തമുവാച തദാ ഭീഷ്മോ ദ്രോണോ വിദുര ഏവ ച। ക്ഷമ്യതാമിദമിത്യേവം സര്വം സമ്ഭാവ്യതേ ത്വയി
അപ്പോൾ ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും വിദുരനും പറഞ്ഞു: 'ഇത് ക്ഷമിക്കണം; നിന്നിൽ നിന്ന് എല്ലാം പ്രതീക്ഷിക്കാം.'
ത്രയഃ കിലേമേ ഹ്യധനാ ഭവന്തി। ദാസഃ പുത്രശ്ചാസ്വതന്ത്രാ ച നാരീ। ദാസസ്യ പത്നീ ത്വധനസ്യ ഭദ്രേ ഹീനശ്വരാ ദാസധനം ച സര്വമ്
മൂന്നു പേരാണ് സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്തവരെന്ന് പറയുന്നത്: ദാസൻ, മകൻ, സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ലാത്ത സ്ത്രീ. ദാസന്റെ ഭാര്യയും സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്തവന്റെ ഭാര്യയും, ഭദ്രേ, ദാസന്റെ എല്ലാ വസ്തുക്കളും അധികാരമില്ലാത്തതാണു.
പ്രവിശ്യ രാജ്ഞഃ പരിവാരം ഭജസ്വ തത്തേ കാര്യം ശിഷ്ടമാദിശ്യതേഽത്ര। ഈശാസ്തു സര്വേ തവ രാജപുത്രി ഭവന്തി വൈ ധാര്തരാഷ്ട്രാ ന പാര്ഥാഃ
നീ രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ കയറി സേവനം ചെയ്യണം; ബാക്കിയുള്ള ജോലി ഇവിടെ നിന്നു പറയപ്പെടും. ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ എല്ലാവരും നിന്റെ യജമാനന്മാരാണ്, പാണ്ഡവന്മാർ അല്ല.
അന്യം വൃണീഷ്വ പതിമാശു ഭാമിനി യസ്മാദ്ദാസ്യം ന ലഭസി ദേവനേന। അവാച്യാ വൈ പതിഷു കാമവൃത്തി- ര്നിത്യം ദാസ്യേ വിദിതം തത്തവാസ്തു
ഭംഗിയുള്ളവളേ, നീ ദാസ്യത്തിലേക്ക് വിധി കൊണ്ടല്ലാത്തതിനാൽ, വേറെ ഭർത്താവിനെ വേഗം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. ഭർത്താക്കന്മാരിൽ ഇഷ്ടം പറയേണ്ടതല്ല, പക്ഷേ ദാസ്യത്തെക്കുറിച്ച് നിനക്ക് അറിയാം.
പരാജിതോ നകുലോ ഭീമസേനോ യുധിഷ്ഠരഃ സഹദേവാര്ജുനൌ ച। ദാസീഭൂതാ ത്വം ഹി വൈ യാജ്ഞസേനി പരാജിതാസ്തേ പതയോ നൈവ സന്തി
നകുലനും ഭീമസേനനും യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹദേവനും അർജുനനും തോറ്റുപോയി; യജ്ഞസേനയുടെ മകളായ നീ ദാസിയായി, നിന്റെ ഭർത്താക്കന്മാർ ഇനി നിന്നെക്കൊണ്ടില്ല.
പ്രയോജനം ജന്മനി കിം ന മന്യതേ പരാക്രമം പൌരുഷം ചൈവ പാര്ഥടഃ। പാഞ്ചാല്യസ്യ ദ്രുപദസ്യാത്മജാമിമാം സഭാമധ്യേ യോ വ്യദേവീദ്ഗ്ലഹേഷു
ജനനം എന്തിനാണ്, ശ്രമവും ധൈര്യവും വിലമതിക്കാത്തപക്ഷം? ഈ ദ്രുപദന്റെ മകളെ, പാഞ്ചാലിയെ, ആരാണ് ഈ സഭയിൽ പാശാചികമായ ചൂതിൽ പണയമിട്ടത്?
തദ്വൈ ശ്രുത്വാ ഭീമസേനോഽത്യമര്ഷീ ഭൃശം നിശശ്വാസ തദാഽര്തരൂപഃ। രാജാനുഗോ ധര്മപാശാനുബദ്ധോ ദഹന്നിവൈനം ക്രോധസംരക്തദൃഷ്ടിഃ
ഇത് കേട്ട ഭീമസേനൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ദുഃഖത്തിൽ ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ടു; രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയിലും ധർമ്മത്തിന്റെ കെട്ടിലും കുടുങ്ങി, അവൻ ക്രോധത്തിൽ കണ്ണ് ചുവന്നവനായി അകത്തുനിന്നു കത്തിയുപോയി.
നാഹം കുപ്യേ സൂതപുത്രസ്യ രാജ- ന്നേഷ സത്യം ദാസധര്മഃ പ്രദിഷ്ടഃ। കിം വിദ്വിഷോ വൈ മാമേവം വ്യാഹരേയു- ര്നാദേവീസ്ത്വം യദ്യനയാ നരേന്ദ്ര
രാജാവേ, ഞാൻ സൂതപുത്രനോടു കോപിക്കുന്നില്ല; ദാസ്യത്തിന്റെ നിയമം ഇതാണ്. എനിക്കെതിരെ എന്റെ ശത്രുക്കൾ ഇങ്ങനെ പറയേണ്ടതെന്ത്? നീ അന്യായം ചെയ്താൽ, രാജാവേ, നീ ദേവതയല്ല.
ഭീമസേനവചഃ ശ്രുത്വാ രാജാ ദുര്യോധനസ്തദാ। യുധിഷ്ഠിരമുവാചേദം തൂഷ്ണീമ്ഭൂതമചേതനമ്
ഭീമസേനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദുര്യോധനൻ അപ്പോൾ മൗനമായും അവബോധം ഇല്ലാതെയും ഇരുന്ന യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു പറഞ്ഞു.
ഭീമാര്ജുനൌ യമൌ ചൈവ സ്ഥിതൌ തേ നൃപ ശാസനേ। പ്രശ്നം ബ്രൂഹി ച കൃഷ്ണാം ത്വമജിതാം യദി മന്യസേ
ഭീമനും അർജുനനും ഇരട്ടന്മാരും നിന്റെ ആജ്ഞയിൽ കാത്തുനിൽക്കുന്നു, രാജാവേ; നീ കൃഷ്ണയെ തോറ്റിട്ടില്ലെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ അവളോടു ചോദ്യം ചോദിക്കൂ.
ഏവമുക്ത്വാ തു കൌന്യേയമപോഹ്യ വസനം സ്വകമ്। സ്മയന്നിവേക്ഷ്യ പാഞ്ചാലീമൈശ്വര്യമദമോഹിതഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കർണപുത്രൻ സ്വയം വസ്ത്രം അഴിച്ചു, ധനത്തിന്റെ മദത്തിൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പാഞ്ചാലിയെ നോക്കി.
കദലീദണ്ഡസദൃശം സര്വലക്ഷണസംയുതമ്। ഗജഹസ്തപ്രതീകാശം വജ്രപ്രതിമഗൌരവമ്
കദളിക്കൊമ്പുപോലും, എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളതും, ആനയുടെ തുമ്പിനെപ്പോലും, വജ്രംപോലും ഗൗരവമുള്ളതുമായ അവളുടെ തൊണ്ടയായിരുന്നു.
അഭ്യുത്സ്മയിത്വാ രാധേയം ഭീമമാധര്ഷയന്നിവ। ദ്രൌപദ്യാഃ പ്രേക്ഷമാണായാഃ സവ്യമൂരുമദര്ശയത്
കർണ്ണനെ പരിഹസിച്ച്, ഭീമൻ, ദ്രൗപദി നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ, അവളെ പ്രകോപിപ്പിക്കാൻ ഇടതുകാൽ ഉയർത്തി കാണിച്ചു.
ഭീമസേനസ്തമാലോക്യ നേത്രേ ഉത്ഫാല്യ ലോഹിതേ। പ്രോവാച രാജമധ്യേ തം സഭാം വിശ്രാവയന്നിവ
ഭീമസേനൻ അത് കണ്ടപ്പോൾ, രക്തം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകൾ വലുതാക്കി, സഭയുടെ നടുവിൽ മുഴങ്ങുന്ന പോലെ പറഞ്ഞു.
പിതൃഭിഃ സഹ സാലോക്യം മാ സ്മ ഗച്ഛേദ്വൃകോദരഃ। യദ്യേതമൂരും ഗദയാ ന ഭിന്ദ്യാം തേ മഹാഹവേ
വൃക്കോദരൻ തന്റെ പിതാക്കന്മാരോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിൽ പോകേണ്ടതില്ല, മഹായുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ഈ കാൽ എന്റെ ഗദയാൽ തകർക്കാതെ.
ക്രുദ്ധസ്യ തസ്യ സര്വേഭ്യഃ സ്രോതോഭ്യഃ പാവകാര്ചിഷഃ। വൃക്ഷസ്യേവ വിനിശ്വേരുഃ കോടരേഭ്യഃ പ്രദഹ്യതഃ
കോപംകൊണ്ടു ഭീമന്റെ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ രന്ധ്രങ്ങളിൽനിന്നും, കത്തുന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ പൊട്ടലുകളിൽനിന്ന് തീപൊന്തുന്നതുപോലെ, ജ്വാലകൾ പുറത്ത് പൊങ്ങി.
പരം ഭയം പശ്യത ഭീമസേനാ- ത്തദ്ബുധ്യധ്വം പാര്ഥിവാഃ പ്രാതിപേയാഃ। ദൈവേരിതോ നൂനമയം പുരസ്താ- ത്പരോഽനയോ ഭരതേഷൂദപാദി
പ്രതിപ വംശത്തിലെ രാജാക്കന്മാരേ, ഭീമസേനനിൽ നിന്നു ഉയരുന്ന വലിയ ഭയം കാണൂ, മനസ്സിലാക്കൂ; ഭാരതന്മാരിൽ ദൈവം വിധിച്ച ദുരന്തം മുന്നിൽ വന്നിരിക്കുന്നു.
അതിദ്യൂതം കൃതമിദം ധാര്തരാഷ്ട്ര യസ്മാത്സ്ത്രിയം വിവദധ്വം സഭായാമ്। യോഗക്ഷേമൌ നശ്യതോ വഃ സമഗ്രൌ പാപാന്മന്ത്രാന്കുരവോ മന്ത്രയന്തി
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ അതിക്രമമായ ജുവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ സ്ത്രീയെക്കുറിച്ച് സഭയിൽ വഴക്കിടുന്നു. നിങ്ങളുടെ ഐശ്വര്യവും സുരക്ഷയും നശിക്കുന്നു, കുരുക്കൾ പാപകരമായ ഉപായങ്ങൾ ആലോചിക്കുന്നു.
ഇമം ധര്മം കുരവോ ജാനതാശു ധ്വസ്തേ ധര്മേ പരിഷത്സമ്പ്രദുഷ്യേത്। ഇമാം ചേത്പൂര്വം കിതവോഽഗ്ലഹിഷ്യ- ദീശോഽഭവിഷ്യദപരാജിതാത്മാ
ഈ ധർമ്മം അറിയുന്ന കുരുക്കൾ ഉടൻ പ്രവർത്തിക്കണം; ധർമ്മം നശിച്ചാൽ സഭ ദുഷിതമാകും. ചതിക്കാരൻ മുമ്പേ തോറ്റിരുന്നെങ്കിൽ, അവൻ ശക്തിയില്ലാത്തവനും ജയിച്ചിട്ടില്ലാത്തവനും ആകുമായിരുന്നു.
സ്വപ്നേ യഥൈതദ്വിജിതം ധനം സ്യാ- ദേവം മന്യേ യസ്യ ദീവ്യത്യനീശഃ। ഗാന്ധാരരാജസ്യ വചോ നിശമ്യ ധര്മാദസ്മാത്കുരവോ മാഽപയാത
സ്വപ്നത്തിൽ നേടിയ ധനം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതുപോലെ, അധികാരം ഇല്ലാതെ ചതിക്കുന്നവനും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ഗന്ധാരരാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കുരുക്കൾ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
ഭീമസ്യ വാക്യേ തദ്വദേവാര്ജുനസ്യ സ്ഥിതോഽഹം വൈ യമയോശ്ചൈവമേവ। യുധിഷ്ഠിരം തേ പ്രവദന്ത്വനീശ- മഥോ ദാസ്യാന്മോക്ഷസേ യാജ്ഞസേനി
ഭീമന്റെയും അർജുനന്റെയും സഹോദരന്മാരുടെയും വാക്കുകളിൽ ഞാൻ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു; അവർ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ ശക്തിയില്ലാത്തവനെന്ന് പറയുന്നു, പിന്നെ യജ്ഞസേനീ, നിന്നെ അവർ മോചിപ്പിക്കും.
ഈശോ രാജാ പൂര്വമാസീദ്ഗ്ലഹേ നഃ കുന്തീസുതോ ധര്മരാജോ മഹാത്മാ। ഈശസ്ത്വയം കസ്യ പരാജിതാത്മാ തജ്ജാനീധ്വം കുരവഃ സര്വ ഏവ
മുൻപ് നമ്മുടെ രാജാവായിരുന്നത് കുന്തീപുത്രനായ മഹാത്മാവായ ധർമ്മരാജാവായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ, അവൻ തോറ്റപ്പോൾ, ആരാണ് ഇശ്വരൻ? കുരുക്കളെ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇതറിയുക.
ദുശ്ശാസന നിബോധേദം വചനം വൈ പ്രഭാഷിതമ്। കിമനേന ചിരം വീര നയസ്വ ദ്രപദാത്മജാമ്। ദാസീഭാവേന ഭുങ്ക്ഷ്വ ത്വം യഥേഷ്ടം കുരുനന്ദന
ദുശ്ശാസന, ഈ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ; ധൈര്യശാലിയേ, എന്തിന് ഇങ്ങനെ വൈകുന്നു? ദ്രുപദപുത്രിയെ കൊണ്ടുപോകൂ; കുരുവംശത്തിന്റെ സന്തോഷമേ, ദാസിയായി അവളെ ഇഷ്ടംപോലെ അനുഭവിക്കൂ.
തതോ ഗാന്ധാരരാജസ്യ പുത്രഃ ശകുനിരബ്രവീത്। സാധു കര്ണ മഹാബാഹോ യഥേഷ്ടം ക്രിയതാമിതി
അതിനുശേഷം ഗന്ധാരരാജാവിന്റെ മകനായ ശകുനി പറഞ്ഞു: കർണ്ണാ, മഹാബാഹുവേ, നന്നായി ചെയ്തു; നിന്റെ ഇഷ്ടംപോലെ ചെയ്യട്ടെ.
തതോ ദുശ്ശാസനസ്തൂര്ണം ദ്രുപദസ്യ സുതാം ബലാത്। പ്രവേശയിതുമാരബ്ധഃ സ ചകര്ഷ ദുരാത്മവാന്।। തതോ വിക്രോശതി തദാ പാഞ്ചാലീ വരവര്ണിനീ
അപ്പോൾ ദുശ്ശാസൻ വേഗത്തിൽ ദ്രുപദപുത്രിയെ ബലാൽ അകത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ തുടങ്ങി; ആ ദുഷ്ടൻ അവളെ വലിച്ചിഴച്ചു. അപ്പോൾ മനോഹരവർണ്ണയുള്ള പാഞ്ചാളി ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
പരിത്രായസ്വ മാം ഭീഷ്ണ ദ്രോണ ദ്രൌണേ തഥാ കൃപ। പരിത്രായസ്വ വിദുര ധര്മിഷ്ഠോ ധര്മവത്സല
ഭീഷ്മാ, ദ്രോണാ, അശ്വത്താമാ, കൃപാ, എന്നെ രക്ഷിക്കൂ; ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വിദ്യുരാ, നീയും ധർമ്മപ്രിയനായവനേ, എന്നെ രക്ഷിക്കൂ.
ധൃതരാഷ്ട്ര മഹാരാജ പരിത്രായസ്വ വൈ സ്നുഷാമ്। ഗാന്ധാരി ത്വം മഹാഭാഗേ സര്വജ്ഞേ സര്വദര്ശിനി। പിരത്രായസ്വ മാം ഭീരും സുയോധനഭയാര്ദിതാമ്
ധൃതരാഷ്ട്രാ മഹാരാജാവേ, നിങ്ങളുടെ മരുമകളെ രക്ഷിക്കൂ; ഗാന്ധാരീ, മഹാഭാഗേ, എല്ലാം അറിയുന്നവളേ, എല്ലാം കാണുന്നവളേ, സുന്ദരിയായവളേ, സുവോദനഭയത്തിൽ വിറയുന്ന എന്നെ രക്ഷിക്കൂ.
ത്വമാര്യേ വീരജനനി കിം മാം പശ്യസി യാദവീമ്। ക്ലിശ്യമാനാമനാര്യേണ ന ത്രായസിവ വധൂം സ്വകാമ്
ആര്യേ, വീരജനനിയായ അമ്മേ, ഞാൻ യാദവവംശജയായ വധുവിനെ, അനാര്യനായവനാൽ പീഡിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, നീ നോക്കി നിൽക്കുന്നു; നിന്റെ സ്വന്തം മരുമകളെ രക്ഷിക്കരുതേ.
യദി ലാലപ്യമാനാം മാം ന കശ്ചിത്കിഞ്ചിദബ്രവീത്। ഹാ ഹതാഽസ്മി സുമന്ദാത്മാ സുയോധനവശം ഗതാ
ഞാൻ കരയുമ്പോഴും ആരും ഒന്നും പറയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അയ്യോ, ഞാൻ നശിച്ചുപോയി; ദുർബലഹൃദയയുള്ളവളായി, സുവോദനന്റെ അധികാരത്തിൽ അകപ്പെട്ടുപോയി.
ന വൈ പാണ്ഡുര്നരപതിര്ന ധര്മോ ന ച ദേവരാട്। ന ചായുര്നാശ്വിനൌ വാഽപി പരിത്രായന്തി വൈ സ്നുഷാമ്।। ധിക്കഷ്ടം യദി ജീവേയം മന്ദഭാഗ്യാ പതിവ്രതാ
പാണ്ഡു രാജാവും, ധർമ്മവും, ദേവേന്ദ്രനും, ആയുസും, അശ്വിനീദേവന്മാരും, നിങ്ങളുടെ മരുമകളെ രക്ഷിക്കുന്നില്ല. ദുർദൈവശാലിയായ പതിവ്രതയായ ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കേണ്ടി വരുമെങ്കിൽ, അതെന്ത് ദു:ഖകരമായ കാര്യമാണ്!