദരിക്കണം.
ഉപസ്ഥിതം വൃദ്ധമന്ധം പിതരം പശ്യ ഭാരത। പ്രേക്ഷാപൂര്വം മയാ ദ്യൂതമിദമാസീദുപേക്ഷിതമ്
ഭാരത, നിന്റെ പ്രായമായ കുരുടനായ പിതാവിനെ നോക്ക്; ഞാൻ ഈ ജുവയാട്ടം അവനോട് അനുമതി വാങ്ങിയശേഷം അവഗണിച്ചു.
മിത്രാണി ദ്രഷ്ടുകാമേന പുത്രാണാം ച ബലാബലമ്। അശോച്യാഃ കുരവോ രാജന്യേഷാം ത്വമനുശാസിതാ
സുഹൃത്തുക്കളെയും പുത്രന്മാരുടെ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, കുരുക്കളെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ട; രാജാക്കന്മാരിൽ നീ അവർക്കു മാർഗ്ഗദർശിയാണ്.
മന്ത്രീ ച വിദുരോ ധീമാന്സര്വശാസ്ത്രവിശാരദഃ। ത്വയി ധര്മോഽര്ജുനേ ധൈര്യം ഭീമസേനേ പരാക്രമഃ
സകലശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള വിദ്യുര് നിന്റെ ഉപദേശകനാണ്; നിൽക്കുന്നു ധർമ്മം, അർജുനനിൽ ധൈര്യം, ഭീമസേനനിൽ വീര്യം.
ശുദ്ധാ ച ഗുരുശുശ്രൂഷാ യമയോഃ പുരുഷാഗ്ര്യയോഃ। അജാതശത്രോ ഭദ്രം തേ ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥമാവിശ। ഭ്രാതൃഭിസ്തേഽസ്തു സൌഭ്രാത്രം ധര്മേ തേ ധീയതാമ മനഃ
യമപുത്രന്മാരിൽ ഉത്തമന്മാർ മുതിർന്നവരെ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ സേവിക്കുന്നു; അജാതശത്രുവേ, നിനക്ക് ആശംസകൾ, ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ; സഹോദരന്മാരിൽ സൗഹൃദം നിലനില്ക്കട്ടെ, നിന്റെ മനസ്സ് എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കട്ടെ.
ഇത്യുക്തോ ഭരതശ്രേഷ്ഠ ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ। കൃത്വാഽഽര്യസമയം സര്വം പ്രതസ്ഥേ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ ധർമ്മരാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ എല്ലാ സദാചാരങ്ങൾ പാലിച്ച് സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.
തേ രഥാന്മേഘസങ്കാശാനാസ്ഥായ സഹ കൃഷ്ണയാ। പ്രയയുര്ഹൃഷ്ടമനസ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം പുരോത്തമമ്
അവർ മേഘങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള രഥങ്ങളിൽ കയറി, കൃഷ്ണയോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം എന്ന മഹാനഗരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.
അനുജ്ഞാതാംസ്താന്വിദിത്വാ സരത്നധനസഞ്ജയാന്। പാണ്ഡവാന്ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം കഥമാസീന്മനസ്തദാ
പാണ്ഡവന്മാർക്ക് ധനവും രത്നങ്ങളും കൊണ്ടുപോകാൻ അനുമതി ലഭിച്ചതായി അറിഞ്ഞപ്പോൾ, അന്നത്തെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ മനസ്സിന്റെ അവസ്ഥ എങ്ങനെയായിരുന്നു?
അനുജ്ഞാതാംസ്താന്വിദിത്വാ ധൃതരാഷ്ട്രേണ ധീമതാ। രാജന്ദുഃ ശാസനഃ ക്ഷിപ്രം ജഗാമ ഭ്രാതരം പ്രതി
ധൃതരാഷ്ട്രൻ അനുമതി നൽകിയതറിഞ്ഞ രാജാവ്, ദുഃഖത്തോടെ ഉടൻ സഹോദരനോടു സമീപിച്ചു.
ദുര്യോധനം സമാസാദ്യ സാമാത്യം ഭരതര്ഷഭ। ദുഃഖാര്തോ ഭരതശ്രേഷ്ഠ ഇദം വചനമബ്രവീത്
ദുര്യോധനനും മന്ത്രിമാരുമൊത്ത് ചേർന്ന്, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് ദുഃഖഭാരിതനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദുഃഖേനൈതത്സമാനീതം സ്ഥവിരോ നാശയത്യസൌ। ശത്രുസാദ്ഗമയദ്ദ്രവ്യം തദ്ബുധ്യധ്വം മഹാരഥാഃ
ഈ ദുഃഖം കൊണ്ടാണ് ഇതെല്ലാം സംഭവിച്ചത്; മുതിർന്നവൻ ഇതിനെ നശിപ്പിക്കില്ല; ശത്രുക്കൾക്ക് സമ്പത്ത് ലഭിച്ചു — മഹാരഥന്മാരേ, ഇതു മനസ്സിലാക്കണം.
അഥ ദുര്യോധനഃ കര്ണഃ ശകുനിശ്ചാപി സൌബലഃ। മിഥഃ സങ്ഗമ്യ സഹിതാഃ പാണ്ഡവാന്പ്രതി മാനിനഃ
അപ്പോൾ ദുര്യോധനനും കര്ണനും ശകുനിയും തമ്മിൽ ചേർന്ന്, അഭിമാനത്തോടെ പാണ്ഡവന്മാരെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.
വൈചിത്രവീര്യം രാജാനം ധൃതരാഷ്ട്രം മനീഷിണമ്। അഭിഗമ്യ ത്വരായുക്താഃ ശ്ലക്ഷ്ണം വചനമബ്രുവന്
വൈചിത്രവീര്യന്റെ മകനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ എന്ന ജ്ഞാനിയായ രാജാവിനെ ദൂതന്മാർ വേഗത്തിൽ സമീപിച്ചു, മൃദുവായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ന ത്വയേദം ശ്രുതം രാജന്യജ്ജഗാദ ബൃഹസ്പതിഃ। ശക്രസ്യ നീതിം പ്രവദന്വിദ്വാന്ദേവപുരോഹിതഃ
രാജാവേ, ഇന്ദ്രന്റെ മന്ത്രിയെപ്പോലെ ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞത് നിങ്ങൾ കേട്ടിട്ടില്ലല്ലോ.