ഉപപന്നം ച പാഞ്ചാലി തവേദം വൃത്തമീദൃശമ്। യത്കൃച്ഛ്രമപി സമ്പ്രാപ്താ ധര്മമേവാന്വവേക്ഷസേ
പാഞ്ചാലി, നിന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, വലിയ കഷ്ടതയിലായാലും നീ ധർമ്മം മാത്രം ആലോചിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, നിന്റെ പെരുമാറ്റം യുക്തിയാണ്.
ഏതേ ദ്രോണാദയശ്ചൈവ വൃദ്ധാ ധര്മവിദോ ജനാഃ। ശൂന്യൈഃ ശരീരൈസ്തിഷ്ഠന്തി ഗതാസവ ഇവാനതാഃ
ധർമ്മം അറിയുന്ന ദ്രോണനും മറ്റ് മൂപ്പന്മാരും ഇവിടെയുണ്ട്, പക്ഷേ ജീവൻ വിട്ടുപോയവരെപ്പോലെ ശൂന്യമായ ശരീരങ്ങളുമായി അവർ നില്ക്കുന്നു.
യുധിഷ്ഠിരസ്തു പ്രശ്നോഽസ്മിന്പ്രമാണമിതി മേ മതിഃ। അജിതാം വാ ജിതാം വേതി സ്വയം വ്യാഖ്യാതുമര്ഹതി
ഈ കാര്യത്തിൽ യുദിഷ്ഠിരന്റെ ഉത്തരം തന്നെയാണ് പ്രാമാണികം എന്നു ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു; ജയിച്ചോ തോറ്റോ എന്നതല്ല, അവൻ തന്നെ അതിനെ വ്യക്തമാക്കണം.
തഥാ തു ദൃഷ്ട്വാ ബഹു തത്ര ദേവീം രോരൂയമാണാം കുരരീമിവാര്താമ്। നോചുര്വചഃ സാധ്വഥവാഽപ്യസാധു മഹീക്ഷിതോ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ഭീതാഃ
അവിടെ രാജ്ഞിയെ, ദുഃഖിതയായ ഒരു പക്ഷിയെപ്പോലെ കരയുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകനെ ഭയന്ന് രാജാക്കന്മാരിൽ ആരും നല്ലതോ ചീത്തയോ ഒന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
ദൃഷ്ട്വാ തഥാ പാര്ഥിവപുത്രപൌത്രാം- സ്തൂഷ്ണീംഭൂതാന്ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രഃ। സ്മയന്നിവേദം വചനം ബഭാഷേ പാഞ്ചാലരാജസ്യ സുതാം തദാനീമ്
രാജാക്കന്മാരുടെയും അവരുടെ പുത്രന്മാരുടെയും മക്കളുടെയും മൗനം കണ്ട ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ, പുഞ്ചിരിയോടെ അന്നേ സമയം പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ മകളോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
തിഷ്ഠത്വയം പ്രശ്ന ഉദാരസത്വേ ഭീമേഽര്ജുനേ സഹദേവേ തഥൈവ। പത്യൌ ച തേ നകുലേ യാജ്ഞസേനി വദന്ത്വേതേ വചനം ത്വത്പ്രസൂതമ്
ഈ ഉത്തമമായ ചോദ്യം ഭീമനും അർജുനനും സഹദേവനും, നിന്റെ ഭർത്താവായ നകുലനും നിലനിർത്തട്ടെ, യാജ്ഞസേനീ, നീ ഉന്നയിച്ച വാക്കുകൾ അവർ പറയട്ടെ.
അനീശ്വരം വിബ്രുവന്ത്വാര്യമധ്യേ യുധിഷ്ഠിരം തവ പാഞ്ചാലി ഹേതോഃ। കുര്വന്തു സര്വേ ചാനൃതം ധര്മരാജം പാഞ്ചാലി ത്വം മോക്ഷ്യസേ ദാസഭാവാത്
പാഞ്ചാലി, നിന്റെ കാരണത്താൽ, ഈ സദസ്സിൽ എല്ലാവരും യുദിഷ്ഠിരനെ അശക്തനെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കട്ടെ; അവർ ധർമ്മരാജാവിനെ കള്ളനെന്ന് വിളിച്ചാൽ, നീ ദാസിയായ നിലയിൽ നിന്ന് മോചിതയാകും.
ധര്മേ സ്ഥിതോ ധര്മസുതോ മഹാത്മാ സ്വയം ചേദം കഥയത്വിന്ദ്രകല്പഃ। ഈശോ വാ തേ ഹ്യനീശോഽഥവൈഷ വാക്യാദസ്യ ക്ഷിപ്രമേകം ഭജസ്വ
ധർമ്മപുത്രനായ മഹാത്മാവും ഇന്ദ്രനോടു തുല്യനുമായവൻ സ്വയം തന്നെ ഈ കാര്യം വ്യക്തമാക്കണം; അവൻ നിന്റെ യജമാനനാണോ അല്ലയോ അതു വേഗത്തിൽ തീരുമാനിക്കണം.
സര്വേ ഹീമേ കൌരവേയാഃ സഭായാം ദുഃഖാന്തരേ വര്തമാനാസ്തവൈവ। ന വിബ്രുവന്ത്യാര്യസത്വാ യഥാവ- ത്പതീംശ്ച തേ സമവേക്ഷ്യാല്പഭാഗ്യാന്
ഈ സഭയിൽ കൌരവന്മാർ എല്ലാവരും നിന്റെ കാരണത്താൽ ദുഃഖത്തിൽ കഴിയുന്നു; നിന്റെ ഭർത്താക്കന്മാരുടെ ദുർഭാഗ്യം കണ്ട്, ആരും ഉത്തമന്മാരെപോലെ വാക്ക് പറയുന്നില്ല.
തതഃ സഭ്യാഃ കുരുരാജസ്യ തസ്യ വാക്യം സര്വേ പ്രശശംസുസ്തഥോച്ചൈഃ। ചേലാവേധാംശ്ചാപി ചക്രുര്നദന്തോ ഹാഹേത്യാസീദപി ചൈവാര്തനാദഃ
അപ്പോൾ കുരുരാജാവിന്റെ സഭയിലെ എല്ലാവരും ആ വാക്കുകൾ ഉയർന്ന ശബ്ദത്തിൽ പ്രശംസിച്ചു; ചിലർ കൈയടി ചെയ്തു, ചിലർ 'ഹാ' എന്നു വിളിച്ചു, ദുഃഖത്തിന്റെ നാദവും ഉയർന്നു.
ശ്രുത്വാ തും തദ്വാക്യമനോഹരം ത- ദ്ധര്ഷശ്ചാസീത്കൌരവാണാം സഭായാമ്। സര്വേ ചാസന്പാര്ഥിവാഃ പ്രീതിമന്തഃ കുരുശ്രേഷ്ഠം ധാര്മികം പൂജയന്തഃ
അവിടെ ആ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, കൌരവരുടെ സഭയിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞു; രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും ധാർമ്മികനായ കുരുശ്രേഷ്ഠനെ ആദരിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിരം ച തേ സര്വേ സമുദൈക്ഷന്ത പാര്ഥിവാഃ। കിം നു വക്ഷ്യതി ധര്മജ്ഞ ഇതി സാചീകൃതാനനാഃ
അവിടെ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും യുദിഷ്ഠിരനെ ഉറ്റുനോക്കി; 'ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ എന്ത് പറയും?' എന്ന് ആകാംക്ഷയോടെ മുഖം തിരിച്ചു.
കിം നു വക്ഷ്യതി ബീഭത്സുരജിതോ യുധി പാണ്ഡവഃ। ഭീമസേനോ യമൌ ചോഭൌ ഭൃശം കൌതൂഹലാന്വിതാഃ
അവർ അതീവ ആകാംക്ഷയോടെ, 'അജയ്യനായ പാണ്ഡവനും ഭീമസേനനും മദ്രിദേവി പുത്രന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ എന്ത് പറയും?' എന്ന് വിചാരിച്ചു.
തസ്മിന്നുപരതേ ശബ്ദേ ഭീമസേനോഽബ്രവീദിദമ്। പ്രഗൃഹ്യ രുചിരം ദിവ്യം ഭുജം ചന്ദനചര്ചിതമ്
ശബ്ദം ശാന്തമായപ്പോൾ, ഭീമസേനൻ ചന്ദനത്താൽ പുരട്ടിയ മനോഹരമായ ദിവ്യഭുജം പിടിച്ചു കൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യദ്യേഷ ഗുരുരസ്മാകം ധര്മരാജോ മഹാമനാഃ। ന പ്രഭുഃ സ്യാത്കുലസ്യാസ്യ ന വയം മര്ഷയേമഹി
ഈ ധർമ്മരാജാവ് നമ്മുടെ കുടുംബത്തിന്റെ അദ്ധ്യക്ഷനായില്ലെങ്കിൽ, ഞങ്ങൾ ഇതൊന്നും സഹിക്കുമായിരുന്നു എന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല.
ഈശോ നഃ പുണ്യതപസാം പ്രാണാനാമപി ചേശ്വരഃ। മന്യതേ ജിതമാത്മാനം യദ്യേഷ വിജിതാ വയമ്
അവൻ നമ്മളുടെയും, പുണ്യവും തപസ്സും ഉള്ളവരുടെയും, ജീവനും ഉടമയാണ്; അവൻ തന്നെ തോറ്റുവെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഞങ്ങൾക്കും തോറ്റതുപോലെയാണ്.
ന ഹി മുച്യേത മേ ജീവന്പദാ ഭൂമിമുപസ്പൃശന്। മര്ത്യധര്മാ പരാമൃശ്യ പാഞ്ചാല്യാ മൂര്ധജാനിമാന്
ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും, കാലു ഭൂമിയിൽ വച്ചുനിൽക്കുമ്പോഴും, മനുഷ്യരുടെ നിയമം ഓർത്താൽ പോലും, പാഞ്ചാലിയുടെ മുടി അപമാനിക്കപ്പെട്ടതിന്റെ വേദനയിൽ നിന്ന് ഞാൻ മോചിതനാകില്ല.
പശ്യധ്വം ഹ്യായതൌ വൃത്തൌ ഭുജൌ മേ പരിഘാവിവ। നൈതയോരന്തരം പ്രാപ്യ മുച്യേതാപി ശതക്രതുഃ
നോക്കൂ, എന്റെ കൈകൾ നീണ്ടു വളർന്നതും, ഇരുമ്പ് ദണ്ഡങ്ങൾപോലും ശക്തിയുള്ളതുമാണ്; ഇവയുടെ ഇടയിൽ ആരെങ്കിലും കുടുങ്ങിയാൽ, ഇന്ദ്രനും രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയില്ല.
ധര്മപാശസിതസ്ത്വേവമധിഗച്ഛാമി സങ്കടമ്। ഗൌരവേണ നിരുദ്ധശ്ച നിഗ്രഹാദര്ജുനസ്യ ച
ധർമ്മത്തിന്റെ കെട്ടിയിലാണ് ഞാൻ ഇപ്പോൾ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നത്; ആദരവും, അർജുനന്റെ സഹിഷ്ണുതയും കൊണ്ടാണ് ഞാൻ തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
ധര്മരാജനിസൃഷ്ടസ്തു സിംഹഃ ക്ഷുദ്രമൃഗാനിവ। ധാര്തരാഷ്ടാരാനിമാന്പാപാന്നിഷ്പഷേയം തലാസിഭിഃ
ധർമ്മരാജാവ് എന്നെ വിട്ടയച്ചാൽ, സിംഹം ചെറുമൃഗങ്ങളെപോലെ ഈ ദുര്വൃത്തനായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ എന്റെ വാൾ കൊണ്ടും ദണ്ഡം കൊണ്ടും ചിതറിച്ചുകളയും.
തമുവാച തദാ ഭീഷ്മോ ദ്രോണോ വിദുര ഏവ ച। ക്ഷമ്യതാമിദമിത്യേവം സര്വം സമ്ഭാവ്യതേ ത്വയി
അപ്പോൾ ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും വിദുരനും പറഞ്ഞു: 'ഇത് ക്ഷമിക്കണം; നിന്നിൽ നിന്ന് എല്ലാം പ്രതീക്ഷിക്കാം.'
ത്രയഃ കിലേമേ ഹ്യധനാ ഭവന്തി। ദാസഃ പുത്രശ്ചാസ്വതന്ത്രാ ച നാരീ। ദാസസ്യ പത്നീ ത്വധനസ്യ ഭദ്രേ ഹീനശ്വരാ ദാസധനം ച സര്വമ്
മൂന്നു പേരാണ് സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്തവരെന്ന് പറയുന്നത്: ദാസൻ, മകൻ, സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ലാത്ത സ്ത്രീ. ദാസന്റെ ഭാര്യയും സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്തവന്റെ ഭാര്യയും, ഭദ്രേ, ദാസന്റെ എല്ലാ വസ്തുക്കളും അധികാരമില്ലാത്തതാണു.
പ്രവിശ്യ രാജ്ഞഃ പരിവാരം ഭജസ്വ തത്തേ കാര്യം ശിഷ്ടമാദിശ്യതേഽത്ര। ഈശാസ്തു സര്വേ തവ രാജപുത്രി ഭവന്തി വൈ ധാര്തരാഷ്ട്രാ ന പാര്ഥാഃ
നീ രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ കയറി സേവനം ചെയ്യണം; ബാക്കിയുള്ള ജോലി ഇവിടെ നിന്നു പറയപ്പെടും. ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ എല്ലാവരും നിന്റെ യജമാനന്മാരാണ്, പാണ്ഡവന്മാർ അല്ല.
അന്യം വൃണീഷ്വ പതിമാശു ഭാമിനി യസ്മാദ്ദാസ്യം ന ലഭസി ദേവനേന। അവാച്യാ വൈ പതിഷു കാമവൃത്തി- ര്നിത്യം ദാസ്യേ വിദിതം തത്തവാസ്തു
ഭംഗിയുള്ളവളേ, നീ ദാസ്യത്തിലേക്ക് വിധി കൊണ്ടല്ലാത്തതിനാൽ, വേറെ ഭർത്താവിനെ വേഗം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. ഭർത്താക്കന്മാരിൽ ഇഷ്ടം പറയേണ്ടതല്ല, പക്ഷേ ദാസ്യത്തെക്കുറിച്ച് നിനക്ക് അറിയാം.
പരാജിതോ നകുലോ ഭീമസേനോ യുധിഷ്ഠരഃ സഹദേവാര്ജുനൌ ച। ദാസീഭൂതാ ത്വം ഹി വൈ യാജ്ഞസേനി പരാജിതാസ്തേ പതയോ നൈവ സന്തി
നകുലനും ഭീമസേനനും യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹദേവനും അർജുനനും തോറ്റുപോയി; യജ്ഞസേനയുടെ മകളായ നീ ദാസിയായി, നിന്റെ ഭർത്താക്കന്മാർ ഇനി നിന്നെക്കൊണ്ടില്ല.
പ്രയോജനം ജന്മനി കിം ന മന്യതേ പരാക്രമം പൌരുഷം ചൈവ പാര്ഥടഃ। പാഞ്ചാല്യസ്യ ദ്രുപദസ്യാത്മജാമിമാം സഭാമധ്യേ യോ വ്യദേവീദ്ഗ്ലഹേഷു
ജനനം എന്തിനാണ്, ശ്രമവും ധൈര്യവും വിലമതിക്കാത്തപക്ഷം? ഈ ദ്രുപദന്റെ മകളെ, പാഞ്ചാലിയെ, ആരാണ് ഈ സഭയിൽ പാശാചികമായ ചൂതിൽ പണയമിട്ടത്?
തദ്വൈ ശ്രുത്വാ ഭീമസേനോഽത്യമര്ഷീ ഭൃശം നിശശ്വാസ തദാഽര്തരൂപഃ। രാജാനുഗോ ധര്മപാശാനുബദ്ധോ ദഹന്നിവൈനം ക്രോധസംരക്തദൃഷ്ടിഃ
ഇത് കേട്ട ഭീമസേനൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ദുഃഖത്തിൽ ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ടു; രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയിലും ധർമ്മത്തിന്റെ കെട്ടിലും കുടുങ്ങി, അവൻ ക്രോധത്തിൽ കണ്ണ് ചുവന്നവനായി അകത്തുനിന്നു കത്തിയുപോയി.
നാഹം കുപ്യേ സൂതപുത്രസ്യ രാജ- ന്നേഷ സത്യം ദാസധര്മഃ പ്രദിഷ്ടഃ। കിം വിദ്വിഷോ വൈ മാമേവം വ്യാഹരേയു- ര്നാദേവീസ്ത്വം യദ്യനയാ നരേന്ദ്ര
രാജാവേ, ഞാൻ സൂതപുത്രനോടു കോപിക്കുന്നില്ല; ദാസ്യത്തിന്റെ നിയമം ഇതാണ്. എനിക്കെതിരെ എന്റെ ശത്രുക്കൾ ഇങ്ങനെ പറയേണ്ടതെന്ത്? നീ അന്യായം ചെയ്താൽ, രാജാവേ, നീ ദേവതയല്ല.
ഭീമസേനവചഃ ശ്രുത്വാ രാജാ ദുര്യോധനസ്തദാ। യുധിഷ്ഠിരമുവാചേദം തൂഷ്ണീമ്ഭൂതമചേതനമ്
ഭീമസേനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദുര്യോധനൻ അപ്പോൾ മൗനമായും അവബോധം ഇല്ലാതെയും ഇരുന്ന യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു പറഞ്ഞു.
ഭീമാര്ജുനൌ യമൌ ചൈവ സ്ഥിതൌ തേ നൃപ ശാസനേ। പ്രശ്നം ബ്രൂഹി ച കൃഷ്ണാം ത്വമജിതാം യദി മന്യസേ
ഭീമനും അർജുനനും ഇരട്ടന്മാരും നിന്റെ ആജ്ഞയിൽ കാത്തുനിൽക്കുന്നു, രാജാവേ; നീ കൃഷ്ണയെ തോറ്റിട്ടില്ലെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ അവളോടു ചോദ്യം ചോദിക്കൂ.