രജസ്വലാ വാ ഭവ യാജ്ഞസേനി ഏകാമ്ബരാ വാപ്യഥവാ വിവസ്ത്രാ। ദ്യൂതേ ജിതാ ചാസി കൃതാഽസി ദാസീ ദാസീഷു വാസശ്ച യഥോപജോഷമ്
യജ്ഞസേനീ, നീ രജസ്സ്വലയായാലും, ഒറ്റ വസ്ത്രം ധരിച്ചവളായാലും, വസ്ത്രം ഇല്ലാത്തവളായാലും, ചതുരംഗ കളിയിൽ തോറ്റു ദാസിയായി മാറ്റപ്പെട്ടവളായാലും, ദാസിമാരോടൊപ്പം ഇഷ്ടം പോലെ താമസിക്കുന്നവളായാലും —
പ്രകീര്ണകേശീ പതിതാര്ധവസ്ത്രാ ദുഃശാസനേന വ്യവധൂയമാനാ। ഹീമത്യമര്ഷേണ ച ദഹ്യമാനാ ശനൈരിദം വാക്യമുവാച കൃഷ്ണാ
കേശം ചിതറിപ്പോയി, അരവസ്ത്രം വീണു, ദുഃശാസനൻ വലിച്ചിഴച്ച്, അത്യന്തം അപമാനവും കോപവും കൊണ്ട് കത്തുന്ന കൃഷ്ണാ, പതിയെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ഇമേ സമായാമുപനീതശാസ്ത്രാഃ ക്രിയാവന്തഃ സര്വ ഏവേന്ദ്രകല്പാഃ। ഗുരുസ്ഥാനാ ഗുരവശ്ചൈവ സര്വേ തേഷാമഗ്രേ നോത്സഹേ സ്ഥാതുമേവമ്
ഇവിടെ നിയമത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മുതിർന്നവർ, നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവർ, ഇന്ദ്രനോടു തുല്യരായവർ, ഗുരുസ്ഥാനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും ഉണ്ട്. ഇവരുടെ മുന്നിൽ ഞാൻ ഇങ്ങനെ നില്ക്കാൻ കഴിയില്ല.
നശംസകര്മംസ്ത്വമനാര്യവൃത മാ മാ വിവസ്ത്രാം കുരു മാ വികാര്ഷീഃ। ന മര്ഷയേയുസ്തവ രാജപുത്രാഃ സേന്ദ്രാപി ദേവാ യദി തേ സഹായാഃ
നീ ചെയ്യുന്നത് ലജ്ജാകരമാണ്, നീചനായവാ, എന്നെ നഗ്നയാക്കരുത്, ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്! രാജകുമാരന്മാർക്കും, ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും കൂടെ നിന്നാലും, നിന്റെ ഈ ക്രൂരത സഹിക്കാനാവില്ല.
ധര്മേ സ്ഥിതോ ധര്മസുതോ മഹാത്മാ ധര്മശ്ച സൂക്ഷ്മോ നിപുണോപലക്ഷ്യഃ। വാചാപി ഭര്തുഃ പരമാണുമാത്ര- മിച്ഛാമി ദോഷം ന ഗുണാന്വിസൃജ്യ
ധർമ്മപുത്രൻ മഹാത്മാവായ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനാണ്; ധർമ്മം സൂക്ഷ്മവും, വിവേകത്തോടെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുമാണ്. ഭർത്താവിനെ കുറ്റം പറയാൻ ഞാൻ ഒരു വാക്കിലും ധർമ്മം വിട്ട് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
ഇദം ത്വകാര്യം കുരുവീരമധ്യേ രജസ്വലാം യത്പരികര്ഷസേ മാമ്। ന ചാപി കശ്ചിത്കുരുതേഽത്ര കുത്സാം ധ്രുവം തവേദം മതമഭ്യുപേതഃ
കുരുവീരന്മാരുടെ നടുവിൽ, ഞാൻ രജസ്സ്വലയായിരിക്കുമ്പോൾ, എന്നെ ഇങ്ങനെ വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നത് അയോഗ്യമാണ്. എങ്കിലും ഇവിടെ ആരും ഒരു വാക്ക് പോലും പറയുന്നില്ല — ഉറപ്പായും നിന്റെ മനസ്സാണ് ഇവർക്കും.
ധിഗസ്തു നഷ്ടഃ ഖലു ഭാരതാനാം ധര്മസ്തഥാ ക്ഷത്രവിദാം ച വൃത്തമ്। യത്ര ഹ്യതീതാം കുരുധര്മവേലാം പ്രേക്ഷന്തി സര്വേ കുരവഃ സഭായാമ്
അയ്യോ! ഭാരതന്മാരുടെ ധർമ്മവും, ക്ഷത്രിയരുടെ പെരുമാറ്റവും എല്ലാം നശിച്ചുപോയിരിക്കുന്നു. കാരണം, ഇവിടെ സഭയിൽ എല്ലാവരും കുരുകുലത്തിന്റെ ധർമ്മത്തിന്റെ അതിരു കടക്കുന്നത് നോക്കി നിൽക്കുകയാണ്.
ദ്രോണസ്യ ഭീഷ്മസ്യ ച നാസ്തി സത്ത്വം ക്ഷത്തുസ്തഥൈവാസ്യ ചനാസ്തി സത്ത്വം ക്ഷത്തുസ്തഥൈവാസ്യ മഹാത്മനോപി। ന ലക്ഷയന്തി കുരുവൃദ്ധമുഖ്യാഃ
ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും ധൈര്യം കാണിക്കുന്നില്ല, വിദുരനും ഈ മഹാത്മാവായ രാജാവും പോലും ധൈര്യം കാണിക്കുന്നില്ല. കുരുവൃദ്ധന്മാരിൽ പ്രധാനരായവർക്ക് എന്താണ് ശരിയെന്ന് മനസ്സിലാകുന്നില്ല.
തഥാ ബ്രുവന്തീ കരുണം സുമധ്യമാ ഭര്തൄന്കടാക്ഷൈഃ കുപിതാനപശ്യത്। സാ പാണ്ഡവാന്കോപപരീതദേഹാ- ന്സന്ദീപയാമാസ കടാക്ഷപാതൈഃ
ഇങ്ങനെ ദുഃഖഭരിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ്, സുന്ദരിയായ അവൾ തന്റെ ഭർത്താക്കളെ കോപഭരിതമായ കണ്ണുകൊണ്ട് നോക്കി. കോപം കൊണ്ട് ദേഹം കത്തിയ അവൾ, കന്യാകടാക്ഷംകൊണ്ട് പാണ്ഡവന്മാരെ ഉണർത്തി.
ഹൃതേന രാജ്യേന തഥാ ധനേന രത്നൈശ്ച മുഖ്യൈര്ന തഥാ ബഭൂവ। യഥാ ത്രപാകോപസമീരിതേന കൃഷ്ണാകടാക്ഷേണ ബഭൂവ ദുഃഖമ്
രാജ്യവും, ധനവും, വിലയേറിയ രത്നങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽ ഉണ്ടായ ദുഃഖം, കൃഷ്ണയുടെ ലജ്ജയും കോപവും നിറഞ്ഞ കാഴ്ചയിൽ ഉണ്ടായ ദുഃഖത്തിന് സമം ആയിരുന്നില്ല.
ദുഃശാസനശ്ചാപി സമീക്ഷ്യ കൃഷ്ണാ- മവേക്ഷമാണാം കൃപണാന്പതീംസ്താന്। ആധൂയ വേഗേന വിസഞ്ജ്ഞകല്പാ- മുവാച ദാസീതി ഹസന്സശബ്ദമ്
കൃഷ്ണ അവളുടെ ദയനീയമായ ഭർത്താക്കളെ നോക്കുന്നത് കണ്ട ദുഃശാസനൻ, അവളെ വലിച്ചിഴച്ച്, അവളെ ബോധംകേടാകുന്നവളാക്കി, വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ചിരിച്ച്, 'ദാസി' എന്ന് വിളിച്ചു.
കര്ണസ്തു തദ്വാക്യമതീവ ഹൃഷ്ടഃ സമ്പൂജയാമാസ ഹസന്സശബ്ദമ്। ഗാന്ധാരരാജഃ സുബലസ്യ പുത്ര- സ്തഥൈവ ദുഃശാസനമഭ്യനന്ദത്
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കർണ്ണൻ വളരെ സന്തോഷത്തോടെ ചിരിച്ചു, ദുഃശാസനനെ പ്രശംസിച്ചു. ഗന്ധാരരാജാവായ സുബലന്റെ മകനും അതുപോലെ ദുഃശാസനനെ അഭിനന്ദിച്ചു.
സഭ്യാസ്തു യേ തത്ര ബഭൂവുരന്യേ താഭ്യാമൃതേ ധാര്തരാഷ്ട്രേണ ചൈവ। തേഷാമഭൂദ്ദുഃ ഖമതീവ കൃഷ്ണാം ദൃഷ്ട്വാ സഭായാം പരികൃഷ്യമാണാമ്
അവിടെ സഭയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന മറ്റു അംഗങ്ങൾ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ ഒഴികെ, കൃഷ്ണയെ ഇങ്ങനെ വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ അത്യന്തം ദുഃഖിച്ചു.
ന ധര്മസൌക്ഷ്മ്യാത്സുഭഗേ വിവേക്തും ശക്രോമി തേ പ്രശ്നമിമം യഥാവത്। അസ്വാമ്യശക്തഃ പണിതും പരസ്വം സ്ത്രിയാശ്ച ഭര്തുര്വശതാം സമീക്ഷ്യ
ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത കാരണം, സൌഭാഗ്യവതിയായവളേ, ഞാൻ നിന്റെ ചോദ്യം ശരിയായി ഉത്തരം പറയാൻ കഴിയുന്നില്ല. സ്വയം ഉടമസ്ഥതയില്ലാത്തവൻ മറ്റൊരാളുടെ വസ്തു പന്ത് വെക്കാൻ കഴിയില്ല; ഭാര്യ ഭർത്താവിന്റെ അധികാരത്തിലാണ്.
ത്യജേത സര്വാം പൃഥിവീം സമൃദ്ധാം യുധിഷ്ഠിരോ ധര്മമഥോ ന ജഹ്യാത്। ഉക്തം ജിതോഽസ്മീതി ച പാണ്ഡവേന തസ്മാന്ന ശക്നോമി വിവേക്തുമേതത്
യുധിഷ്ഠിരൻ സമ്പന്നമായ ഭൂമി മുഴുവൻ ഉപേക്ഷിച്ചേക്കും, പക്ഷേ ധർമ്മം ഒരിക്കലും വിടില്ല. പാണ്ഡവൻ 'ഞാൻ തോറ്റു' എന്ന് പറഞ്ഞതിനാൽ, ഞാൻ ഈ കാര്യത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
ദ്വ്യൂതേഽദ്വിതീയഃ ശകുനിര്നരേഷു കുന്തീസുതസ്തേന നിസൃഷ്ടകാമഃ। ന മന്യതേ താം നികൃതിം യുധിഷ്ഠിര- സ്തസ്മാന് തേ പ്രശ്നമിമം ബ്രവീമി
ചതുരംഗത്തിൽ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ ശകുനിയാണ്. കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ അവന്റെ പ്രേരണയിൽ പെട്ടു, ആ ചതിയറിഞ്ഞില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഈ ചോദ്യം നിനക്കു ചോദിക്കുന്നത്.
ആഹൂയ രാജാ കുശലൈരനാര്യൈ- ര്ദുഷ്ടാത്മഭിര്നൈകൃതികൈഃ സഭായാമ്। ദ്യൂതപ്രിയൈര്നാതികൃതപ്രയത്നഃ കസ്മാദയം നാമ നിസൃഷ്ടകാമഃ
കഴിവുള്ളവരും, നീതിയില്ലാത്തവരും, ദുഷ്ടഹൃദയമുള്ളവരും, ചതിയുള്ളവരും, ചതുരംഗം ഇഷ്ടമുള്ളവരും, അത്ര പരിശ്രമിക്കാതിരുന്നവരും ചേർന്ന്, കുന്തിയുടെ മകൻ എങ്ങനെ ഇത്ര ആഗ്രഹത്തോടെ കളിക്കാൻ തയ്യാറായി?
അശുദ്ധഭാവൈര്നികൃതിപ്രവൃത്തൈ- രബുധ്യമാനഃ കുരുപാണ്ഡവാഗ്ര്യഃ। സമ്ഭൂയ സര്വൈശ്ച ജിതോഽപി യസ്മാ- ത്പശ്ചാദയം കൈതവമഭ്യുപേതഃ
അശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവരും, ചതിയുള്ളവരും ചേർന്ന്, അവരുടെ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലാക്കിയിട്ടും, കുരു-പാണ്ഡവന്മാരിൽ പ്രധാനനായവൻ അവരൊക്കെ ചേർന്ന് തോറ്റപ്പോൾ, പിന്നിടെയാണ് ആ ചതിയറിഞ്ഞത്.
തിഷ്ഠന്തി ചേമേ കുരവഃ സഭായാ- മീശാഃ സുതാനാം ച തഥാ സ്നുപാണാമ്। സമീക്ഷ്യ സര്വേ മമ ചാപി വാക്യം വിബ്രൂത മേ പ്രശ്നമിമം യഥാവത്
ഇവിടെ ഈ സഭയില് കുരുക്കളുടെ മുതിര്ന്നവരും അവരുടെ മക്കളുടെയും മരുമക്കളുടെയും രക്ഷകരുമാണ്. ഇവരും ഞാനും ചേർന്ന്, ഞാന് ചോദിക്കുന്ന ഈ ചോദ്യം ശരിയായി ഉത്തരം പറയണം.
ന സാ സഭാ യത്ര ന സന്തി വൃദ്ധാ ന തേ വൃദ്ധാ യേ ന വദന്തി ധര്മമ്। നാസൌ ധര്മോ യത്ര ന സത്യമസ്തി ന തത്സത്യം യച്ഛലേനാനുവിദ്ധമ്
വയസ്സുകാലക്കാര് ഇല്ലാത്തിടത്ത് അത് യഥാര്ത്ഥ സഭയല്ല. ധര്മം പറയാത്തവരെ മുതിര്ന്നവരെന്ന് പറയാനാവില്ല. സത്യമില്ലാത്തിടത്ത് അത് ധര്മമല്ല. വഞ്ചനയാല് കലങ്കിതമായത് സത്യവുമല്ല.
തഥാ ബ്രുവന്തീം കരുണം രുദന്തീ- മവേക്ഷമാണാം കൃപണാന്പതീംസ്താന്। ദുഃശാസനഃ പരുഷാണ്യപ്രിയാണി വാക്യാന്യുവാചാമധുരാണി ചൈവ
അവള് ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തോടെ കരഞ്ഞ് സംസാരിക്കുകയും തന്റെ ദയനീയരായ ഭര്ത്താക്കളെ നോക്കുകയും ചെയ്തപ്പോള്, ദുഃശാസനന് അവളോട് കടുപ്പവും ക്രൂരതയും നിറഞ്ഞ വാക്കുകളും ചിലപ്പോള് മധുരമായ വാക്കുകളും പറഞ്ഞു.
താം കൃഷ്യമാണാം ച രജസ്വലാം ച സ്രസ്തോത്തരീയാമതദര്ഹമാണാമ്। വൃകോദരഃ പ്രേക്ഷ്യ യുധിഷ്ഠിരം ച ചകാര കോപം പരമാര്തരൂപഃ
അവളെ അവര്ഹമായ രീതിയില് വലിച്ചിഴച്ച്, അവളുടെ മുകളില് വസ്ത്രം വീണുപോവുകയും ചെയ്തപ്പോള്, ഭീമനും യുദിഷ്ഠിരനും അതു കണ്ടു അത്യന്തം കോപവും ദുഃഖവും അനുഭവിച്ചു.
പുരസ്താത്കരണീയം മേ ന കൃതം കാര്യമുത്തരമ്। വിഹ്വലാഽസ്മി കൃതാഽനേന കര്ഷതാ ബലിനാ ബലാത്
മുന്പ് ചെയ്യേണ്ടിയിരുന്നത് ഞാന് ചെയ്തില്ല. ഈ ശക്തനായവന് എന്നെ ബലമായി വലിച്ചിഴച്ചതുകൊണ്ട് ഞാന് ഇപ്പോൾ അതിയായി വിഷമത്തിലാണ്.
അഭിവാദം കരോമ്യേഷാം കുരൂണാം കുരുസംസദി। ന മേ സ്യാദപരാധോഽയം തദിദം ന കൃതം മയാ।। വൈശമ്പായന ഉവാച
ഈ സഭയില് ഇരിക്കുന്ന കുരുക്കളെ ഞാന് ആദരപൂര്വം വന്ദനം ചെയ്യാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതുവരെ ചെയ്യാതിരുന്നതിന് എനിക്ക് കുറ്റമുണ്ടാകരുത്.
സാ തേന ച സമാധൂതാ ദുഃഖേന ച തപസ്വിനീ। പതിതാ വിലലാപേദം സഭായാമതഥോചിതാ
അവന് ചെയ്തതും അനുഭവിച്ച ദുഃഖവും കൊണ്ട് അവ ദുഃഖിതയായ സ്ത്രീ സഭയില് വീണു വിലപിച്ചു.
സ്വയംവരേ യാസ്മി നൃപൈദൃഷ്ടാ രങ്ഗേ സമാഗതൈഃ। ന ദൃഷ്ടപൂര്വാ ചാന്യത്ര സാഽഹമദ്യ സഭാം ഗതാ
സ്വയംവരത്തില് രാജാക്കന്മാര് ഒന്നിച്ചു വന്നപ്പോള് അവര് എന്നെ കണ്ടിരുന്നു. അതു ഒഴികെ, ഇന്നത്തെപ്പോലെ ഈ സഭയില് ഞാൻ ആരുടെയും മുമ്പിൽ വന്നിട്ടില്ല.
യാം ന വായുര്ന ചാദിത്യോ ദൃഷ്ടവന്തൌ പുരാ ഗൃഹേ। സാഽഹമദ്യ സഭാമധ്യേ ദൃഷ്ടാസ്മി ജനസംസദി
ഇതുവരെ വീട്ടിനുള്ളില് കാറ്റും സൂര്യനും പോലും കാണാത്തവളായ ഞാൻ, ഇന്ന് ഈ സഭയുടെ നടുവില് എല്ലാവരുടെയും മുമ്പില് കാണപ്പെടുന്നു.
യാം ന മൃഷ്യന്തി വാതേന സ്പൃശ്യമാനാം ഗൃഹേ പുരാ। സ്പൃശ്യമാനാം സഹന്തേഽദ്യ പാണ്ഡവാസ്താം ദൂരാത്മനാ
വീട്ടില് കാറ്റ് തൊടുന്നതും സഹിക്കാനാവാത്തവളായ ഞാൻ, ഇന്ന് പാണ്ഡവന്മാര് മനസ്സുമാറി നിന്നു, മറ്റൊരാളാല് എന്നെ തൊടുന്നത് സഹിക്കുന്നു.
മൃഷ്യന്തി കുരവശ്ചേമേ മന്യേ കാലസ്യ പര്യയമ്। സ്നുഷാം ദുഹിതരം ചൈവ ക്ലിശ്യമാനാമനര്ഹതീമ്
ഈ കുരുക്കള് അവരുടെ മരുമകളും മകളും അര്ഹിക്കാത്ത ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നതിനെ കണ്ടും, കാലത്തിന്റെ മാറ്റം സഹിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
കിംന്വതഃ കൃപണം ഭൂയോ യദഹം സ്ത്രീ സതീ ശുഭാ। സഭാമധ്യം വിഗാഹേഽദ്യ ക്വ നു ധര്മോ മഹീക്ഷിതാമ്
ഞാന് ഒരു സദ്ഗുണമുള്ള സ്ത്രീയായിട്ടും ഇന്ന് സഭയുടെ നടുവിലേക്ക് വരേണ്ടി വന്നത് പോലെ ദയനീയമായ മറ്റെന്താണ് പറയാന് ബാക്കിയുള്ളത്? രാജാക്കന്മാരുടെ ധര്മം എവിടെയാണ്?